Dołącz do czytelników
Brak wyników

Między słowami

14 czerwca 2020

NR 2 (Luty 2018)

Wstydliwość

118

Nasze czasy to czasy bezwstydu. Inny już mnie nie zawstydza. Wszyscy podglądamy – razem.

Czy wstydliwość jest cnotą? Arystoteles uważał, że jest bardziej uczuciem niż dyspozycją. Pomimo tego w swoich tekstach etycznych definiował wstyd, tak jak każdą inną cnotę: „Wstyd jest stanem umiaru pomiędzy bezwstydem a nieśmiałością. Bo ten, kto nie liczy się z niczyim sądem, jest bezwstydny, a kto liczy się z sądem każdego, ten jest nieśmiały; kto natomiast liczy się z sądem ludzi, którzy uchodzą za uczciwych, ten jest wstydliwy”. To wahanie, czy uznać wstyd za cnotę, czy nie, wynikało z faktu, że samo poczucie wstydu nie wskazuje jeszcze na prawość. Człowiek prawy nie czyni bowiem czegoś, czego musiałby się wstydzić.

POLECAMY

Niemniej jednak Arystoteles postrzegał wstyd jako uczucie pozytywne, bowiem świadczy o świadomości popełnionego zła. Przeciwnie bezwstydność, jest złem. Na pozytywny charakter lęku przed wstydem wskazywał także Bernard Mandeville: „Jest to ułomność naszej natury; każdy, kto jej ulega, czyni to niechętnie i gdyby mógł, zapobie­głby temu; a przecież od tego zależy pomyślny rozwój stosunków między ludźmi (...). Ponieważ więc poczucie wstydu jest nieprzyjemne, a wszelkie istoty starają się działać we własnej obronie, przeto wydaje się, iż dążąc do uniknięcia tej nieprzyjemności, człowiek powinien by w miarę posuwania się w latach w dużej mierze przezwyciężyć swój wstyd. To jednak byłoby szkodliwe dla społeczeństwa; dlatego też od najwcześniejszego dzieciństwa staramy się przez wychowanie nie zmniejszyć czy zniszczyć, lecz wzmóc owo poczucie wstydu”.

Według Arystotelesa przyczyną wstydu są następujące wady: tchórzostwo (porzucenie tarczy i ucieczka z pola bitwy); nieuczciwość i krzywda (nieoddanie depozytu); rozwiązłość (zakazane stosunki seksualne); chciwość (ciągnięcie zysków z rzeczy lichych lub haniebnych, z ludzi bezbronnych; zniewieściałość (unikanie wysiłków, którym stawiają czoła ludzie starsi albo bardziej delikatni); małoduszność i nikczemność (lżenie kogoś za doznane dobrodziejstwo); chełpliwość (przypisywanie sobie wszelkich zasług); nieodpowiedzialność, nieszlachetne usposobi...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy