Bezradność intelektualna dotyczy uczniów o dużych możliwościach. Takich, którzy podejmują wysiłek, by materiał zrozumieć i się go nauczyć. Dlatego trzeba im pomóc. Może to zrobić nauczyciel, ale tylko ten, który promuje zrozumienie, a nie wkuwanie.

Gdy znamy nauczyciela, możemy przewidzieć, jaki stopień dostanie uczeń. Taką tezę postawił pół wieku temu Henri Piéron. Wzbudziła ona liczne kontrowersje, ukazała jednak, że ocena szkolna może być mało sprawiedliwym instrumentem pomiaru wiedzy wychowanka.

Jeśli chcemy oceniać twórczość, musimy wiedzieć, czym się ona charakteryzuje i umieć rozpoznawać jej przejawy. Gdy skupiamy się na przekazywaniu wiedzy i utrzymywaniu dyscypliny, czasem nie dostrzegamy zachowań świadczących o potencjale twórczym uczniów.

Oceniając kształtująco, nauczyciel zmienia swoją rolę - przestaje być wykładowcą, a staje się pomocnikiem ucznia w zdobywaniu przez niego wiedzy. To uczeń się uczy, a nie nauczyciel go naucza. Jednak uczeń musi wiedzieć, czego się uczy i po co, a nauczyciel musi ten proces zaplanować.

Punktowe systemy oceniania zyskują na popularności, szczególnie jako forma oceniania zachowania. Niestety, większość z nich nie jest efektywna - zamiast kształtować i zmieniać zachowanie uczniów, służą wyłącznie wystawieniu oceny końcowej.

O rozmiarach, brutalności oraz poważnych konsekwencjach mobbingu rówieśniczego mówią głośno psychologowie, lekarze, a także policja. Niestety, problem jest często bagatelizowany przez nauczycieli i zaniedbywany przez władze oświatowe.

Nauczyciele mają kłopoty z radzeniem sobie z niewłaściwymi zachowaniami uczniów. Większości z nich nikt nigdy tego nie nauczył, więc czują się bezradni, zestresowani i sfrustrowani. I być może dlatego chętnie wymierzyliby niesfornemu podopiecznemu klapsa albo kuksańca.

Uczniowie zdolni często nie wykorzystują swoich zdolności i uczą się poniżej możliwości. Przyczyn tego kłopotliwego dla samych uczniów oraz ich rodziców i nauczycieli zjawiska jest wiele. Im wcześniej je rozpoznamy, tym skuteczniej będziemy mogli im przeciwdziałać.

Czy wychowanie pozbawione kar i nagród jest możliwe? Zwolennicy edukacji permisywnej utrzymują, że tak. Twierdzą, że służą one manipulacji dziećmi, a ich stosowanie zmienia wychowanie w tresurę uczniów. Co zrobić, aby kary i nagrody były skutecznymi metodami w wychowaniu?

Trudności z czytaniem, mówieniem czy deficyty uwagi łączą się. Efektem tego są wielowarstwowe problemy wpływające na osiągnięcia ucznia w nauce oraz na jego zachowanie czy relacje społeczne. Nauczyciel, który chce pomóc takiemu dziecku, stoi przed dużym wyzwaniem.

Dysleksja to specyficzne trudności w nauce czytania. Aby pomóc dziecku dyslektycznemu, trzeba rozumieć, na czym polega złożony proces czytania i wiedzieć, w jaki sposób dziecko dyslektyczne radzi sobie z tekstem.

Tylko uczniowie, którzy potrafią dokonywać selekcji najistotniejszych danych, łączyć je sensownie w całość, mogą odnieść sukces edukacyjny. Dzieci z dysleksją takich umiejętności nie mają. Jak zatem z nimi pracować, by mogły efektywnie korzystać ze swojego potencjału intelektualnego?