Dołącz do czytelników
Brak wyników

Na temat

27 kwietnia 2021

NR 5 (Maj 2021)

Podróż bohaterki
Jak odzyskać swoją kobiecą naturę?

22

Gdy potrzebujemy zmian i uzdrowienia duszy, często wybieramy się w podróż. Czujemy zew przygody i – niczym baśniowy bohater – wspinamy się na szczyty, pokonujemy przeszkody i odnajdujemy skarb. Tylko czy taka podróż uleczy zranioną kobiecość? Czy pozwoli odnaleźć jej wewnętrzny ogień i wydobyć subtelne aspekty złożonej natury? Czy ocali przed duchową śmiercią? A może nie warto iść śladami Odyseusza, tylko wybrać się w podróż bohaterki?

W 1949 roku w swojej książce Bohater o tysiącu twarzy Joseph Campbell przedstawił model mitologicznej podróży, który od tamtego czasu stosowany jest jako wzorzec dla psychoduchowego rozwoju jednostki. Model ten – osadzony mocno w mitach o trudach i sukcesach bohaterów płci męskiej, takich jak: Gilgamesz, Odyseusz czy Parsifal – rozpoczyna się od Wezwania do przygody. Bohater przekracza próg nieznanego świata, spotyka przewodników o nadprzyrodzonych mocach, którzy pomagają mu w podróży, i stawia czoła przeciwnikom lub strażnikom przejścia, usiłującym przeszkodzić mu w osiągnięciu celu. Mężczyzna przeżywa inicjację np. w brzuchu wieloryba, przechodzi serię prób, które sprawdzają jego umiejętności i wytrwałość w postanowieniach, zanim odnajdzie poszukiwany przez siebie skarb – symbolizowany między innymi przez Graala, runę mądrości czy złote runo. Napotyka tajemniczą partnerkę w postaci bogiń czy bogów, zawiera święte małżeństwo i powraca przez ostatni próg, by zdobyć znaleziony wcześniej skarb.

Podróż bohatera jest poszukiwaniem własnej duszy i została opisana w mitologiach i baśniach na całym świecie. Ten motyw poszukiwania nie ma jednak przełożenia na archetypową podróż bohaterki. Dla współczesnej kobiety podróż wiąże się z uzdrowieniem zranionej kobiecości, która istnieje głęboko w niej samej i w kulturze.

Podróż bohaterki rozpoczyna się od Oddzielenia od kobiecości, a kończy Integracją pierwiastka męskiego i kobiecego.

Odpowiedzią na model Josepha Campbella jest Podróż Bohaterki Maureen Murdock z 1990 roku. Autorka, po przestudiowaniu pracy Campbella, miała poczucie, że jego koncept nie uwzględnia specyficznej psychoduchowej podróży współczesnych kobiet. Opracowała model opisujący cykliczną naturę kobiecego doświadczenia. Campbell na jej propozycję zarea­gował słowami: „Kobiety nie muszą odbywać podróży. W całej tradycji mitologicznej kobieta już tam jest. Wszystko, co musi zrobić, to uświadomić sobie, że to ona jest miejscem, do którego ludzie próbują dotrzeć”. Można tak to interpretować w kontekście mitologii, w której bohater lub bohaterka szukają oświecenia, ale w aspekcie psychologicznym, podróż współczesnej bohaterki obejmuje różne etapy.

POLECAMY

Podróż bohatera jest poszukiwaniem własnej duszy i została opisana w mitologiach i baśniach na całym świecie. Ten motyw poszukiwania nie ma jednak przełożenia na archetypową podróż bohaterki. Dla współczesnej kobiety podróż wiąże się z uzdrowieniem zranionej kobiecości, która istnieje głęboko w niej samej i w kulturze.

Podróż bohaterki rozpoczyna początkowe oddzielenie od wartości kobiecych, poszukiwanie uznania i sukcesu w patriarchalnej kulturze, doświadczanie duchowej śmierci i zwrócenie się do wewnątrz w celu odzyskania mocy i ducha świętej kobiecości.

Końcowe etapy obejmują uznanie jedności i mocy swojej dwoistej natury dla dobra całej ludzkości. Czerpiąc z kulturowych mitów, Murdock pokazała model podróży alternatywny wobec modelu patriarchalnej hegemonii. Stał się on wzorem dla powieściopisarzy i scenarzystów, rzucając światło na dwudziestowieczną literaturę feministyczną. 

Oddzielenie od kobiecości i droga do doskonałości

Podróż bohaterki opiera się na doświadczeniach córek ojca, które idealizują swoich ojców lub dominującą kulturą męską, utożsamiają się i sprzymierzają się z nimi. Kosztem tego jest dewaluacja ich własnych matek i podważenie wartości kultury kobiecej zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety – jeśli nie na poziomie osobistym, to z pewnością na poziomie zbiorowym. Jeśli kobiecość jest postrzegana jako negatywna, bezsilna lub manipulacyjna, dziecko może odrzucić cechy, które się z nią kojarzą, również te pozytywne, takie jak opiekuńczość, intuicja, ekspresja emocjonalna, kreatywność i duchowość. Na poziomie kulturowym Oddzielenie od kobiecości wynika z reakcji na jej obrazy prezentowane przez media, z którymi utożsamianie się jest niemożliwe, oraz z braku kobiecych wizerunków w religii.

Bogowie i boginie są często postrzegani jako różnorodne sposoby istnienia w świecie. Atena symbolizuje drugi etap podróży bohaterki. Ta grecka bogini cywilizacji wyskoczyła z głowy swego ojca, Zeusa, jako w pełni ukształtowana kobieta. Jej matka, Metyda, została w całości wchłonięta przez Zeusa, co pozbawiło Atenę relacji z nią. Ten etap wiąże się z Identyfikacją z męskością, ale nie z tą wewnętrzną, osobistą. To raczej zewnętrzna, patriarchalna męskość, której siłą napędową jest władza. Jednostka w patriarchalnym społeczeństwie jest popychana do poszukiwania kontroli nad sobą i innymi, w nieludzkim dążeniu do doskonałości.

Młoda dziewczyna może postrzegać mężczyzn i męski świat jako dorosłość i utożsamiać się ze swoim wewnętrznym męskim głosem, czy to głosem jej ojca, Boga Ojca, środowiska zawodowego czy Kościoła. Niestety męska świadomość często próbuje pomóc jej w mówieniu, wtrąca się, przerywa i przejmuje ster, nie czekając, aż ciało kobiety pozna swoją własną prawdę.

Walka ze smokami

Kolejnym etapem, podobnie jak w przypadku podróży bohatera, jest Droga prób, podczas której uwaga skupia się na zadaniach niezbędnych dla rozwoju ego. W świecie zewnętrznym, w drodze do osiągnięcia sukcesu, bohaterka pokonuje te same przeszkody co bohater. Wszystko ukierunkowane jest na wspinanie się na szczyt – czy to akademicki, czy zawodowy, osiąganie prestiżu, pozycji i kapitału finansowego oraz poczucie własnej siły w świecie.

Jednak w świecie wewnętrznym jej zadanie polega na przezwyciężeniu mitów zależności, poczucia kobiecej niższości i deficytowego myślenia oraz romantycznej miłości. Wiele kobiet zachęca się do tego, aby były zależne, lekceważyły swoje potrzeby dla miłości do drugiej osoby, by chroniły tę osobę przed swoim sukcesem i autonomią.

Młoda dziewczyna może postrzegać mężczyzn i męski świat jako dorosłość i utożsamiać się ze swoim wewnętrznym męskim głosem. Niestety męska świadomość często próbuje pomóc jej w mówieniu, wtrąca się, przerywa i przejmuje ster, nie czekając, aż ciało kobiety pozna swoją własną prawdę.

Żyjemy w świecie zdominowanym przez męski punkt widzenia, w którym to, co kobiece, jest postrzegane jako gorsze od tego, co męskie. Język Macierzysty – język doświadczania i mądrości ciała – nie jest postrzegany jako równie ważny co Język Ojczysty – język analizy. W niektórych rodzinach, kulturach i religiach urodzenie się w kobiecym ciele oznacza bycie człowiekiem „drugiej kategorii”. Dziecko płci żeńskiej zawodzi zatem od samego początku i jest psychologicznie naznaczone jako gorsze wyłącznie z powodu swojej płci. W naszym stuleciu najważniejszym problemem moralnym, wszędzie – od krajów Trzeciego Świata po wiodące światowe mocarstwa – jest opresja i przemoc wobec kobiet i dziewcząt.

Mit miłości romantycznej polega na tym, że to ten „inny” ma dopełnić życie kobiety – mąż, kochanek, syn, ideologia, partia polityczna czy sekta religijna. W tym podejściu „inny” ma zrealizować jej przeznaczenie. Etap ten obrazuje mit o Psyche i Erosie.

Duchowa susza

Pierwsza część podróży bohaterki jest napędzana przez umysł, natomiast druga to odpowiedź serca. Bohaterka mierzy się z zadaniami rozwojowymi niezbędnymi do os...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy