Dołącz do czytelników
Brak wyników

Na temat

18 maja 2022

NR 6 (Czerwiec 2022)

Przywództwo pełne współczucia. Dlaczego współczesny świat potrzebuje empatycznych liderów

0 151

Współczujący lider jest zazwyczaj bardzo szanowany, staje się autorytetem dla pozostałych członków grupy. Wzbudza „zdrowy respekt”, ponieważ stoi na straży wartości i wymaga ich poszanowania. Może modelować pożądane zachowania i z empatią wspierać otoczenie.

Piszę ten tekst w kwietniu 2022 roku. Tuż za naszą wschodnią granicą, w Ukrainie toczy się barbarzyńska wojna wywołana przez Rosję. Ogrom cierpienia ludności ukraińskiej poruszył serca całego świata. Świata już wcześniej targanego kryzysami, pandemią, widmem katastrofy klimatycznej i w jakiś sposób pustego, wyjałowionego, stopniowo wyniszczanego ludzką ignorancją i zachłannością. Świata z deficytem mądrego przywództwa, w którym ze świecą szukać autorytetów, wzorców moralnych. Nie brakuje natomiast dyktatorów i tyranów, którzy opierają swoją władzę na sile i terrorze.

Kim jest współczujący przywódca 

Współczujące przywództwo stanowi przeciwwagę dla podejścia autorytarnego, siłowego oraz dla „pseudo-przywództwa” znieczulonego na człowieka, przepełnionego ignorancją i niemocą. To coś więcej niż zestaw cech, umiejętności i technik. Jest głęboko zakorzenione w systemie etycznym, wyrasta z dojrzałości, z połączenia serca i rozumu. Jego istotę stanowi właśnie współczucie (ang. compassion), ale rozumiane jako wrażliwość na cierpienie własne i innych, której towarzyszy głęboka motywacja do zapobiegania temu cierpieniu lub jego zmniejszania (taką definicję proponuje prof. Paul Gilbert). Nasza masowa, solidarna pomoc uchodźcom z Ukrainy jest modelowym przykładem współczucia w wymiarze indywidualnym i społecznym. Stała się fenomenem na skalę światową i z pewnością przejdzie do historii.
Dobrze wiemy z własnego doświadczenia, czym jest cierpienie. Jego przyczyny są właściwie nieograniczone: silny stres, obawa o życie i zdrowie własne i innych, bolesna strata, nieakceptowana zmiana, przeciążenie obowiązkami, niemożność uzyskania oczekiwanych rezultatów, trudna sytuacja materialna, izolacja, bezsilność. Część z tych przyczyn jest od nas niezależnych. Pod kontrolą jednak możemy mieć nasze reakcje, interpretacje i znaczenia, jakie nadajemy poszczególnym zdarzeniom. I tu otwiera się przestrzeń dla wzmacniania naszej siły i odporności psychicznej oraz umiejętności wspierania innych.
Ów rozwój nie byłby jednak możliwy bez współczucia. Można je rozwijać, a jego ważnym elementem jest świadomość współzależności, wspólnoty doświadczeń. Takie podejście bezpośrednio przyczynia się do rozwoju współczującego przywództwa, które wymaga umiejętności myślenia globalnego, uniwersalistycznego. Takie myślenie niesie w sobie ogromną moc przebudzenia rozumianego jako świadome dążenie do osiągnięcia pełni człowieczeństwa. 
Sednem współczującego przywództwa jest harmonijne łączenie różnych jakości w relacjach z ludźmi – akceptacji i życzliwości z wysokimi wymaganiami, łagodności z dyscypliną, przejmowania inicjatywy, a więc ingerowania z zostawianiem przestrzeni dla innych. 

POLECAMY

Wymiary współczucia

Współczucie niejednokrotnie przejawia się paradoksalnie w surowej i wymagającej postawie, podejmowaniu trudnych decyzji i ich konsekwentnym egzekwowaniu. Istotne, aby u podłoża takich zachowań tkwiły empatia oraz klarowność własnych pozytywnych intencji przekładanych na mądre działanie. To zadanie niełatwe, ale możliwe do zrealizowania. Jednak konieczny jest rozwój współczucia w kilku kluczowych wymiarach zaproponowanych przez Paula Gilberta: mądrości, życzliwości, odwagi, zaangażowania/odpowiedzialności. Przyjrzyjmy się im.

Mądrość
W jednej z firm dyrektor musiał zredukować liczbę regionów sprzedażowych. Zanim dokonał takiej poważnej zmiany, rozważył wnikliwie jej konsekwencje dla współpracowników. Poświęcił wiele czasu, by znaleźć rozwiązania korzystne dla wszystkich. I udało mu się.
Mądrość to doświadczenie życiowe, dojrzałość i wgląd w „naturę rzeczy”. Charakteryzują ją wysoka samoświadomość oraz dostrzeganie szerokiego kontekstu i współzależności zjawisk. To także uważność na siebie i innych, umiejętność dostrzegania i koncentracji na tym, co ważne, podejmowanie dobrych decyzji.
Przejawami deficytów w obszarze mądrości mogą być np. brak refleksji nad własnym funkcjonowaniem, samozadowolenie i ignorancja, trudności z koncentracją uwagi i klarownym myśleniem, wewnętrzny zamęt, chaos.

Życzliwość
Kierowniczka pewnego urzędu dołożyła starań, aby wprowadzić przyjazną, życzliwą atmosferę, zachęcała do wzajemnej pomocy i troski. Cel osiągnęła, bowiem atmosfera w kierowanym przez nią urzędzie była swobodna i przyjazna, a to pomagało rozładowywać napięcie związane z dużą ilością pracy.
U podstaw życzliwości leży pozytywne nastawienie oraz intencja wzmacniania w ludziach tego, co najlepsze. Wyraża się ona m.in. w podmiotowym traktowaniu drugiego człowieka, pełnym empatii, troski i poszanowania jego człowieczeństwa i godności.
Zaprzeczeniem życzliwości jest na przykład skrajna koncentracja na celach i zadaniach, kosztem relacji z ludźmi. Może nawet przybierać postać mobbingu.

Odwaga
Przejawia się podejmowaniem trudnych decyzji i mierzeniem się z wyzwaniami, nawet mimo odczuwanego lęku. Towarzyszy jej branie odpowiedzialności za siebie i za innych, ale też otwartość na informacje zwrotne. Odważnym można być w sprawach małych i wielkich. Z kolei o braku odwagi świadczy choćby unikanie odpowiedzialności i podejmowania decyzji czy agresywno-obronna postawa „wiem lepiej”, której towarzyszy zamknięcie na informacje zwrotne z otoczenia. Może też przybierać formę bierności lub uległości dla „świętego spokoju”.

Zaangażowanie i odpowiedzialność
Wspominana już kierowniczka urzędu ma też taką cechę, że gdy ktoś z podwładnych nie radzi sobie z jakimś zadaniem, otwarcie i życzliwie z nim o tym rozmawia, stara się go wesprzeć. Współpracownicy twierdzą, że to ich motywuje i zachęca do działania. Zdarzyło się też, że pomagała znaleźć lepszą pracę tym, którzy nie mogli się odnaleźć w pracy urzędniczej. A co szczególnie istotne, nawet ci, których musiała zwolnić, nie mieli do niej większych pretensji.
Zatem zaangażowanie i odpowiedzialność to energia do działania, etyczne postępowanie, nastawienie na współpracę i wspieranie innych. To także mądra wytrwałość i konsekwencja, łagodna dyscyplina i samodyscyplina w realizacji celów. Zaprzeczeniem takiej postawy będzie nieumiejętność współpracy, bierność, nieadekwatne działanie, obwinianie innych za własne błędy, manipulacje.

Konteksty przywództwa

Dobre przywództwo jest wypadkową dojrzałości lidera, jego poglądów i przekonań, cech charakteru i umiejętności oraz sytuacji i systemu, w których działa. W dzisiejszej, złożonej rzeczywistości współczująca postawa lidera, jego wrażliwość oraz podejmowanie adekwatnych działań są niezbędnymi warunkami skuteczności w różnych kontekstach roli przywódczej. Przyjrzyjmy się więc podstawowym kontekstom przywództwa: samoprzywództwu, przywództwu nieformalnemu oraz przywództwu formalnemu.    
Najistotniejszą cechą samoprzywództwa jest współczucie wobec siebie (ang. self-compassion). Przejawia się ono m.in. wzięciem odpowiedzialności za właściwe wykorzystywanie swojego potencjału. Według modelu samowspółczucia stworzonego przez Kristin Neff podstawą rozwoju tej umiejętności jest uważność, dzięki której poszerzamy samoświadomość i samopoznanie. Ona umożliwia nam głębsze poznanie własnych emocji, myśli, reakcji, ciągłe poznawanie różnych wymiarów własnej tożsamości. Dzięki współczuciu i życzliwej postawie wobec samych siebie jesteśmy w stanie przekraczać osobiste ograniczenia oraz odważnie konfrontować się z własnym cieniem, czyli tym wszystkim, czego w sobie nie akceptujemy lub nie chcemy zauważać.
W tym kontekście Kristin Neff mówi o wspólnocie człowieczeństwa. Wszyscy doświadczamy trudności, cierpimy, popełniamy błędy. Powinniśmy o tym pamiętać, ale nie po to, aby bagatelizować problemy czy też zbytnio sobie pobłażać. Taka pamięć ma raczej złagodzić wewnętrzny głos nadmiernie surowego krytyka, perfekcjonisty, który może wywoływać...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy