Gdy nauczyciel rozpoczyna pracę z nową klasą, formułuje zróżnicowane oczekiwania dotyczące edukacyjnych osiągnięć poszczególnych uczniów. Jest to naturalne i nieuniknione. Powinien jednak zdawać sobie sprawę, że te oczekiwania wpływają na jego sposób postępowania względem konkretnych uczniów, a co za tym idzie – na ich osiągnięcia szkolne.

Zniechęceni i krnąbrni uczniowie kontra wyniośli i aroganccy nauczyciele. Tak wyglądają relacje w polskiej szkole. Czy możliwy jest dialog między uczniami i nauczycielami? Czasami wydaje się to nieosiągalne. A przecież bez dialogu trudno wyobrazić sobie efektywny proces nauczania i wychowania.

Czy negocjacje z uczniami mogą wpływać na ich oceny? Tak. Uczniowie, którzy ustalają z nauczycielem sposób i tempo zaliczania kolejnych partii materiału, mogą zaplanować proces uczenia się. Świadomie ponoszą konsekwencje swoich niepowodzeń i wyciągają z nich wnioski. Zrzucanie winy na brak czasu nie wchodzi w grę, bo przecież sami ustalili zasady.

Szkoła jest miejscem pełnym emocji. Nauczyciel codziennie pracuje z własnymi i cudzymi emocjami. Może to robić świadomie i refleksyjnie, może też próbować ignorować ten aspekt życia. Takie "zaniedbanie" nie sprawi jednak, że nie będzie miał z nim do czynienia.

W wielu polskich szkołach panuje ponura atmosfera, bo dyrektor wymaga od nauczycieli, by wycisnęli z uczniów ostatnie soki w walce o pierwsze miejsca w rankingach szkół. Taka organizacja pracy zabija twórczość, zamieniając szkołę w... szkołę przetrwania. Czy można zmienić tę sytuację?

Ocenianie to nie tylko stawianie stopni. Formą oceniania jest wszystko, co mówi i robi nauczyciel w kontakcie z uczniem. Gdy potakuje lub przecząco kręci głową, gdy się uśmiecha lub okazuje dezaprobatę – przekazuje uczniowi swoją ocenę jego działania. I nie jest istotne, czy takie jest zamierzenie nauczyciela. Ważne, że w ten sposób interpretuje je uczeń.

Czy szkoła zawsze potrafi odkryć i wspierać różnorodne uzdolnienia i talenty uczniów? Praktyka pokazuje, że w miarę dobrze funkcjonują w szkole ci zdolni i skuteczni. Niestety, uczniowie uzdolnieni, twórczy czy utalentowani na wsparcie i pomoc szkoły nie mogą liczyć. Pokazują to wyniki badań.

Liczba jedynaków w klasach systematycznie wzrasta. Jedynacy mają specyficzne cechy osobowości. Nauczyciele mogą zrobić wiele, aby dopomóc wydobyć im pozytywne właściwości ich usposobienia, a zminimalizować oddziaływanie tych cech, które stanowią dla nich obciążenie w relacjach z innymi.

Szkoła, zamiast wyrównywać szanse edukacyjne, pogłębia nierówności. System edukacyjny nie wspiera dzieci z rodzin biednych i grup ryzyka. Jak można im pomóc? Trzeba umożliwić im edukację przedszkolną, bo to najskuteczniejszy sposób na wyrównywanie szans edukacyjnych.

Bardzo trudno jest zmierzyć efekt pracy nauczyciela. Sami pedagodzy mają z tym problem. Nie zawsze bowiem ich praca i wyraźne postępy uczniów przekładają się na wysokie wyniki egzaminów zewnętrznych. A przecież na podstawie właśnie tych wyników rozliczane są szkoły, a więc i nauczyciele.

Okazuje się, że można rozwiązać problem współpracy szkół z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi. W podkrakowskiej gminie specjaliści z niepublicznej poradni diagnozują dzieci w ich miejscu zamieszkania, a następnie z nauczycielami opracowują plan pracy z uczniem i wspólnie go wdrażają. Wszyscy na tej współpracy korzystają, a najbardziej dzieci.

Ten scenariusz można wykorzystać do zrealizowania zajęć nie tylko godzin wychowawczych, ale i każdej innej lekcji, jeśli chcemy z uczniami rozwiązać jakiś problem. Może być też wykorzystany na posiedzeniu rady pedagogicznej do przeanalizowania szkolnych problemów i ustalenia planu działania.