Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

20 kwietnia 2022

NR 5 (Maj 2022)

Narcystyczne zaburzenie osobowości jako źródło przemocy psychicznej

0 1693

„Co się z nim stało?” – łamiemy sobie głowy, gdy ktoś, kto jeszcze niedawno był chodzącym ideałem, staje się psychicznym krzywdzicielem, myślącym wyłącznie o sobie, obojętnym na uczucia innych egocentrykiem. A odpowiedź może być tyle prosta, co bolesna: wpadliśmy w sidła narcyza.

W ostatnich latach coraz częściej słyszymy o osobach z narcystycznym zaburzeniem osobowości. Czytamy o nich w prasie i internecie, poruszamy ten temat w towarzystwie. Rzeczywiście, jest to realny problem naszych czasów, a nie tylko modny temat do dyskusji. Osoby o narcystycznym zaburzeniu osobowości przysparzają swoim partnerkom i partnerom wielu cierpień, nie tylko psychicznych.
Istnieją różne teorie na temat przyczyn tego zaburzenia, jednak przyjmuje się, że ogromną rolę odgrywa dzieciństwo oraz związane z nim doświadczenia. Do ukształtowania się osobowości narcystycznej przyczynia się zarówno nadopiekuńcza postawa rodziców, jak i ich obojętność, a także wykorzystywanie emocjonalne, fizyczne czy seksualne. W konsekwencji osoby, które jako dzieci doświadczyły tego rodzaju traum, w życiu dorosłym borykają się z niskim poczuciem własnej wartości i kruchą samooceną, są niepewne swoich osiągnięć, możliwości, talentów. Rekompensują to nadmierną koncentracją na sobie. Szacuje się, że narcyzm dotyka około jednego procenta ogólnej populacji, częściej mężczyzn niż kobiety.

Osobowość narcystyczna 

Jak rozpoznać narcystyczne zaburzenie osobowości? Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, które opracowało klasyfikację zaburzeń psychicznych (obecnie obowiązuje piąta już edycja – DSM 5), istnieje dziewięć zachowań i reakcji emocjonalnych, charakterystycznych dla narcyzmu: wyolbrzymiony obraz własnej wartości, talentów i sukcesów; pochłonięcie dążeniem do osiągnięcia sukcesu, władzy, miłości; przekonanie o własnej wyjątkowości i niepowtarzalności, które mogą dostrzec i zrozumieć tylko osoby równie nieprzeciętne; wysoka potrzeba bycia podziwianym, traktowanym lepiej od innych przy jednoczesnym braku racjonalnych podstaw ku temu; brak empatii; uważanie siebie samego za obiekt zazdrości innych lub poczucie zazdrości wobec innych; wyniosłość i arogancja. Według DSM-5 można mówić o narcystycznym zaburzeniu osobowości w przypadku osób, u których zdiagnozowano co najmniej pięć z tych zachowań i reakcji. 
Trzeba pamiętać, że istnieją dwa podtypy narcyzmu: wielkościowy i wrażliwy. W przypadku pierwszego mówić będziemy o takich cechach, jak: poczucie własnej wielkości, agresja, dominacja, przecenianie własnych możliwości i osiągnięć ciągłe mówienie o sobie, potrzeba otaczania się ludźmi o wysokim statusie. Z kolei wrażliwy typ narcyzmu można uznać za przeciwieństwo typu wielkościowego, ponieważ cechują go m.in. kruche poczucie własnej wartości, wstydliwość, nadwrażliwość, lęk przed odrzuceniem i krytyką, który może doprowadzić do wycofania się z relacji międzyludzkich. Bez względu jednak na typ narcyzmu, pozostawanie w relacji z osobą zdradzającą jego objawy może być bolesne i dotkliwe w skutkach.

POLECAMY

Czy narcyz to zawsze oprawca?

Osoba narcystyczna potrzebuje „publiki”, dlatego szuka ludzi, którzy będą ją podziwiać, wspierać, podzielać jej punkt widzenia, spełniać jej oczekiwania, zapełniać pustkę, realizować jej potrzeby. Budowanie takich relacji zaczyna od oczarowania swoich „ofiar”.   Adoruje, zapewnia rozrywkę, stara się spędzać z nimi każdą wolną chwilę. Dyskretnie wdziera się w życie tych osób i konsekwentnie próbuje osiągnąć taki stan, w którym „ofiary” nie będą potrafiły zerwać relacji. 
Dopiero wtedy, gdy uzależni wybrane osoby od siebie, narcyz ujawnia swoje prawdziwe, toksyczne oblicze. Otwarcie okazuje, że interesuje go wyłącznie on sam, mówi wyłącznie o sobie i o swoim życiu, staje się arogancki, niemiły, egoistyczny, kompletnie nie interesują go odczucia innych – zwłaszcza tych, których wcześniej omamił. W relacjach z nimi manipuluje faktami, wmawia im rzeczy, które nie miały miejsca, wypiera się własnych słów, poniża i okazuje lekceważenie. 
Pamiętać należy, że osobowości narcystyczne możemy spotkać nie tylko w prywatnych czy intymnych relacjach. Psychologowie wielokrotnie opisywali szefów-narcyzów, którzy początkowo sprawiają wrażenie profesjonalistów, a w rzeczywistości są mistrzami manipulacji. Z czasem jednak wychodzi na jaw ich zaburzenie – przestają wtedy traktować podwładnych z szacunkiem, nie dotrzymują słowa, wypierają się własnych obietnic, manipulują faktami, bezwzględnie wykorzystuj...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy