Higiena cyfrowa – klucz do zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia uczniów Cienie pod oczami, senność, rozproszona uwaga, drażliwość i wybuchowość. O co chodzi? O długie „siedzenie na telefonie” do późnych godzin wieczornych. Czasem nauczyciel dotrze do źródła i przyczyny zachowania ucznia, który czuje się przeciążony światem cyfrowym czy wręcz uzależniony, a czasem zbyt szybko i pochopnie oceni sytuację, nie znając jej „drugiego dna”. Budowanie świadomości i edukacja to klucz do sukcesu, jeśli chcemy zadbać o szeroko rozumiany dobrostan. Higiena cyfrowa – zasady, które warto wdrożyć w szkole i domu Edukacja zaczyna się w… domu. W teorii, ponieważ w praktyce bywa z tym różnie. Różne są tego powody. Idealnie, jeśli pomiędzy środowiskiem rodzinnym a szkolnym istnieje nić porozumienia i bieżącej współpracy. Zwłaszcza że świat pędzi, a w natłoku wielu informacji, nowości, zmieniających się trendów i wyzwań, jako dorośli czujemy się często zwyczajnie zagubieni. Dlatego tak duża moc tkwi we wzajemnej nauce i tworzeniu społeczności, w której możliwa jest wymiana wiedzy, doświadczeń i inspiracji. Równolegle do edukacji domowej prowadźmy w szkole działania uświadamiające, np. na temat dbania o higienę cyfrową. Higiena cyfrowa – co to jest i jak wdrożyć zdrowe nawyki w szkole? Warto uzmysłowić uczniom, co składa się na ich dobrostan psychofizyczny i jak ważną rolę odgrywają wyważone proporcje między korzystaniem z technologii a innymi aktywnościami. Jakościowy sen, zdrowe odżywianie, aktywność fizyczna, relacje z grupą rówieśniczą to wszystko wspiera. A co odbiera energię, powoduje chroniczne zmęczenie, problemy z koncentracją? Na przykład nadmierne korzystanie z ekranów. Oto kilka pomysłów, jak zaktywizować społeczność szkolną w walce o pozytywne wzorce i postawy dotyczące sięgania po narzędzia cyfrowe. Do wykorzystania w klasie, podczas różnych zajęć. Jak dbać o higienę cyfrową? Przygotowanie plakatu, zaprojektowanie ulotki, stworzenie kolażu czy opowieści, nakręceniu filmiku pokazującego pozytywne aspekty pielęgnowania higieny cyfrowej.   Historie z życia wzięte. Nauczyciel i uczniowie dzielą się przykładami, w jaki sposób udało się wybranej osobie np. ograniczyć czas przed ekranem, znaleźć alternatywne zajęcie, zwiększyć skuteczność w codziennej nauce etc.   Uczniowie wskazują nawyk, który chcą u siebie zmienić, w związku z korzystaniem z telefonu. To może być prosty krok, np. wyłączenie powiadomień w telefonie, a może być też podjęcie większego wyzwania np. cyfrowy detoks polegający na całkowitym odcięciu się od social mediów.   Inspirująca prelekcja. Zaproszenie na spotkanie ciekawej osobowości, która podzieli się swoimi pasjami i opowie o tym, jak zwiększa swoją sprawczość, buduje zdrowe nawyki, realizuje swoje marzenia czy też jak dzięki technologii rozwija się i uczy, ale nie kosztem swojego dobrostanu.   Co czuję w świecie online. Warsztaty o emocjach i komunikacji. To świetny sposób, by pokazać uczniom, że z technologią ściśle wiążą się też nasze reakcje, zachowania, przeżycia i emocje.   - W ramach projektu Hakersi prowadzimy cykliczne warsztaty z higieny cyfrowej. Świetnie pokazują, jak małe nawyki mają wpływ na całokształt naszego dobrostanu. Pozornie niewielkie czynności, jak odkładanie telefonu do posiłku, czy niekorzystanie równolegle z telewizora i telefonu ma ogromne znaczenie dla higieny snu, apetytu, a dalej wpływa na relacje z rówieśnikami czy efekty szkolne – mówi Aleksandra Mieczkowska z fundacji Sarigato. Więcej o projekcie Hakersi na stronie: https://hakersi.pl/  

Co rozumie się przez wykluczenie cyfrowe? Walka z wykluczeniem cyfrowo-społecznym nie polega na zorganizowaniu jednorazowych warsztatów. To proces, który wymaga systematyczności, a pierwszym krokiem powinno być rozpoznanie potrzeb. Łatwo przeoczyć moment, w którym dzieci narażone na wykluczenie zaczynają stopniowo wycofywać się, tracić motywację i wiarę w siebie. Podpowiadamy, jak zadbać o profilaktykę i poprzez edukację technologiczną wspierać dobrostan uczniów. Kluczowe kroki w walce z wykluczeniem cyfrowo-społecznym w szkole Wykluczenie? Wykluczone! Właśnie taką postawę warto przyjąć, gdy jako szkoła chcemy zmierzyć się ze zjawiskiem wykluczenia cyfrowo-społecznego. Od czego zacząć? Jak włączać uczniów do społeczności informacyjnej w dobie rewolucji technologicznej? Przedstawiamy kilka kluczowych kroków. 1. Świadomość   Przede wszystkim warto uzmysłowić sobie, że problem wykluczenia cyfrowego jest żywy, realny i w znacznym stopniu dotyczy dzieci i młodzieży. Wokół tego zjawiska narosły już różne mity, dobrze jest umieć odróżnić je od faktów i rzeczywistego obrazu (więcej o tym przeczytasz tutaj: https://charaktery.eu/artykul/dzieci-wykluczone-cyfrowo-spolecznie-czy-sa-w-twojej-szkole). Nie należy stawiać znaku równości pomiędzy dostępem do telefonu a faktycznie przydatnymi umiejętnościami technologicznymi. Nie zakładajmy też, że wszystkie dzieci mają je opanowane w jednakowym stopniu.  Jak pokazuje IT Fitness Test, kompetencje cyfrowe uczniów są na zbyt niskim poziomie i nie wystarczają, aby młodzi ludzie mogli skutecznie poruszać się po rynku pracy. A co w przypadku uczniów, które na co dzień mierzą się z różnymi problemami życiowymi czy rodzinnymi i brakuje im mądrego, empatycznego wsparcia? Tutaj sytuacja może wyglądać znacznie gorzej. - Zdarza się, że dzieci mają trudność z obsługiwaniem wyszukiwarki internetowej, poszukiwaniem przydatnych informacji czy weryfikowaniem ich źródeł, co w czasach deep fake i innych złożonych zjawisk ma ogromne znaczenie. Wyzwaniem okazuje się między innymi posługiwanie się nawigacją i korzystanie z mapy w telefonie – opowiada Aleksandra Mieczkowska, koordynatorka projektu Hakersi w Fundacji Sarigato, którym objęte są dzieci i młodzież wykluczone cyfrowo, funkcjonujące na co dzień w trudnych, dysfunkcyjnych środowiskach. – Dlatego w naszym projekcie zarówno uczymy podstawowych, przydatnych na co dzień czynności, jak i dbamy o umiejętności w bardziej zaawansowanym zakresie, dzięki którym dzieci rozwijają swoje zainteresowania i talenty, na przykład poprzez kursy programowania w Javie czy Pythonie. 2. Komunikacja   Warto włączyć do komunikacji wszystkich nauczycieli, nie tylko tych, którzy prowadzą lekcje informatyki. Być może dobrym pomysłem będzie zorganizowanie warsztatów czy szkolenia dotyczącego kompetencji przyszłości, wykluczenia cyfrowego i rozwijania środowiska, w którym dzieci będą czuły się bezpieczne i zaopiekowane pod kątem nauki technologii. To ważne, żeby nauczycieli również mieli poczucie, że mogą rozwijać i aktualizować swoją wiedzę w tym obszarze, zdobywać cenne wskazówki przydatne w codziennej pracy z dziećmi. Działania edukacyjne wśród rodziców to także konieczny krok, by zwrócić uwagę na rolę dorosłego jako przewodnika w dynamicznie zmieniającym się świecie. 3. Wsparcie emocjonalne   Wstyd, strach, niechęć, obawy, stres, brak pewności siebie, poczucie bycia gorszym – to wszystko potrafi towarzyszyć dzieciom, które czują się wykluczone i porównują się z rówieśnikami mającymi dostęp do nauki technologii. Komputer, klawiatura, świat online potrafią onieśmielać i uruchamiać w głowie „blokady”, gdy wcześniej nie zyskało się biegłości w posługiwaniu się sprzętem i zabrakło cierpliwego, odpowiedzialnego wsparcia czy choćby przestrzeni na zadawanie dziecięcych pytań. Im dłużej dziecko tkwi w poczuciu wykluczenia i obserwuje rówieśników czerpiących radość np. z edukacji poprzez zabawę czy grywalizację, tym bardziej pogłębia się zwątpienie w swoje możliwości i brak poczucia przynależności do grupy. Dlatego w kontekście walki z wykluczeniem cyfrowym dużą rolę odgrywa wsparcie emocjonalne, psychologiczne i kreowanie okazji do tego, by dzieci mogły wzmacniać swoją motywację i poczucie własnej wartości, realizować zadania dopasowane do swoich potrzeb i możliwości oraz dostrzegać swoje postępy. Wykluczenie cyfrowo-społeczne może się też wiązać z hejtem ze strony grupy rówieśniczej – zadbajmy o częste rozmowy i edukację wśród dzieci, by wykazywały się empatią i zrozumieniem wobec tych osób, które słabiej sobie radzą z technologią i potrzebują pomocnej dłoni. 4. Narzędzia i regularność działań   - Pokażmy dzieciom bogactwo świata technologii, od którego nie ma dziś ucieczki, ale dzięki któremu możemy też wiele zyskać, jeśli potraktujemy go jako zbiór przydatnych narzędzi, sprzyjających nauce, pasjom i potrzebnym w pracy kompetencjom. Uczmy o zagrożeniach i bezpieczeństwie online, ale też wskażmy pozytywne aspekty i budujmy w uczniach przekonanie, że mają wybór i poczucie sprawczości. Od nich zależy, co wyciągną z tego potężnego, różnorodnego worka z napisem: technologia – podkreśla Aleksandra Mieczkowska. Ważne, by działania związane z przeciwdziałaniem wykluczeniu cyfrowemu nie były jednorazowe i sporadyczne. Warto wykorzystywać technologię w procesie edukacji różnych przedmiotów i pokazywać uczniom drzemiący w niej potencjał. Jeśli tylko jest ku temu możliwość, wspaniale jest organizować dodatkowe zajęcia czy kółka szkolne, w ramach których dzieci mogą w praktyczny, angażujący sposób uczyć się tego, czego nie zapewnia podstawowy program czy rozwijać swoje zainteresowania. Już sama lekcja jest polem do obserwacji, jak uczniowie radzą sobie choćby z posługiwaniem się myszką, co - w czasach dotykowego sprzętu – okazuje się wcale nie tak rzadko nastręczać trudności. Wiedząc też, które dzieci potrzebują szczególne wsparcia, łatwiej będzie zaplanować wspierające aktywności. Warto także zachęcać całą społeczność szkolną do otwartości i proaktywności. Dobrym pomysłem jest organizowanie zabaw, wyzwań i tematycznych dni, dzięki którym dzieci współpracują ze sobą i poszerzają świadomość na temat wybranych zagadnień. A może uczniowie starszych klas sami zaproponują jakieś aktywności i przygotują np. kampanię promującą zdrowe relacje z technologią i zachęcającą do tego, by wzajemnie się uczyć i wspierać? Z pewnością będzie to dobrze spożytkowany czas! Wykluczenie cyfrowe – gdzie zgłosić? O projekcie Hakersi Hakersi to dzieci i młodzież, które „hakują” niełatwy system życiowy, w którym funkcjonują i „kodują” dla siebie lepszą przyszłość. W lepszym starcie w dorosłość i zdobyciu kompetencji przydatnych w życiu i pracy pomagają im SuperBohakerowie, czyli wolontariusze i firmy wspierające. Celem projektu Hakersi, realizowanego przez Fundację Sarigato, jest wspieranie w usamodzielnianiu się poprzez naukę nowych technologii i kompetencji cyfrowych. Projekt realizowany jest od 2016 r., przy współpracy z placówkami opiekuńczymi, wolontariuszami i biznesem. Więcej o projekcie Hakersi na stronie: https://hakersi.pl/ Więcej o projekcie Hakersi na stronie: https://hakersi.pl/

„Z nosem w telefonie”, „przyklejeni do tabletów”, „zatopieni w wirtualnym świecie”. Tak mówi się o dzieciach i młodzieży XXI wieku. Wykluczenie cyfrowe wśród młodych? To stwierdzenie często zadziwia. Tymczasem problem jest znacznie poważniejszy – nie dotyczy wyłącznie dostępu do sprzętu i edukacji technologicznej, ale odnosi się także do sfery społecznej i psychologicznej.

W dniach 31.03-03.04.2025 r. na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II odbędzie się XXXI Ogólnopolska Konferencja Aktualności Psychologicznych AKTUALIA. W tym roku pod hasłem: „Bliżej ludzi”. W trakcie wydarzenia wystąpią prof. dr hab. Iwona Niewiadomska (KUL), prof. dr hab. Wojciech Dragan (UJ), dr hab. Marlena Stradomska (UMCS), dr Marta Kucharska-Hauk (UŁ), lek. med. Przemysław Kopyto, Tatiana Mindewicz-Puacz. Dodatkowo Andrzej Gryżewski i Przemysław Pilarski odbędą rozmowę na temat zaburzeń erekcji. Podczas konferencji odbędą się także sesja studencko – doktorancka, panel dyskusyjny, warsztaty oraz Łamigłówki psychoterapeutyczne, podczas których naukowcy i praktycy psychoterapii pochylą się nad dylematami etycznymi w pracy klinicznej. Konferencja jest bezpłatna i ogólnodostępna – każdy pasjonat psychologii może uczestniczyć w wykładach oraz wydarzeniach towarzyszących. Zapraszamy do spędzenia czasu razem z nami! Zapisz się: https://fb.me/e/4Po3Y93jc

Katar u niemowlaka to częsty problem, który może być spowodowany zarówno infekcjami wirusowymi, alergiami, jak i czynnikami środowiskowymi, takimi jak suche powietrze czy dym papierosowy. Delikatny organizm dziecka wymaga szczególnej troski, aby złagodzić objawy i zapobiec ewentualnym powikłaniom. Dowiedz się, co powoduje katar u malucha, jak bezpiecznie udrożnić nosek i kiedy udać się do pediatry po pomoc.

Ból barku to częsta dolegliwość, która może wystąpić w różnych sytuacjach. Jednak ból pojawiający się w nocy jest szczególnie nieprzyjemny i utrudnia spokojny sen. Zapoznaj się bliżej z czynnikami sprzyjającymi bólowi barku występującemu w nocy oraz możliwościami leczenia i kluczową rolą fizjoterapii w łagodzeniu tego schorzenia.

Teatr to jedno z tych miejsc, w których tracisz pewność co do tego, czy odpowiednio wyglądasz? Sprawdź nasze wskazówki, które rozwieją Twoje wszelkie wątpliwości. Czy zawsze formalny strój okaże się najlepszym rozwiązaniem? Jakie znaczenie ma rodzaj spektaklu? Jak nie popełnić faux pas? Przekonaj się, jaki dress code może obowiązywać Cię w teatrze.

Empatia to bycie przy kimś i jego uczuciach. To nie znaczy, że odczuwamy to samo, co ona. To znaczy, że obdarzamy ją swoją pełną uwagą i obecnością. - Marshall B.Rosenberg   

Endometrioza to przewlekła choroba ginekologiczna, która dotyka około 6-10% kobiet na świecie. Pomimo częstego występowania oraz szerokich badań, wciąż jest mało znana i zdecydowanie zbyt rzadko diagnozowana. Endometrioza powoduje nie tylko duży ból fizyczny, ale także znacząco wpływa na zdrowie psychiczne oraz na jakość i satysfakcję życia kobiet. W artykule wyjaśniamy, czym jest endometrioza, jakie powoduje objawy oraz w jaki sposób ta choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie fizyczne i psychiczne kobiet. Odpowiadamy również na pytanie, w jaki sposób pomocne może być skorzystanie ze wsparcia psychologicznego w radzeniu sobie z trudnościami będącymi konsekwencjami endometriozy.   Czym jest endometrioza i jaki ma wpływ na codzienne funkcjonowanie?   Endometrioza polega na rozproszeniu się fragmentów błony śluzowej macicy (endometrium) poza jej jamę. Może umieszczać się na jajnikach, jajowodach, otrzewnej, a nawet w innych narządach, takich jak jelita, przepona czy pęcherz moczowy. Fragmenty endometrium poza jamą macicy stanowią przewlekłe stany zapalne, które wywołują ból. Dodatkowo endometrium może nieprawidłowo osadzać się także w samej jamie macicy, powodując siostrzaną chorobę endometriozy - adenomiozę, która dodatkowo nasila dolegliwości bólowe.     Podstawowymi objawami endometriozy są:   Bolesne miesiączkowanie - kobiety chorujące na endometriozę często doświadczają silnego bólu w trakcie miesiączki, który często jest oporny na leki przeciwbólowe. Bolesne współżycie - patologiczne zmiany związane z umieszczeniem fragmentów endometrium poza jamą macicy często powodują ból w trakcie stosunku seksualnego, co prowadzi do obniżenia satysfakcji z życia intymnego. Niepłodność - endometrioza może prowadzić do trudności z zajściem w ciążę i jej utrzymaniem. Dodatkowo endometrioza może powodować: Przewlekły ból – niektóre kobiety odczuwają ból nie tylko podczas miesiączki, ale także przez cały cykl. Zmęczenie i osłabienie – częste dolegliwości bólowe prowadzą do wyczerpania fizycznego, a przewlekły stan zapalny skutkuje obniżeniem odporności. Problemy trawienne – endometrioza nierzadko przyczynia się do powstania nieprzyjemnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak wzdęcia, zaparcia, biegunki oraz objawy przypominające zespół jelita drażliwego (IBS). Ograniczenie aktywności zawodowej i społecznej – ból i zmęczenie sprawiają, że wiele kobiet jest zmuszonych do ograniczenia swojego życia zawodowego i towarzyskiego. Przyczyny endometriozy wciąż nie są w pełni poznane. Naukowcy wskazują na czynniki genetyczne, hormonalne oraz zaburzenia układu odpornościowego jako możliwe mechanizmy powstawania choroby. Endometrioza jest trudna do zdiagnozowania. Niestety, od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia diagnozy mija średnio od 7 do 10 lat. Skutkuje to przedłużeniem cierpienia kobiet, związanego z niepewnością i dyskomfortem spowodowanym brakiem odpowiedniego leczenia medycznego Wciąż powszechny jest mit mówiący o tym, że „miesiączka powinna być bolesna” , który sprawia, że kobiety często nie szukają pomocy.     Jak endometrioza wpływa na zdrowie psychiczne?   Życie z przewlekłą chorobą, która powoduje nieustanny ból, ma ogromny wpływ na dobrostan psychiczny kobiety. Objawy endometriozy ingerują we wszystkie sfery życia kobiet, często uniemożliwiając zaspokojenie potrzeb emocjonalnych i społecznych. Badania wskazują, że kobiety cierpiące z powodu endometriozy znacznie częściej chorują na depresję i zaburzenia lękowe. Poniżej przedstawiamy aspekty dobrostanu psychicznego, w których endometrioza może powodować negatywne skutki. Nastrój – uczucie bezradności wobec bólu oraz smutku związanego ze stratami (utrata zdrowia, obrazu własnego ciała, sprawnej kondycji fizycznej, niezależności, macierzyństwa) mogą wpływać na obniżenie nastroju. Badania wskazują, że 16,7% pacjentek chorujących na endometriozę zgłasza objawy depresji ciężkiej, a 31,3% boryka się z objawami depresji łagodnej. Lęk – obawa przed przyszłością, niepewność dotycząca przebiegu choroby oraz jej wpływu na życie osobiste i zawodowe mogą wywoływać chroniczny lęk. Łagodne objawy lękowe występują u 30,7% kobiet z endometriozą, a u 10,7% diagnozuje się poważne zaburzenia lękowe. Samoocena – kobiety z endometriozą często czują się mniej atrakcyjne fizycznie. Trudności z zajściem w ciążę i konieczność ograniczenia życia społecznego w związku z dolegliwości dodatkowo obniżają samoocenę. Izolacja społeczna – przewlekły ból i zmęczenie sprawiają, że kobiety unikają spotkań towarzyskich, co może prowadzić do poczucia samotności i niezrozumienia. Niska świadomość na temat choroby w społeczeństwie zwiększa poczucie osamotnienia. Frustracja i złość – długi proces diagnozy, nieprzewidywalność choroby i jej wpływ na codzienne funkcjonowanie mogą prowadzić do narastającego poczucia frustracji.     Jak psycholog może pomóc kobietom z endometriozą?   Chociaż endometrioza jest chorobą somatyczną, w znaczącym stopniu wpływa także na dobrostan psychiczny kobiet. Z tego powodu wsparcie psychologiczne może stanowić istotną rolę w poprawie jakości życia kobiet zmagających się z tym schorzeniem. Oto kilka obszarów, w których wsparcie psychologa może być pomocne: Psychoedukacja – wyjaśnienie mechanizmów choroby i jej wpływu na psychikę pomaga pacjentce lepiej zrozumieć swoje dolegliwości oraz ich wpływ na odczuwane emocje i reakcje. To może pomóc w radzeniu sobie z konsekwencjami choroby.   Techniki radzenia sobie z bólem – terapia poznawczo-behawioralna (CBT) może pomóc w zmianie podejścia do bólu oraz może wesprzeć w redukcji jego nasilenia.   Wsparcie poczucia własnej wartości – wsparcie psychologiczne może pomóc pacjentce w pracy nad adekwatnym obrazem siebie i swojego ciała.   Obniżenie poziomu stresu – psycholog przedstawia techniki relaksacyjne, techniki regulacji emocji oraz strategie radzenia sobie, które mogą poprawić jakość codziennego życia.   Wsparcie w relacjach – wsparcie psychologa może pomóc w komunikacji z bliskimi na temat choroby, objawów i wyrażania swoich potrzeb.   Podsumowanie   Endometrioza to poważna choroba, która wykracza poza fizyczne dolegliwości. Nie jest tylko chorobą ciała - to także ogromne wyzwanie dla zdrowia psychicznego kobiet. Codzienny ból, zmęczenie, trudności w życiu intymnym i społecznym sprawiają, że wiele kobiet czuje się osamotnionych w swojej walce. Dlatego tak ważne jest, aby leczenie obejmowało nie tylko pomoc medyczną, ale także wsparcie psychologiczne. Badania wskazują, że odpowiednie wsparcie psychologiczne jest skuteczne i poprawia jakość życia z chorobą przewlekłą, taką jak endometrioza. Kobiety z endometriozą nie powinny czuć się same – odpowiednia opieka psychologiczna i zrozumienie mogą pomóc im odzyskać kontrolę nad własnym życiem i poprawić jego jakość.   Źródła: Schute, Lisa Katharina (2011). Prävalenz von Depressionen und Angststörungen und ihre Einflussfaktoren bei Frauen mit Endometriose. (Dissertation, Medizin). Medizinische Fakultät Charité – Universitätsklinikum Berlin, 09.09.2011.   Sroślak, K., Ziętalewicz, U. i Pyrcz, P. (2017). Wpływ endometriozy i metod jej leczenia na jakość życia i funkcjonowanie seksualne kobiet - przegląd najnowszych badań. Przegląd Seksuologiczny, 1(49), 17-24.   Wawrzyniak-Łuczak, J., Szczepańska i M., Skrzypczak, J. (2007). Ocena jakości życia kobiet z rozpoznaną endometriozą oraz sposób radzenia sobie z negatywnymi skutkami choroby. Przegląd menopauzalny, 6, 329-335.   Wyderka, M. I., Zalewska, D. i Szeląg, E. (2011). Endometrioza a jakość życia. Pielęgniarstwo Polskie, 4(42), 199-206.

Nie da się zaprzeczyć, że sprawna obsługa pacjentów i efektywne zarządzanie placówką medyczną nie mogą obyć się bez odpowiedniego oprogramowania. Z kolei sam wybór i wdrożenie programu dla lekarzy to strategiczna decyzja, która wpływa na komfort pracy personelu, jakość świadczonych usług i satysfakcję pacjentów. W tym artykule przedstawiamy kompleksowy poradnik, który podpowie Ci, na co zwrócić uwagę przy wyborze oprogramowania medycznego i jak sprawnie przeprowadzić proces wdrożenia.

W codziennym życiu stres jest nieunikniony, jednak sposób, w jaki się odżywiamy, może znacząco wpłynąć na to, jak nasz organizm sobie z nim radzi. Dieta bogata w składniki wspierające układ nerwowy, takie jak antyoksydanty, kwasy omega-3 czy witaminy z grupy B, pomaga regulować poziom kortyzolu i adrenaliny, czyli hormonów stresu. Z kolei niezdrowe nawyki żywieniowe, nadmiar cukru i przetworzonej żywności mogą potęgować negatywne skutki napięcia psychicznego, prowadząc do zmęczenia, obniżonego nastroju i problemów z koncentracją

Zaburzenia psychiczne u dzieci i młodzieży stanowią niezwykle istotny problem współczesnego świata. Jest to wyzwanie nie tylko natury psychiatrycznej, psychologicznej, czy pedagogicznej, ale także w szerokim rozumieniu społecznej. W zasadzie nie ma obszaru funkcjonowania psychospołecznego dzieci i młodzieży, który nie uległby co najmniej zakłóceniu z powodu występowania zaburzeń psychicznych.  Nierzadko obecność zaburzeń  implikuje znaczne utrudnienia, a nawet dezorganizację działania i w efekcie szereg negatywnych konsekwencji w codziennym funkcjonowaniu. Stąd zainteresowanie skalą problemu  wciąż wzrasta. Już od kilkudziesięciu lat prowadzone są badania dotyczące zarówno częstości, jak i jakości  zaburzeń psychicznych występujących u dzieci i młodzieży. Pomimo tego, że badania epidemiologiczne w omawianym zakresie są stosunkowo długo prowadzone, to nadal trudno jest udzielić jednoznacznej odpowiedzi na pytanie dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych wśród dzieci i młodzieży. W literaturze przedmiotu można zarówno spotkać wyniki wskazujące na kilkuprocentowe rozpowszechnienie zaburzeń w danej populacji, jak i takie które sugerują, że połowa zbiorowości cierpi na różne zaburzenia psychiczne. Tak duże rozbieżności mają szereg różnych źródeł. Po pierwsze, wiąże się to ze stosowaną procedurą metodologiczną, ponieważ istotna jest nie tylko poprawność pobrania próby do badań, ale również to, w jaki sposób gromadzone są dane, czy są to badania typu self-report, gdzie osoby badane dokonują samoopisu,  czy też poszczególne osoby są badane przez specjalistów, albo jest to zestawienie danych uzyskanych na podstawie raportów z ośrodków zajmujących się terapią. Po drugie, istotna jest grupa wiekowa objęta badaniami, rodzaj zaburzeń, które są przedmiotem badań oraz to jaka klasyfikacja stanowi podstawę np. czy jest to DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders w opracowaniu  Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego), czy ICD (Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych - która w praktyce jest stosowane również w Polsce) oraz w której wersji. Zatem wyniki badań dotyczące częstości występowania zaburzeń psychicznych mogą znacznie różnić się między sobą, gdyż np. obejmują odmienne zakresy zaburzeń będących przedmiotem pomiaru, lub też dotyczą nietożsamych grup wiekowych albo odnoszą się do innych zakresów czasowych np. mogą uwzględniać stan aktualny osób badanych lub mogą odnosić się do całego życia lub jedynie do wybranego okresu (P.Majewicz, J.Sikorski, 2022).   Z  badań prowadzonych w XX wieku wynikało, że rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży jest szacowane w różnych krajach na 5-20% (D.Stomma, A.Popielarska 2000, s.19). Należy zaznaczyć, że w przeszłości, na przykład w pierwszym badaniu na wyspie Wight, które rozpoczęło się w latach 1964-65 (M. Rutter 1989) wskazywano na 6,8% populacji, przy czym najczęściej występowały zaburzenia zachowania i mieszane zaburzenia zachowania i emocji z łącznym wskaźnikiem 4% oraz zaburzenia emocjonalne dotyczące 2,5% badanych. Natomiast w kolejnych badaniach wskazywano już na 10-25% dzieci z zaburzeniami psychicznymi, a nawet 50%. Prawdopodobnie te skrajnie wysokie wskaźniki są zbyt duże i stanowią odzwierciedlenie wcześniej stosowanych i nieadekwatnych kryteriów diagnostycznych (R.Goodman, S.Scott 2000, s.35). Z kolei na podstawie analizy 52 badań opublikowanych między 1963 a 1996 rokiem wynika, że mediana dla dzieci w wieku przedszkolnym wynosi 8%, dla dzieci w wieku szkolnym 12%, a dla młodzieży 15% (R.E. Roberts i in.,1998). Współcześnie podaje się najczęściej, że około 10-20% ogółu dzieci i młodzieży ma zaburzenia psychiczne (WHO - https://www.who.int/mental_health/maternal-child/child_adolescent/en/). Z kolei badania amerykańskie, wskazują na nieco większą częstość, bo 21-23% występowania zaburzeń psychicznych i uzależnienia od narkotyków wśród dzieci i młodzieży (S. M., Holder, K  Rogers,  E. Peterson, CH. Ochonma 2017, s. 993).  Warto dodać, że dane zebrane z różnych źródeł w USA, w latach 2005 - 2011(CDC, 2013 https://www.cdc.gov/childrensmentalhealth/features/kf-childrens-mental-health-report.html) wskazują, że dzieci i młodzież w wieku 3-17 lat najczęściej miały diagnozowane takie zaburzenia, jak: ADHD (6,8%) Zaburzenia zachowania (3,5%) Lęk (3,0%) Depresja (2,1%) Zaburzenia ze spektrum autyzmu (1,1%) Zespół Tourette'a (0,2%) (wśród dzieci w wieku 6–17 lat)   Przy czym u młodzieży w wieku 12–17 lat rozpoznawano również: Zaburzenia związane z używaniem narkotyków (4,7%) Zaburzenia związane ze spożywania alkoholu (4,2%) Uzależnienie od papierosów (2,8%)   Interesujących wyników dostarczyła realizacja  projektu  „Kompleksowe badanie stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań – EZOP II”,  w którym badaniami objęto 15 tysięcy osób z całej Polski, w tym  3 tysiące dzieci i młodzieży. Uzyskane rezultaty wskazują, że u dzieci i młodzieży w wieku 7-17 lat, jakiekolwiek zaburzenia psychiczne występują u 13,4%, czyli dotyczą aż 568,1 tysięcy osób, w tym: fobie swoiste – 5,7%, tendencje  samobójcze – 5,7% (o różnym stopniu ryzyka zamachu samobójczego),  zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych – 4,2%, zaburzenia odżywiania-2,6%, ADHD-2%  (K. Ostaszewski, M. Kucharski, J. Stokwiszewski, 2021). Należy dodać, że analogiczny ogólny odsetek zaburzeń, a więc 13.4% wykazano na podstawie przeprowadzonej metaanalizy danych zawartych w literaturze światowej z okresu 1985-2012, którą objęto 41 wyselekcjonowanych publikacji z 27 krajów (G.V. Polanczyk i in., 2015). Tak więc zaawansowane analizy statystyczne szeregu wyników pochodzących z różnych krajów są tożsame z wynikami badań polskich EZOP II. Zatem można przyjąć, że zaburzenia psychiczne występują u nieco ponad 13% dzieci i młodzieży. Warto dodać, że w populacji ogólnej ten odsetek jest większy i według danych opublikowanych w 2016 roku przez Instytut Wskaźników i Oceny Zdrowia (Institute for Health Metrics and Evaluation, IHME, 2018) wynosi w krajach Unii Europejskiej 17,3%.  W związku ze znacznym rozpowszechnieniem zaburzeń  psychicznych wśród dzieci i młodzieży konieczne jest podjęcie działań zaradczych. Oprócz klasycznych rozwiązań takich  jak  psychoterapia oraz farmakoterapia warto uzupełnić każdy rodzaj udzielanego wsparcia psychoedukacją, która stanowi zespół „(…) zaplanowanych, ustrukturalizowanych działań mających na celu rozwój zasobów osobistych w sferze emocjonalno - motywacyjnej, poznawczej, noetycznej oraz instrumentalnej, a także umiejętności mobilizowania i wykorzystywania ich w procesie radzenia sobie w sytuacjach trudnych, przede wszystkim zaś zwiększania poczucia dobrostanu, w efekcie czego osiągany jest wyższy poziom jakości życia” (P.Majewicz 2017, s.119). Zajęcia psychoeduakcyjne adresowane nie tylko do osób  bezpośrednio zainteresowanych, ale również do ich rodzin i przyjaciół stanowią obecnie trzeci filar terapii. Ponadto, warto wykorzystać w procesie terapeutycznym możliwości przedszkola i szkoły, a w tym zakresie, zwłaszcza w fazie diagnozy nieocenione wręcz źródło informacji stanowią nauczyciele oraz inni pracownicy szkoły. Zachowanie dziecka w szkole zazwyczaj różni się od jego zachowania w domu. A w związku z tym, że nauczyciele zwykle mają adekwatną orientację w możliwościach i ograniczeniach ucznia, dobrze wiedzą czego można  oczekiwać od ucznia w określonym wieku, to ich opinie są zazwyczaj bardzo trafne (R. Goodman, S. Scott 2000, s. 18). W dalszym okresie pedagodzy mogą udzielać trafnego wsparcia w ramach działań podejmowanych przez zespół pomocy psychologiczno-pedagogicznej, działający w placówce oświatowej.   Bibliografia: Centers for Disease Control and Prevention (2013). Key Findings: Children’s Men tal Health Report, https://www.cdc.gov/childrensmentalhealth/features/kf--childrens -mental -health -report.html (dostęp 10.05.2020). Goodman, R., Scott, S. (2000). Psychiatria dzieci i młodzieży. Tłum. A. Dunajska, M. Kotlicka -Antczak, P. Melcer, J. Rabe -Jabłońska, T. Sobów. [Red. wyd. pol. J. Rabe -Jabłońska]. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. Holder, S.M., Rogers, K., Peterson, E., Ochonma, Ch. (2017). Mental Health Visits: Examining socio ‑demographic and diagnosis trends in the emergency department by the pediatric population. „Child Psychiatry and Human Development”, 48, s. 993–1000. DOI 10.1007/s10578-017-0719-y. IHME (2018). Global Health Data Exchange, www.healthdata.org/. https://www.oecd-ilibrary.org/sites/health_glance_eur-2018-4-en/index.html?itemId=/content/component/health_glance_eur-2018-4-en dostęp: 29.11.2021). Majewicz P. (2017). Psychoedukacja w procesie rehabilitacji osób z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, T. XXXVI. z. 2 – 2017. DOI: 10.17951/ lrp. 2017.36.2.117, s. 117–130. Majewicz P., Sikorski J. (2022). Uczeń z zaburzeniami psychicznymi. Wybrane zagadnienia wsparcia psychologiczno-pedagogicznego. Kraków: WNUP. Ostaszewski K., Kucharski M., Stokwiszewski J. (2021). Wyniki badania dzieci i młodzieży (wiek 7 -17 lat). Konferencja projektu EZOP II, Warszawa, 15-16 listopada 2021. Polanczyk G.V., Salum G.A., Sugaya L.S., Caye A., Luis A Rohde L.A. (2015). Annual research review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56 (3): 345-65. Doi: 10.1111/jcpp.12381. Roberts R. E., Attkisson C. C., & Rosenblatt A. (1998). Prevalence of psychopathology among children and adolescents. American Journal of Psychiatry, 155(6), 715-725. Rutter M. (1989). Isle of Wight Revisited: Twenty-five Years of Child Psychiatric Epidemiology. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, Vol. 28, Issue 5, p. 633–653. DOI: https://doi.org/10.1097/00004583-198909000-00001. Stomma D., Popielarska A. (2000). W: A.Popielarska, M. Popielarska (red.), Psychiatria wieku rozwojowego. Warszawa: PZWL, s.15-21. WHO - Child and adolescent mental health https://www.who.int/mental_health/maternal-child/child_adolescent/en/ dostęp: 10.05.2020).