Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

1 stycznia 2020

NR 1 (Styczeń 2020)

Lipsk: miasto Wundta

117

Gdzie rozpocząć podróże po historii psychologii, jeśli nie w Lipsku? To w tym mieście w 1879 roku Wilhelm Wundt zorganizował pierwsze laboratorium psychologiczne.

Leżący nad rzeką Elsterą Lipsk, największa aglomeracja niemieckiej Saksonii, otrzymał prawa miejskie w 1165 roku. W XVIII wieku znajdował się na terenie unijnego państwa polsko-saskiego. Nie sposób wymienić wszystkich przedsięwzięć związanych z kulturą i nauką, które miały miejsce w Lipsku. Na przykład to tu właśnie działało założone przez księcia Józefa Aleksandra Jabłonowskiego Towarzystwo Naukowe Jabłonowskich, którego celem było badanie dziejów ziem polskich i Słowiańszczyzny. Polskich tropów jest zresztą w Lipsku więcej. Najbardziej chyba znany epizod to śmierć księcia Józefa Poniatowskiego w rzece Elsterze podczas sławnej bitwy narodów w 1813 roku, zakończonej klęską wojsk napoleońskich w starciu z siłami koalicji antyfrancuskiej.

POLECAMY

Wejście przez Johanneum III

W Lipsku znajduje się jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie – został założony w 1409 roku. Na przestrzeni sześciu wieków studiowało na nim wielu Polaków, w tym psychologowie: Jan Władysław Dawid, Julian Ochorowicz i Władysław Witwicki. Oczywiście Uniwersytet Lipski to także miejsce, gdzie nieprzerwanie przez ponad czterdzieści lat piastował stanowisko profesora Wilhelm Maximilian Wundt (1832–1920), 
uważany za „ojca” nowoczesnej psychologii.

Początkowo Wundt zorganizował skromną pracownię psychologiczną w pomieszczeniach po tzw. konwikcie. Był to poklasztorny dom w kompleksie uniwersyteckich budynków między Universitätsstraße, Grimmaische Straße i Augustusplatz. Tu powstała między innymi pierwsza na świecie doświadczalna praca doktorska z psychologii, którą obronił w 1881 roku Max Friedrich (1856–1887). Pod koniec XIX wieku architekt Arwed Roßbach przeprojektował i rozbudował gmachy kampusu. Należały do niego skrzydła głównego budynku, tzw. Johanneum i Paulinum. Instytut Psychologii Eksperymentalnej, oficjalnie uznany przez władze uniwersyteckie w 1882 roku, został przeniesiony dziesięć lat później właśnie do Paulinum. Wejście do niego – jak pisano w kalendarzach akademickich – prowadziło przez Johanneum III. 

Kamienica przy Haydnstraße 6

W Lipsku nie mogło zabraknąć ulicy nazwanej imieniem ojca psychologii naukowej, wszakże Wundt był honorowym obywatelem miasta. Wundtstraße była kiedyś dość krótka, ale z czasem znacznie ją wydłużono. Obecnie przechodzi w drogę krajową B2 na przedmieściu Connewitz. Otoczona zielonymi terenami szosa wjazdowa do Lipska, wiecznie zakorkowana sznurami samochodów, staje się najpierw peryferyjną, a później miejską ulicą. Wundtstraße ciągnie się aż w okolice tzw. Kwartału Muzyków (Muzikviertel), rejonu, który przed drugą wojną światową był reprezentacyjną częścią miasta. Właśnie tam, w czteropiętrowym domu pod numerem 6 przy Haydnstraße, mieszkał w latach 1914–1930 oraz 1937–1943 Wilhelm Wirth (1876–1952), wicedyrektor Instytutu Psychologii Uniwersytetu Lipskiego za czasów Wundta. Kamienica ta należała podówczas do Franza Giesego, lipskiego szefa ogólnopruskiego towarzystwa ubezpieczeń na życie Friedrich Wilhelm. Elegancki budynek (co widać na przedwojennych pocztówkach z widokiem tej ulicy) został zniszczony podczas bombardowania miasta w 1943 roku. Dziś w tym miejscu stoi długi, wielopiętrowy, klockowaty blok mieszkalny.

Wirth pochodził z Bawarii. W młodości pasjonował się astronomią. W wieku 13 lat razem ze starszym bratem Heinrichem napisał powieść science fiction Z Saturna na pierścień. Bracia zilustrowali tekst wizjonerskimi rysunkami planetarnych konstrukcji. Po ukończeniu studiów w Lipsku Wirth zajmował się głównie psychofizyką. Uzyskał honorowy doktorat Uniwersytetu w Atenach. 

Niestety, od 1933 roku Wirth był członkiem NSDAP. Wsparł ideologię, która sprowadziła cierpienie również na mieszkańców Lipska. Podczas jednego z nalotów alianckich na centrum miasta w grudniu 1943 roku Wirth stracił nie tylko dorobek życia, ale także instrumenty naukowe, które przechowywał w swoim mieszkaniu. W tym samym ataku znacznie uszkodzone zostały budynki Uniwersytetu Lipskiego. Zdruzgotany Wirth przeszedł w 1944 roku na emeryturę i wyjechał z Lipska. 

Podróże psychologiczne

Podróżując, możemy poznawać historię nie tylko miejsc, ale też nauki, która była w nich rozwijana. Naszą podróż zaczniemy od Lipska, kolebki współczesnej psychologii. 

Każdy zgodzi się z powiedzeniem, że podróże kształcą. A najwięcej dają nam takie, podczas których jesteśmy otwarci na informacje o miejscach i ludziach z nimi związanych, podziwiamy architekturę i krajobrazy, zwiedzamy zabytki i muzea, poszerzamy swoją wiedzę historyczną, poznajemy lokalne obyczaje. Dziś popularne są wyjazdy zorganizowane, a wśród nich bywają i takie, które mają konkretny cel. Może nim być… poznawanie historii psychologii. Zamiast koncentrować się tylko na ludziach i ich dziełach, warto też przyjrzeć się miastom, w których rodziła się nauka, przespacerować się ulicami, przy których pracowali i mieszkali wybitni badacze, zobaczyć, jakie ślady po nich pozostały, a przy okazji sprawdzić, jak „wichry dziejów” obeszły się z materialnymi pamiątkami po pionierach psychologii. Być może ten „bedeker psychologiczny” pozwoli spojrzeć na wybrane fakty i postacie z dziejów psychologii z nowej perspektywy, której zazwyczaj nie oferują standardowe podręczniki historii myśli psychologicznej.

 

Fantazyjna willa przy Störmthaler Straße

Dom, w którym mieszkał Wirth, nie zachował się, ale być może istnieje do dziś willa, którą wybudował sobie Felix Krueger (1874–1948), następca Wundta na stanowisku dyrektora Instytutu Psychologii. Krueger urodził się w Poznaniu i tam uczęszczał do gimnazjum. Naukę kontynuował w Berlinie. W 1897 roku uzyskał dyplom doktorski na Uniwersytecie w Monachium pod kierunkiem Theodora Lippsa. W latach 1902–1906 był pierwszym asystentem Wundta. Pełniąc tę funkcję, habilitował się. Wkrótce opuścił Prusy. Przez kolejne dwa lata pracował w Argentynie, odwiedził Brazylię, Chile i Urugwaj. Jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej był też w Stanach Zjednoczonych. Zawodowo ustabilizował się w roku 1917, obejmując po Wundcie kierownictwo Instytutu Psychologii Eksperymentalnej (pełnił tę funkcję do 1937 roku).
W Lipsku Krueger często zmieniał miejsca zamieszkania. Wreszcie w 1933 roku zdecydował się nabyć parcelę i postawić na niej dom. Być może wiązało się to z jego dobrze rozwijającą się karierą na uczelni (w 1935 roku był nawet rektorem Un...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy