Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening psychologiczny

8 grudnia 2020

NR 10 (Grudzień 2020)

Młodzi cyfrowi. Cyberprzestrzeń może być bezpieczna

209

Korzystanie z mediów społecznościowych wynika z naturalnej potrzeby człowieka do bycia wśród innych ludzi. Jest to wyraźnie widoczne wśród dzieci i nastolatków, którzy nie znają świata bez social mediów. Co jako rodzice możemy zrobić, by nasze dziecko miało z nimi zdrową i bezpieczną relację?

Czym są media społecznościowe dla współczesnych nastolatków? Niekiedy dosłownie wszystkim. To miejsce cyfrowych spotkań z rówieśnikami oraz przestrzeń, w której młodzi cyfrowi mogą zaspokoić swoją potrzebę tożsamości, przynależności do grupy, uznania czy autoprezentacji. Badania prowadzone przez fundację Dbam o Mój Z@sięg na próbie ponad 50 tys. polskiej młodzieży jasno wskazują, że używanie social mediów jest bardzo powszechne – korzysta z nich 92% nastolatków. Polski nastolatek przeciętnie używa od trzech do czterech aplikacji społecznościowych. Największą popularnością wśród młodzieży w Polsce cieszy się komunikator Facebook Messenger (78,3%) oraz YouTube (71%). Wysoką pozycję zajmuje Snapchat (59,5%), na czwartym miejscu uplasował się Instagram (55,9%), a na piątym 
Facebook (48,7%). Myśląc o używaniu social mediów przez polską młodzież warto wskazać na kilka ważnych kwestii. Otóż 20% polskich nastolatków przyznaje, że to, co publikuje za pośrednictwem portali społecznościowych, nie jest zgodne z rzeczywistością. Co trzeci nastolatek przyznał, że czuje się uzależniony od mediów społecznościowych; co czwarty często, bardzo często lub zawsze sprawdza, ile lajków otrzymują jego posty i zdjęcia; a co dziesiąty kasuje opublikowane informacje o sobie, jeśli nie otrzymają one wystarczającej liczby pozytywnych komentarzy. Co piąty nastolatek przyznał, że w zasadzie nie wie, w jaki sposób chronić swoją prywatność w sieci.

Najważniejsze zagrożenia dla dziecka płynące z social mediów 

Media społecznościowe stanowią szczególną formę spędzania wolnego czasu w świecie wirtualnym. Relacje nawiązywane w ten sposób w dużym stopniu zastępują realne kontakty społeczne. Model nieautentycznych i powierzchownych relacji staje się wiodącym sposobem budowania więzi społecznych, znacznie wpływa na sposób postrzegania relacji oraz na poczucie wartości młodych ludzi. 
Russel Viner z UCL Great Ormond Street Institute of Child Health, autor badań nad wpływem mediów społecznościowych na rozwój dzieci, zwraca uwagę na jeszcze jedno bardzo niebezpieczne zjawisko. Chodzi o fakt, iż czas spędzany w social mediach najczęściej jest pierwotnie przeznaczony na sen i aktywność fizyczną (20% polskich nastolatków przyznaje, że często lub wręcz zawsze budzi się w nocy, aby korzystać z internetu), co ma swoje bardzo niebezpieczne konsekwencje dla zdrowia psychicznego i fizycznego. Liczne badania potwierdzają dramatyczny wpływ mediów społecznościowych na poczucie własnej wartości. Wskazują również na zależność między aktywnym uczestnictwem w social mediach a rozwojem poważnych zaburzeń klinicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, w tym fobie społeczne. Korzystanie z mediów społecznościowych nie przyczynia się do odczuwania samotności (często jest wręcz przeciwnie), ale wiąże się z obniżeniem nastroju.
Przyjmijmy zatem założenie, że to nie nowe technologie są szkodliwe, ale nieumiejętne i niewłaściwe korzystanie z nich. Biorąc powyższe pod uwagę, należy zwrócić uwagę na najważniejsze zagrożenia związane z uczestnictwem młodych ludzi w mediach społecznościowych. Ryzyko różnego typu kryzysów pojawia się szczególnie wtedy, gdy młodym ludziom w świecie mediów cyfrowych nie towarzyszą w żaden sposób ich rodzice. Niestety, aż 25% polskich nastolatków przyznaje, że gdyby coś niepokojącego działo się w sieci, w żaden sposób nie mogą liczyć na wsparcie opiekunów. Co piąty nastolatek przyznaje, że jego rodzice praktycznie nie interesują się tym, co robi w sieci. 

Problem 1. Kształtowanie tożsamości młodej osoby
W realnym życiu naszą tożsamość, czyli to, kim jesteśmy, w co wierzymy, jakie mamy przekonania o sobie, kształtujemy zazwyczaj na podstawie rzeczywistych stosunków z innymi ludźmi, rozmów z nimi i spotkań. W sytuacji kiedy coraz częściej korzystamy z narzędzi komunikacji zapośredniczonej (na przykład mediów społecznościowych), zmianie ulega proces kształtowania się naszej tożsamości. Coraz częściej poczucie własnej wartości młodych osób zaczyna być definiowane za pośrednictwem liczby pozytywnych komentarzy (lajków), statusu związku i starannie wyretuszowanych zdjęć. 

POLECAMY

STOSUNEK POLSKICH NASTOLATKÓW DO MEDIÓW SPOŁECZNOŚCIOWYCH

  • 1/3 nastolatków czuje się uzależniona od mediów społecznościowych.
  • 1/4 młodych osób często, bardzo często lub zawsze sprawdza, ile lajków otrzymują ich posty i zdjęcia.
  • 1/5 nastolatków przyznaje, że to, co publikuje za pośrednictwem portali społecznościowych, nie jest zgodne z rzeczywistością.
  • 1/5 nie wie, w jaki sposób chronić swoją prywatność w sieci.
  • 1/10 kasuje opublikowane informacje o sobie, jeśli nie otrzymają one wystarczającej liczby pozytywnych komentarzy.

Źródło: dane fundacji Dbam o Mój Z@asięg.


Problem 2. Dysonans poznawczy 
Szansa, że do użytkowników mediów społecznościowych będą napływać niespójne komunikaty na ich temat, jest wyższa niż w przypadku relacji bezpośrednich (ze względu choćby na dużą liczbę znajomych). Dysonans poznawczy, odczuwany w wyniku dwóch sprzecznych informacji, to ważny czynnik generujący stres i niepokój, co może wpływać na kształtowanie się tożsamości. Skutkami skrajnie odmiennych informacji może być wytrącenie z równowagi emocjonalnej, tożsamościowe zagubienie, mętlik w głowie na temat przekonań o sobie samym.

Problem 3. Dychotomia tożsamości
Jest ona bezpośrednim skutkiem dysonansu poznawczego. Pojawia się, gdy profil stworzony przez nastolatka na potrzeby portalu społecznościowego nie pasuje do tego, kim on jest i czuje się w życiu realnym. Bywa to przyczyną wielu nieporozumień. 

Problem 4. Edytowanie informacji na swój temat
Użytkownik social mediów prezentuje siebie w określony sposób, czasem odbiegający od prawdziwego obrazu. Konsekwencją budowania takiej wyidealizowanej wersji siebie mogą być niska samoocena, depresja oraz mniejsza asertywność (nadmierne przywiązywanie wagi do opinii innych osób przy podejmowaniu własnych decyzji). 

Problem 5. Iluzja kontroli
Użytkownik mediów społecznościowych, decydując o tym, jaki fragment swojego życia chce zaprezentować światu, ma złudne poczucie kontroli. Próbuje na nowo stworzyć swój wizerunek. Jeśli wierzy, że tylko on ma kontrolę nad publikowanymi przez siebie treściami, częściej będzie udostępniać o sobie informacje. W świecie wirtualnym 
o wiele łatwiej uzyskać iluzoryczne poczucie kontroli niż w realnym życiu. 

Problem 6. Iluzja dystansu
Portale społecznościowe zapewniają użytkownikom natychmiastowy dostęp do siebie. Publikując informacje dotyczące swojego życia wierzymy, że nie będą miały wielkiego wpływu na innych. Wierzymy, że treści przez nas prezentowane nie niosą takiego ciężaru znaczeniowego jak w rzeczywistym świecie. Brak „facebookowej policji” i natychmiastowych konsekwencji naszego zachowania zachęca, by odważniej prezentować treści na portalach społecznościowych. Tymczasem (o czym bardzo często nie zdaje sobie sprawy młodzież) skutki naszych zachowań w sieci są takie same, jak w świecie rzeczywistym. Takiej postawy powinniśmy uczyć nasze dzieci.

Najważniejsze wyzwania i powinności rodzicielskie

Bezpieczeństwo i higiena cyfrowa podczas korzystania przez nastolatków z urządzeń włączonych do sieci internetowej jest uzależniona od wielu czynników. Znaczenie ma poziom kompetencji cyfrowych nastolatka (co potrafi zrobić w internecie), rodzaj motywacji związanej z byciem w sieci (dlaczego korzysta z internetu w taki, a nie inny sposób), czy wreszcie stosunek do nowych technologii (czy upatruje w nich więcej szans niż zagrożeń). Jednakże największą determinantą zachowań młodych cyfrowych w sieci pozostaje system wartości oraz jakość relacji z osobami najbliższymi. Jeśli uda się rodzicowi stworzyć dobrą relację ze swoim dzieckiem, to istnieje duża szansa, że również wirtualnie będzie ono prezentować takie wartości, jak szacunek dla innych i współczucie. 
Większość portali społecznościowych w teorii przeznaczona jest dla młodzieży powyżej 13. roku życia. Niestety, już dużo młodsze dzieci sięgają po ten rodzaj komunikacji. W większości gier dostępnych online istnieje możliwość nawiązywania relacji społecznych. Instalacja wielu aplikacji na telefon nie wymaga zgody rodzica. Rodzice, którzy chcą świadomie przygotować własne dzieci do użytkowania mediów społecznościowych, stają przed następującymi wyzwaniami:

  • Zaznajomienie dziecka z zasadami netykiety.
  • Wprowadzenie domowych zasad cyfrowej higieny.
  • Zbudowanie umiejętności zwracania się po pomoc w sytuacji doświadczania cyberprzemocy, w tym hejtu.
  • Wzmocnienie motywacji do aktywności fizycznej.
  • Umiejętność samoregulacji aktywności w dzień i w nocy.
  • Wzmacnianie umiejętności komunikacji interpersonalnej.
  • Wzmacnianie zdolności do nawiązywania swobodnych i autentycznych relacji społecznych.
  • Wzmacnianie poczucia wartości.
  • Budowanie alternatywy do świata cyfrowego, w tym dostęp do swobodnej zabawy.
  • Budowanie umiejętności dbania o ochronę...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy