Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

25 sierpnia 2020

NR 7 (Wrzesień 2020)

Kłamstwa czy kłamstewka

92

Z kłamstwem spotykamy się bardzo często. Paul Ekman – autor wydanej w Polsce książki poświęconej kłamstwu – w jej tytule sugeruje, że występuje ono w polityce, biznesie i małżeństwie. Zapewne spotykamy je też gdzie indziej. Ostatnio dużo uwagi poświęca się fake newsom. To zjawisko nie jest wprawdzie nowe, ale dzięki szybkiej komunikacji informacje wprowadzające w błąd rozchodzą się na cały świat i są powtarzane. Dawniej też rozsiewano nieprawdziwe wiadomości, które szkodziły innym ludziom, ale ich zasięg był ograniczony. Czym faktycznie jest kłamstwo? Potocznie przyjmuje się, że jest to świadome wprowadzenie kogoś innego w błąd. Ale sprawa nie jest taka prosta – osoba podejrzewana o kłamstwo może się mylić i nie mieć odpowiedniej wiedzy. Zwracał już na to uwagę Laplace, twórca klasycznej teorii prawdopodobieństwa, który u Napoleona był ministrem policji. Pisał on o świadkach, którzy mogą być omylni, ale starając się skłamać, mogą ujawniać prawdę. Tkwi w tym pewien paradoks. Jeszcze inny kłopot wynika stąd, że część kłamstw to kłamstwa automatyczne, z których jednostka nie zdaje sobie sprawy. Często przedstawiając jakieś zjawisko lub stan rzeczy, człowiek odpowiada machinalnie, odwołując się do typowego zachowania, a nie do tego, co zdarzyło się w danym przypadku. W jednym z badań Ellen Langer pytano studentów opuszczających toaletę, czy spuścili wodę. Niemal 100% udzieliło odpowiedzi twierdzącej. Kiedy pytano ich, czy naprawdę spuścili wodę, zastanawiali się – nie sięgali już do pewnego skryptu, ale starali się przypomnieć sobie własne zachowanie. Wtedy liczba odpowiedzi twierdzących malała. Spokrewnione z automatycznymi są tzw. białe kłamstwa – kiedy ktoś nie chce innym sprawić przykrości i informuje o lepszym stanie rzeczy. By nie wzbudzać paniki podczas epidemii, władze informują o niewielkim jej zasięgu. To samo dotyczy kryzysów ekonomicznych, kiedy nie podaje się danych na temat zagrożenia. Pozwala to uniknąć paniki na rynku i masowego wypłacania gotówki, co może doprowadzić do upadku wielu banków. Białe kłamstwa są szczególną kategorią, ponieważ początkowo mogą być stosowane w sposób świadomy, jeśli jednak pewna kryzysowa sytuacja się powtarza, automatycznie uruchamia się przyg...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy