Dołącz do czytelników
Brak wyników

Na temat , Otwarty dostęp

14 sierpnia 2021

NR 8 (Sierpień 2021)

Dzieci o cienkiej skórze
Czy moje dziecko histeryzuje?

0 1693

Gdy po raz kolejny słyszysz, że masz rozpieszczone i histeryczne dziecko, zapewne zastanawiasz się, dlaczego tak się dzieje. A może ono nie jest niegrzeczne czy przewrażliwione, ale ma niezwykle czuły układ nerwowy i każdy dźwięk czy nawet subtelny zapach wywołują jego silną reakcję? Jak to sprawdzić i zaopiekować się takim dzieckiem? Jak nauczyć się podążać za jego wyjątkowym odczuwaniem świata?

Skóra chroni nasz organizm przed wieloma czynnikami zewnętrznymi – temperaturą, obrażeniami mechanicznymi, substancjami chemicznymi i patogenami. Służy także do przekazywania bodźców, odczuć, doznań do układu nerwowego. Pozwala na określenie za pomocą układu nerwowego ułożenia ciała w przestrzeni. Wyobraź sobie, że ta swoista tarcza ochronna jest uszkodzona. Masz mocno zdarty naskórek. Co czujesz? Ból, pieczenie, wszystkie bodźce czuciowe odbierasz jako mocniejsze i bardziej wyraziste. A teraz pomyśl, że w podobny sposób reaguje system nerwowy wysoko wrażliwego dziecka (WWD), które odbiera bodźce wyjątkowo intensywnie – niejednokrotnie jako ból i cierpienie. 
Zdarty naskórek – wielokrotnie przywoływałem tę metaforę w pracy z rodzicami WWD. Czemu? Ponieważ uzmysławia, jak wyjątkowo mocno reaguje układ nerwowy. I to w zakresie wszystkich modalności: wzroku, słuchu, węchu, smaku, dotyku czy kinestetyki.

Jak funkcjonuje WWD?

Wysoko wrażliwe dziecko już od wieku niemowlęcego wydaje się czujniejsze. Szybciej i intensywniej reaguje na niesprzyjające i nieoczekiwane bodźce – płaczem lub śmiechem. Gdy dostrzega w swym otoczeniu nowe osoby, zazwyczaj długo się do nich przyzwyczaja. Nie lubi być wystawiane na ekspozycję społeczną, emocjonalnie reaguje na prośby nieznanych osób: „powiedz wierszyk”, „zaśpiewaj coś”, „uśmiechnij się do cioci, wujka”, „zatańcz”.
Zazwyczaj małe WWD nie wejdzie do nowego miejsca, zanim nie sprawdzi, czy ta przestrzeń jest dla niego bezpieczna. Jeśli sprawdzi ją i zaakceptuje – zacznie eksplorować, a później się bawić. Potem może wracać do tego miejsca chętnie, interpretując jako bezpieczne i ciekawe. Takie dziecko może mieć własne smaki i nawyki żywieniowe. Zdarza się, że nie lubi niektórych potraw. W nowych ubrankach problemem mogą być drażniące metki, zbyt szorstki materiał, za mocno opinający, ograniczający ruchy i przylegający do ciała, drażniące szwy. WWD zwraca uwagę na to, co się dzieje w otoczeniu, w tym na dźwięki i subtelne zapachy. Od najmłodszych lat zauważa emocje innych osób. Nastroje innych mają znaczący wpływ na funkcjonowanie wysoko wrażliwych nastolatków, a później również dorosłych.
 

POLECAMY

JAK ROZPOZNAĆ, CZY MOJE DZIECKO JEST WYSOKO WRAŻLIWE, CZYLI NA CO WARTO ZWRACAĆ UWAGĘ

  • sposób oraz intensywność reagowania,
  • reagowanie w sytuacjach ekspozycji społecznej,
  • zachowanie w nowych miejscach/sytuacjach społecznych,
  • sposób odbioru świata zmysłami (słuch, wzrok, węch, smak, kinestetyka),
  • stany przemęczenia, wyczerpanie emocjonalne (nierzadko z reakcjami wybuchów złości/niezadowolenia/płaczu/wycofywania się/unikania),
  • trudne do uspokojenia stany emocjonalne (zaleganie afektu),
  • wysoki poziom pobudzenia emocjonalnego w sytuacji, gdy komuś z otoczenia dzieje się krzywda, cierpi (dotyczy to ludzi i świata zwierząt oraz roślin),
  • potrzeba odpoczynku po intensywnych zajęciach,
  • podczas zabaw przebywanie poza głównym nurtem, na uboczu,
  • preferowanie spokojniejszych zabaw (w samotności, z dala od innych, w mniejszym gronie),
  • zwracanie uwagi domownikom, aby się nie kłócili i mówili do siebie ciszej (hiperestezja układu nerwowego),
  • chęć pomagania, wspierania, często bycia powiernikiem,
  • głęboki poziom zaangażowania w relacje, przeżywanie rozstań, czasu rozłąki, rozpadu związków (własnych czy rodziców),
  • wzrost napięcia emocjonalnego przy niespodziewanej zmianie planów,
  • wzrost napięcia emocjonalnego przy narzucaniu punktu widzenia, nakazywaniu zrobienia czegoś, postawie dyrektywnej rodziców,
  • niezadowolenie z niedotrzymywania obietnic, zobowiązań, długie przeżywanie tego typu wspomnień,
  • sposób zgłaszania potrzeb, próśb, oczekiwań (niektórym WWD przychodzi to z trudem).


Wysoko wrażliwe dzieci lubią przewidywalność, która daje im poczucie ulgi i spokoju – jakże ważnego dla ich wewnętrznego komfortu. Niespodziewane zmiany, zarówno niewielkie (spontaniczna zmiana planu dnia wynikająca np. z nagłej zmiany pogody, awarii samochodu itp.), jak i duże (przeprowadzki, rozstania, rozwody, choroby, śmierć w rodzinie) destabilizują je emocjonalnie, gdyż WWD są wrażliwe na przebodźcowanie. Gdy pojawia się nadmiar impulsów dostarczanych do układu nerwowego, a następnie przetwarzanych, dzieci zaczynają funkcjonować mniej efektywnie. Skarżą się na wyczerpanie, stany zmęczenia, trudności skupienia. Dlatego też wiele z dzieci ma potrzebę przebywania na szkolnych przerwach w cichych i odosobnionych miejscach (w szatni, bibliotece, na omijanych przez innych korytarzach czy w łazience). Najlepiej w sytuacjach szkolnych dogadują się z rówieśnikami, którzy posiadają podobne cechy układu nerwowego, czyli z innymi WWD. Zazwyczaj mają dwie lub trzy najbliższe im osoby.
Gdy potrzeby WWD nie zostaną zaspokojone, zazwyczaj dochodzi do wystąpienia objawów psychosomatycznych (bóle głowy, brzucha, dolegliwości ze strony układu pokarmowego, brak apetytu, pogorszony nastrój, wycofanie, apatia, nadmierna senność, pogorszenie koncentracji) i/lub stanów wyczerpania fizjologicznego i emocjonalnego (dzieci skarżą się, że nic im się nie chce, nie mają na nic siły). Gdy WWD wracają ze szkoły do domu (lub są po intensywnym dniu, w którym dużo się działo, był pełen zajęć, interakcji z innymi), często mają potrzebę pobycia w samotności, w ciszy w swoim pokoju, niejednokrotnie przy przysłoniętych zasłonach, by odetchnąć od przestymulowania układu nerwowego oraz pozwolić na jego uspokojenie. Często takie odreagowanie jest możliwe podczas spokojnych zajęć lub krótkiej drzemki. Gdy w takiej sytuacji dorośli oczekują od dziecka np. odrabiania lekcji, wykonania natychmiast konkretnych zadań, to jego efektywność będzie niższa. Może też pojawić się drażliwość i nerwowość.
Innymi ważnymi elementami pozytywnego wzrostu i rozwoju dziecka są potrzeby: doświadczania poczucia bezpieczeństwa, przewidywalności, spokoju rodzinnego, wywiązywanie się rodziców ze złożonych obietnic i zobowiązań oraz akceptacja.
U WWD często współwystępuje tzw. nadwydajność mentalna, czyli sposób myślenia charakteryzujący się cechami dywergencyjnymi. W głowach dzieci wysoko wrażliwych pojawia się wiele pytań, wątpliwości, hipotez, domysłów, wyobrażeń. Jeśli nie zostaną one „zaopiekowane”, tj. szczegółowo wyjaśnione, omówione, przedyskutowane (często wiele razy) z rodzicami – brak odpowiedzi na nie staje się pożywką, zarzewiem stanów lękowych, fobii oraz innych trudności. WWD ma bowiem oprócz głębszego poziomu odczuwania także wyższy, intensywniejszy poziom analizowania. Znacznie większą wagę przywiązuje do refleksji nad swymi spostrzeżeniami, intensywniej i szerzej przetwarza informacje dochodzące z otaczającego je świata. Inaczej niż większość postrzega budowę relacji, ich utrzymanie czy reakcje innych. Silniej przeżywa interakcje i wchodzenie w nowe doświadczenia. Odbiera na innym poziomie swoje zaciekawienie światem, inaczej przeżywa życiowe zdarzenia (sukcesy, porażki), potrafi mieć ciągłe i nowe zainteresowania (często bardzo niestandardowe). A to wszystko połączone z bardzo wysokim poziomem przetwarzania. Stąd potrzeba uzyskiwania wyjaśnień, potwierdzeń, postaw wskazujących na to, że rozmówca rozumie, o co chodzi, wie, co ma na myśli WWD.
 

LISTA KLUCZOWYCH PYTAŃ POZWALAJĄCYCH NA OCENĘ, CZY DZIECKO MA CECHY WYSOKIEJ WRAŻLIWOŚCI UKŁADU NERWOWEGO

Czy dziecko:

  • skarży się na „gryzące”, ograniczające ruchy ubrania, drażniące metki, szwy w skarpetach, rajstopach, ubiory drapiące skórę, czy preferuje miękkie tkaniny?
  • chce się przebrać, jeśli jego ubranie jest w stanie, który mu nie odpowiada (jest wilgotne, zabrudzone, przetarte, podarte)?
  • zazwyczaj nie lubi wielkich niespodzianek, źle znosi niespodziewane zmiany planów?
  • wyczuwa najdelikatniejsze zapachy, dostrzega drobne zmiany w otoczeniu (ustawienie przedmiotów, wygląd osób itp.)?
  • z trudem zasypia po ekscytującym dniu lub przed dniem, w którym ma się wydarzyć coś ważnego, ekscytującego bądź trudnego (sprawdziany, egzaminy, występy itp.)?
  • potrafi długo rozmyślać nad tym, co nieprzyjemnego ktoś kiedyś zrobił, powiedział, jak źle się zachował?
  • unika sytuacji kryzysowych, konfliktów, awantur (choć ze względu na charakterystykę układu nerwowego może samo reagować niezwykle intensywnie) i długo je odreagowuje po powrocie do domu / bezpiecznego miejsca?
  • źle znosi intensywne światło, dźwięki, zapachy?
  • chronicznie nie lubi niektórych rodzajów potraw/przypraw; jada w sposób specyficzny, inny niż osoby z otoczenia?
  • lepiej się uczy dzięki łagodnym wskazówkom, a nie surowym karom?
  • jest bardzo wrażliwe na ból?
  • łatwo przestraszyć; gdy obejrzy horror, usłyszy o czymś strasznym od kolegów, koleżanek, wtedy nie może zasnąć (często przez dłuższy czas) lub w związku z tym wybudza się w nocy?
  • lepiej sypia przy zapalonym, rozproszonym oświetleniu?
  • używa słów skomplikowanych jak na swój wiek?
  • ma inteligentne poczucie humoru, zdaje się być obdarzone intuicją – zdaje się odczytywać myśli znanych mu oraz bliskich osób?
  • jest ciekawe świata, zadaje mnóstwo pytań, często głębokich i skłaniających do refleksji?
  • zauważa cierpienie i stres innych ludzi i zwierząt, odczuwa wszystko bardzo głęboko?
  • preferuje spokojne zabawy ze znanymi osobami?
  • jest pomocne, oferuje swoje wsparcie?
  • zanim podejmie jakieś wyzwanie, decyzję, zastanawia się, obserwuje, pyta, myśli o tym, czy jest to bezpieczne i korzystne?
  • najlepiej funkcjonuje w znanym sobie otoczeniu, wśród znanych osób?
  • podczas gier, zabaw stoi zazwyczaj poza głównym nurtem, na uboczu?
  • nie lubi być narażone na ekspozycję społeczną podczas odpytywania, akademii, przedstawień bądź imprez rodzinnych?
  • ma nieduże grono (dwoje–troje) najlepszych znajomych?

Jeśli na większość z pytań odpowiedź jest pozytywna, może to oznaczać, że dziecko najprawdopodobniej posiada cechy wysokiej wrażliwości układu nerwowego.

Źródło: na podstawie książki Elaine Aron Wysoko wrażliwe dziecko oraz obserwacji własnych z rozmów z WWD. 


Jakimi rodzicami jesteśmy?

Dziecko nie wychowuje się samo, dorasta w systemie rodzinnym, a ile systemów rodzinnych, tyle specyficznych, indywidualnych stylów wychowawczych. Na bazie moich doświadczeń w pracy z WWD wyróżniłbym trzy kategorie metod wychowawczych.
Pierwsza – chyba najmniej pożądana z perspektywy WWD – to połączenie (u obojga rodziców) cech sierżantów z wojska: wymagania, rygor, egzekwowanie, rozliczanie, przekonanie o swej wiedzy i władzy absolutnej. Zazwyczaj tacy rodzice mówią, że mają własne, sprawdzone (we własnej rodzinie lub u innych znajomych) metody wychowawcze, że wiedzą lepiej. Jednak jak wysoko...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy