Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Poradnik pozytywnego myślenia na czas wyzwań

24 lipca 2020

NR 6 (Sierpień 2020)

Złość nie taka zła

183

„Złość piękności szkodzi”, „Nerwy do konserwy!”. Takimi czy podobnymi „prawdami” karmiono całe pokolenia. Złość to uczucie o chyba najgorszym „pi-arze”. Potocznie, złość jest często zaliczana do tzw. złych uczuć.  Czy rzeczywiście jest zła? Dlaczego często unikamy jej, jak ognia?
 

Zobaczmy najpierw, po co człowiekowi potrzebne są emocje. Żyjemy w przestrzeni fizycznej, więc mamy wzrok, słuch, smak, węch, aby się w niej dobrze orientować. Wzrok pozwala nam ominąć stojące na drodze drzewo, słuch usunąć się, kiedy jedzie z tyłu samochód, a zapach i smak nie zjeść popsutego jedzenia. Żyjemy jednak również w przestrzeni relacji i dlatego zostaliśmy wyposażeni w dodatkowy „zmysł”, którym są właśnie emocje. Gdy rozmawiamy z kimś lub wspominamy przeszłe wydarzenia, pojawiają się w nas w sposób naturalny i automatyczny emocje, a każda z nich dostarcza specyficznej informacji o danej relacji. Strach to informacja o zagrożeniu, smutek – o stracie i braku, radość o tym, że wszystko układa się dla nas dobrze i wreszcie złość jest informacją o naruszeniu naszych granic, o dziejącej się nam subiektywnej krzywdzie. Warto zauważyć, że podstawowe emocje mają także zwierzęta; rozzłoszczony pies warczy, wystraszony ucieka, szczęśliwy merda ogonem. Emocje są bezcennym wyposażeniem biologicznym i pojawiają się niezależnie od woli człowieka, a jako takie nie mogą być złe. Tak, jak nie ma nic złego w tym, że patrzę i widzę, słucham i słyszę, nie ma też nic złego w tym, że czuję. Oczywiście inną kwestią jest to, co dana osoba zrobi z zasłyszaną wiadomością, z tym, co zobaczyła, z tym, co poczuła... To, co się widzi, można podziwiać lub ukraść...  Czując złość, można ją zamienić na zdrowe, asertywne zachowanie lub na działania agresywne; można uderzyć, obrazić, być złośliwym... Zachowania podlegają już ocenom. Najważniejsze więc jest rozróżnienie, że uczucie to coś innego niż zachowanie pod jego wpływem. Zbyt często doświadczamy złego wykorzystania złości; stąd zatracamy rozumienie, jak bardzo ważną i potrzebną jest ona emocją. Złość nie tylko jest emocją, która informuje nas, że dzieje się nam krzywda. Poza warstwą informacyjną ma też złość związaną z nią specyficzną ścieżkę fizjologiczną i tendencję do akcji. Zdrowo doświadczana fizycznie w ciele złość to odczucie energii i siły rozchodzącej się od brzucha w górę i kierującej się do rąk, czasami też do nóg. Jest w tej energii zawarta tendencja do działania; zwykle do stawiania granic, walki o swoje wartości i potrzeby. 

POLECAMY


Jak zatem konstruktywnie wykorzystać swoją złość? Można powiedzieć, że złość u człowieka jest jego swois­tym adwokatem, obrońcą i rzecznikiem. Zadaniem adwokata i rzecznika jest jasne przekazanie i obrona naszych racji. Nie byłoby dobrze, aby nasz adwokat milczał, krzyczał, obrażał, czy pobił drugą stronę. Dobrze wyrażona złość to komunikat o tym, jak odbieramy zachowanie drugiej osoby, w jakie nasze wartości to zachowanie uderza, jakie mamy oczekiwania i jakie będą konsekwencje, jeśli druga strona będzie kontynuować raniące nas zachowanie. Żona może w zdrowy sposób powiedzieć do męża: „Kiedy umawiasz się z kolegami na wieczór, nie pytając się mnie, czy to dla mnie ok zostać samej w domu z maleńkim dzieckiem i oznajmiasz, że wychodzisz, odbieram Cię, jako stawiającego mnie przed faktem dokonanym i nieuwzględniającego moich potrzeb, jako lekceważącego mnie i to mnie złości. Od męża oczekuję, abyśmy wspólnie uzgadniali nasze plany. Oczywiście nie mam wpływu na Ciebie, mówię Ci to, bo jesteś dla mnie ważny i chcę, żebyś zrozumiał, jak Twoje zachowanie na mnie działa. Jeśli weźmiesz pod uwagę to, co mówię, będzie mi miło, jeśli nie, będę na Ciebie coraz bardziej zła, a nasza relacja będzie się pogarszać”. Tak wyglądałoby zdrowe zamienienie złości na słowa, a co robimy zazwyczaj? Strzelamy focha i chcemy, żeby druga osoba domyśliła się sama, co mamy jej za złe, rozgrywamy swoją złość biernie lub agresywnie, karząc drugą stronę. Bywa, że ignorujemy własną złość; tłumimy ją, przykrywamy bezradnością lub topimy we łzach, a więc kneblujemy usta naszemu „adwokatowi” i to zwykle z najlepszych intencji, by chronić relację. Często wyrażamy złość niejasno, nie w tym momencie, gdy się pojawia, ba, nawet nie do tej osoby, która jest jej źródłem. W takich przypadkach nie spełnia ona swojej funkcji: nie informuje drugiej strony, że ta narusza nasze granice.

Jak się złościć?  

  • Nazwij precyzyjnie fakt, który budzi Twoją złość. Gdy mówisz mi, że ustaliłaś już ze swoimi rodzicami wyjazd z dzieckiem nad morze...
  • Powiedz, jak odbierasz zachowanie drugiej osoby (oddziel rzeczywistość, od swoich jej interpretacji) ...to odbieram Cię jako żonę, która jest bliżej z nimi niż ze mną, która mnie ignoruje; mam poczucie, że centrum decyzyjne mojej rodziny jest poza mną, a ja jestem pominięty...
  • Nazwij złość po imieniu  ...i to mnie bardzo złości.
  • Powiedz, jakie masz oczekiwania. Chciałbym, żebyśmy to najpierw my ustalili nasze plany wakacyjne i dopiero po tym zaprosili rodziców na wyjazd.
  • Powiedź, jakie będą konsekwencje. Nie mam wpływu na Ciebie, ale wiedz, że jeśli będziesz ustalać plany najpierw z nimi, to ja będę na Ciebie coraz bardziej zły. Mówię Ci to, bo jesteś dla mnie ważna i chcę byśmy się rozumieli.
  • Pamiętaj, może się zdarzyć, że nawet jeśli wyrazisz złość najzdrowiej, nie przyniesie to zmiany w zachowaniu drugiej osoby. W takim przypadku Twoja złość będzie rosła i domagała się bardziej stanowczego stawiania granic.

 

Wyobraźmy sobie żonę, która ma poczucie, że to głównie ona aranżuje wspólny czas z mężem w weekendy, i chciałaby, aby on włożył więcej wysiłku. Jest na niego zła od miesięcy, ale nie mówi o tym wprost. Gdy zbliża się kolejny weekend, on nieświadom jej potrzeb, znów nie zamówił opiekunki i nic nie zorganizował, w efekcie czego żona odebrała jego zachowanie jako zlekceważenie, a jej złość narosła. Wyobraźmy sobie, że po kilku dniach są jej urodziny i mąż przyniósł kwiaty i prezent, ale zamiast podziękowań usłyszał zdanie: „Ty to umiesz się popisać od wielkiego dzwonu!”. Co się stało? Nie wyrażając złości wprost, żona nie dała szansy sobie i mężowi na zrozumienie jej potrzeb, stłumiona złość się odkładała. Finalnie, skumulowana złość przejęła kontrolę i żona zamieniła ją na złośliwość w innej sytuacji niż ta, której złość dotyczyła.  W efekcie, mąż zamiast dostać informację, że żona ma oczekiwania co do wspólnych weekendów, nadal nie wie, że jego brak propozycji spędzania czasu żonę rani, natomiast poczuł się „ukarany” za pamiętanie o jej urodzinach. Ona tym samym „strzeliła sobie w kolano”, bo przecież chce, aby o tych urodzinach pamiętał, a jego chęci starania się na następny raz zostały solidnie podkopane.... Unikanie wyrażania złości wprost może też prowadzić do tzw. biernej agresji. Łatwo nazwać zachowanie agresywnym, gdy ktoś w złości rzuca w nas talerzem lub obrzydliwym słowem. Bierna agresja jest zakamuflowana i często nie jest widoczna na pierwszy rzut oka. W związku może mieć formę np. tzw. cichych dni. Żona dotknięta tym, że mąż zapomniał o ich rocznicy, wycofuje się z kontaktu. Nie patrzy w oczy, wychodzi z pokoju, gdy pojawia się współmałżonek, śpi, gdy on wraca z pracy, bo przecież jest zmęczona, rozmawia tylko z dziećmi... Pozornie nic złego nie robi, a tak naprawdę wymierza mu karę, bierze często nieświadomy odwet za coś, o czym nie mówi wprost. Inną formą zachowania bierno-agresywnego jest tzw. cichy sabotaż. Osoba, która czuje się zraniona, na pozór pokazuje, że wszystko jest „w porządku”, i np. zgadza się, by jechać na urlop w góry, choć tak naprawdę tego nie chce. Na miejscu narzeka jednak na niewygodę, pogodę, jest zmęczona lub źle się czuje, niszcząc w ten sposób pomysł partnera, niszcząc jego inicjatywę i radość. Mści się w białych rękawiczkach. Za co? Partner łatwo się nie dowie. Pamiętajmy, że złość to ni...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy