Dołącz do czytelników
Brak wyników

Na temat

20 kwietnia 2022

NR 5 (Maj 2022)

Nienasycony mózg

0 131

Ciekawość motywowała nas do odkrywania nowych rzeczy i penetrowania nowych środowisk, a te stawały się stymulacją dla mózgu, który rozrastał się i zagęszczał swoje sieci, co z kolei pozwalało odkrywać nowe rzeczy i podbijać nowe środowiska…

Pragnienie poznawania świata i zdobywania nowych informacji, tak charakterystyczne dla ludzi, leży być może u podłoża naszego sukcesu ewolucyjnego. Nasz ciekawski umysł napędził mózg do generowania coraz większego i coraz bardziej skutecznie realizowanego popędu ciekawości. 

Uwaga jako najważniejsza funkcja poznawcza

Bodaj najważniejszą z naszych funkcji poznawczych jest uwaga, zdolność do odbioru, selekcji i podtrzymania zestawu bodźców ze względu na aktualne cele. To ona organizuje nam w dużej mierze świadomość tu i teraz, to dzięki niej możemy podejmować działania krok za krokiem i modyfikować ich kierunek, gdy zajdzie taka potrzeba. Zgodnie z modelem uwagi zaproponowanym przez Maurizio Corbettę i Gordona Shulmana z Washington University w mózgu wykształciły się specjalne moduły kontroli uwagowej, odpowiadające odpowiednio realizacjom celów ze względu na wymogi i nastawienia (kontrola odgórna) oraz monitorowaniu znaczenia napływających bodźców (kontrola oddolna). Ten pierwszy, wyższy system kontroli, zorganizowany byłby dosłownie wyżej w korze mózgu – w górnych bocznych obszarach czołowych oraz ciemieniowych. Ten drugi – w dolnych czołowych i ciemieniowo-skroniowych. W modelu tym można by szukać ciekawości pomiędzy tymi światami, kiedy to potencjalnie istotne nowe bodźce (na peryferiach uwagi) powinny być włączone w procesy przetwarzania informacji ze względu na postawione sobie cele i zadania, a zwłaszcza na podlegające modyfikacji kolejne kroki w realizacji tych celów. Obszarem, w którym zachodzi interakcja pomiędzy dwoma systemami, pozwalającym przerwać programowanie zestawień bodźców z odpowiednimi (dla założonych celów) reakcjami i włączenie w nie nowych, potencjalnie istotnych informacji, jest górny styk ciemieniowo-skroniowy (a w zasadzie połączenie pomiędzy stykiem a wyższymi okolicami ciemieniowymi), zwłaszcza w prawej półkuli. 
Nie można oczywiście tego obszaru nazwać ośrodkiem ciekawości, ale jest to być może jeden z ważnych modułów dla orientacyjnych (i częściowo odruchowych) faz realizacji całej skomplikowanej sekwencji odpowiedzialnej za nasz nienasycony apetyt na nowe i potencjalnie ważne bodźce. Co ciekawe, w mózgowej ewolucji naszego gatunku to właśnie powiększenie obszarów ciemieniowych (a zmniejszenie potylicznych, odpowiadających za percepcję wzrokową) jest jednym z wcześniejszych etapów odróżniających linię praczłowieka od reszty małp…

POLECAMY

Co wpływa na rozwój ciekawości

W szerszym ujęciu pragnienie dowiedzenia się nowych rzeczy musi angażować obszary odpowiedzialne za wielozmysłowe budowanie reprezentacji i kodowanie ich znaczeń, zestawianie tych reprezentacji ze zintegrowaną mapą naszego ciała i odczuciem. Na podstawie tych zestawień dokonuje się planowanie i wdrażanie wolicjonalnych działań wynikających z chęci poznania i doświadczenia nowych, nieznanych danych. Dzięki temu rozpoznaję, czego doświadczam aktualnie, jak się z tym czuję, jak i co mogę zrobić, żeby doświadczyć nowych rzeczy w danej sytuacji. Do modułów zaangażowanych w takie procesowanie należą: tylne obszary mózgu, zwłaszcza styk skroniowo-ciemieniowo-potyliczny (odpowiadający za przetwarzanie znaczeń na bazie wielozmysłowych reprezentacji), dolne obszary ciemieniowe oraz kora wyspy (pozwalające stworzyć zintegrowaną mapę ciała) oraz obszary czołowe (gdzie dokonuje się planowanie i wdrażanie działań).To sporo. A to tylko uproszczony i niekompletny obraz.
By ciekawość została efektywnie „wdrożona” w naszym doświadczeniu i działaniach, musi zaistnieć zapłon popędowy (przewidywanie i odbiór przyjemności), który rozprowadzi pobudzenia po większości modułów zaangażowanych w jej realizowanie. Musi też zadziałać „supermoduł” zbierający całą sekwencję aktywizacji, który oceni jej zakres, oszacuje wartość i szanse powodzenia potencjalnych działań na jej bazie. To on zapewne generuje zielone światło dla ujawnienia się pełni doświadczenia i działania związanego z ciekawością. 

Ciekawski obszar mózgu

Ów supermoduł to kora przedczołowa (prefrontal cortex, w skrócie PFC), kolejn...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy