Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

20 października 2021

NR 11 (Listopad 2021)

To nie tak miało wyglądać

0 71

Na pierwszy rzut oka moralność kojarzy się z pojęciem dobra i zła. Już małe dzieci potrafią odróżnić je od siebie. Oglądając filmiki przedstawiające kwadracik popychający po stromym zboczu kulkę, traktują to jako dobre zachowanie. Jednak wtedy, kiedy inny kształt niweczy wysiłki kwadracika, spychając kulkę w dół, interpretują to jako przejaw zła. Świadczył o tym czas przyglądania się kształtowi „życzliwemu” i „złośliwemu” – był dłuższy w przypadku obiektu złośliwego. Zjawisko to pojawiało się już u dzieci przed ukończeniem pierwszego roku życia, ale tylko wtedy, kiedy te kształty miały narysowane oczy. Wyniki powtórzyły się, kiedy kulkę popychały lub spychały kukiełki. U nieco starszych dzieci występowała silniejsza tendencja do sięgania po kukiełki życzliwe niż po złośliwe. Te ostatnie budzą ciekawość, ale też skłonność do ich unikania.
A jak wygląda sytuacja u osób dorosłych? Tu warto odwołać się do koncepcji Jonathana Haidta. Napisał on, że intuicyjne odczucia moralne „kierują rozumowaniem moralnym z taką pewnością, z jaką pies macha ogonem”. Niewiele różnimy się pod tym względem od dzieci. Jednak różnice występują wtedy, kiedy ludzie starają się uzasadnić własne sądy moralne. W tych uzasadnieniach pomijają takie czynniki, które mogły wpłynąć na ich sądy, np. to, że są bardziej surowi w ocenie innych, jeśli wcześniej myli ręce. Z drugiej strony zapach świeżego chleba sprzyja pomaganiu innym. 
Sądy moralne zazwyczaj wydawane są ex post, tj. po wystąpieniu jakiegoś zachowania. Haidt powiada, że ludzie odwołują się do różnych systemów wartości. Można określić je mianem kodów moralnych. Tu wspomnę o czterech kodach. Pierwszym z nich jest troska/krzywda. Wiąże się on ze współczuciem, udzielaniem pomocy ludziom znajdującym się w potrzebie. Ludzie odczuwają niepokój lub złość, kiedy widzą na przykład to, że ktoś postępuje w sposób okrutny. Drugim kodem jest sprawiedliwość/oszustwo. Wyjaśnia on wyświadczanie przysług innym przy założeniu, że oni się odwzajemnią. Dobrym przykładem jest płacenie podatków, ponieważ dzięki nim utrzymywane je...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy