Dołącz do czytelników
Brak wyników

#zostańwdomu

18 kwietnia 2020

NR 4 (Kwiecień 2020)

Na jesieni wszystko się odmieni

53

Świat się zmienia. Jak twierdzi Yuval Harari, aby nadążać za tempem świata, trzeba będzie nie tylko tworzyć nowe pomysły i produkty, lecz także, a może przede wszystkim, raz po raz tworzyć samego siebie. I nie wystarczy na to siedem dni…

Urodzony w XIX wieku w okolicach Królewca Carl Hermann Unthan w wieku sześciu lat opanował grę na skrzypcach. Nie on jeden. Problem w tym, że Unthan nie miał obu rąk. Wynalazł więc własny styl gry… stopami. Lewa stopa prowadziła smyczek, a prawa operowała po strunach, wykonując skomplikowane chwyty.

Oczywiście wymagało to od niego wielkiej determinacji, ćwiczeń, ćwiczeń i niezrażania się porażkami. Przeciwnie, czerpania z niepowodzeń nauki, jak pokonać przeszkody. My zaś często, chcąc opanować jakąś nową umiejętność lub porzucić kiepski nawyk, który nam szkodzi, zachowujemy się jak bohater powieści Gracz Fiodora Dostojewskiego. Wybierając się do kasyna, Aleksy Iwanowicz myśli: „czasem najbardziej niesamowita, najniemożliwsza na pozór myśl tak mocno wbije się w głowę, że uważa się ją w końcu za coś, co można urzeczywistnić…”. A jeśli „złączy się z silnym, namiętnym pragnieniem, to czasem uważa się ją wreszcie za coś nieuniknionego, za konieczność, przeznaczenie, za coś takiego, co nie może się nie zdarzyć!”. Tym razem Aleksy miał szczęście, wygrał. Los na chwilę się uśmiechnął i zmienił jego życie, choć Aleksy był przekonany, że to on sam odmienił swój los. Jak wielu z nas uległ złudzeniu, że wystarczy czegoś bardzo chcieć i tak się stanie. Niestety, to tak nie działa.

Musisz życie swe odmienić

Według filozofa Petera Sloterdijka wiek XIX stał pod znakiem produkcji, XX pod znakiem refleksyjności, natomiast dla przyszłości kluczowe jest… ćwiczenie. Dzięki niemu utrwala się lub rośnie zdolność kolejnego przeprowadzenia tej samej operacji. Swoją książkę zatytułował Musisz życie swe odmienić. Ten imperatyw („rozkaz rozkazów”, jak go określa) płynie jego zdaniem ze wszystkich przepisów treningowych, instrukcji medytowania, reguł zakonnych i programów sekt. Nie możemy się od niego uwolnić; musimy uznać, że proces własnej zmiany jest egzystencjalną koniecznością. Yuval Harari w jednej z 21 lekcji na XXI wiek przewiduje, że w obliczu innowacji technologicznych i zalewu informacji najważniejsza będzie „zdolność radzenia sobie ze zmianą, uczenia się nowych rzeczy i zachowywania równowagi psychicznej w nieznanych sytuacjach”. I dodaje, że aby „nadążać za tempem świata w 2050 roku, trzeba będzie nie tylko tworzyć nowe pomysły i produkty, lecz także, a może przede wszystkim, raz po raz tworzyć samego siebie”. Istotne zmiany pojawią się jednak o wiele wcześniej. Peter Diamandis i Steven Kotler, autorzy wydanej niedawno książki The Future Is Faster Than You Think, przewidują, że niebawem rozpoczną się testy latających samochodów, a jeśli nie zechcemy się przemieszczać, będą nas reprezentować awatary. Zmianie ulegną modele biznesowe, a drukarki 3D istotnie wpłyną na modyfikację łańcucha dostaw. W marketingu i reklamie doświadczymy hiperpersonalizacji w postaci ofert perfekcyjnie dobranych do naszych potrzeb, niewielki będzie nasz udział w procesie wyboru produktów. W edukacji rolę nauczycieli przejmie sztuczna inteligencja, a zamiast wykładów serwować się będzie symulacje VR. To tylko niektóre z prognoz. Jeśli dodamy do tego widmo masowego bezrobocia lub, w pozytywnym wariancie, brak konieczności pracy zarobkowej ogromnej liczby ludności, problemem stanie się organizacja czasu i odnajdywanie źródeł satysfakcji życiowej. Łańcuch zmian nie ma końca. Rozwiązania jednych problemów są źródłem kolejnych, a te – następnych itd.

Otwartość na zmiany jest więc konieczną adaptacją do rzeczywistości. A co na to nasze wnętrze?

Co zrobić, żeby chciało się chcieć?

  • Pomyśl o korzyściach płynących ze zmiany.
  • Upewnij się, od kogo zależy zmiana. Ważne, byś miał przekonanie o kontroli sprawowanej nad sytuacją, czyli wierzył, że potrafisz wprowadzić tę zmianę.
  • Posłuchaj, co mówią bliscy, znajomi. Jeśli ileś osób mówi, że powinnaś/powinieneś: rzucić palenie, mniej pić, przestać się złościć, przyłożyć się do studiów… – to nie warto się z nimi spierać

 

Tak padumali i pajechali

Zmiana zmianie nierówna. Niektóre pojawiają się nieoczekiwanie jako skutek splotu okoliczności: czasem radosnych – jak otrzymanie spadku, czasem przygnębiających – jak utrata pracy. W takich sytuacjach liczy się nasza zdolność adap­tacji do zmian. Skupmy się na tych intencjonalnych, które są efektem naszych decyzji. Jak je podjąć? Co wybrać? Trafne wybory zależą od świadomości tego, kim jesteśmy, i czego naprawdę potrzebujemy. Refleksja na ten temat powinna poprzedzać motywacyjne zaklęcia. Prowadziłem kiedyś zajęcia z retoryki dyskursu publicznego. Spytałem studentów: „Skoro studiujecie retorykę, pewnie chcecie zabrać głos w jakiejś ważnej dla was sprawie, prawda?”. W odpowiedzi ujrzałem ich zdziwione spojrzenia i zakłopotane uśmiechy. Młodzi ludzie nadal liczą, że niby-studia zapewnią im sukces. To przekonanie typowe dla obywateli niby-świata, w którym dominują pozorne relacje. Informacja tonie w mętnej wodzie fake newsów, a wiedzę ludzie czerpią z nagłówków i filmików. Wierzą, że możliwa jest odmiana, i to szybka. Nie trzeba przy niej dużo myśleć. Kiedy podczas studiów wsiadłem ze znajomymi do pociągu, miła współpasażerka z Ukrainy spytała: „Wy kuda?”. „Do Paryża” – odrzek­liśmy zgodnie z prawdą. „Tak padumali i pajechali?” – drążyła. W odpowiedzi usłyszała szczere: „Nie dumali!”.

Odmiana jest łatwiejsza, niż się wydaje. Niedawno 21-letnia Lexie Alford odwiedziła wszystkie kraje świata (196 państw!), co dało jej miejsce w Księdze rekordów Guinnessa. Z kolei artysta i informatyk Max Hawkins opracował program, który sugerował mu miejsca pobytu. W efekcie jego życie przekształciło się w loterię. Algorytm wysyłał go „od małych barów w Iowa po kocie kawiarnie w Taipei na Tajwanie” – jak pisze na swojej stronie; wskazywał osoby, które należy poznać, oraz rzeczy, które trzeba tam robić....

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy