Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening psychologiczny

29 marca 2022

NR 4 (Kwiecień 2022)

Terapia ogrodem

0 727

Znamy przeróżne zalety kwiatów, krzewów i drzew. Badacze co rusz odkrywają nowe. I dlatego stworzyli formę terapii, która te niezwykłe właściwości roślin wykorzystuje do leczenia różnych zaburzeń i przypadłości. Ta metoda to hortiterapia.

Poranek. Pierwsze promienie słońca przeciskają się pomiędzy listkami brzozy, wpadają do ogrodu, powoli budząc jego mieszkańców do życia. Wolno stawiasz stopy na kamiennej ścieżce, potrącasz kwiaty lawendy, wzbijasz obłoki zapachów. Przeczesujesz dłonią miętę i zaglądasz pomiędzy liście paproci, ostróżek i hortensji. Wysokie trawy kołyszą się na wietrze. Przebywanie w pięknym otoczeniu i satysfakcja z ciężkiej, często fizycznej pracy, daje Ci poczucie odprężenia i relaksu.
Hortiterapia – nazywana również ogrodoterapią, ogrodolecznictwem, terapią zielenią – już w połowie XX w. została uznana przez wiele państw zachodnich za oficjalną metodę terapeutyczną. W Polsce dopiero od kilku lat wspiera rehabilitację osób z niepełnosprawnością fizyczną lub psychiczną. Istotą hortiterapii, bazującej na wrodzonej potrzebie kontaktu człowieka z naturą, jest wykorzystanie pracy w ogrodzie do poprawy kondycji psychicznej i fizycznej.
Praca w ogrodzie – i aktywna, i bierna – szybko przynosi efekty w postaci: zdecydowanego obniżenia poziomu stresu, wzrostu koordynacji ruchowej oraz równowagi, zwiększenia pewności siebie (co znacząco wpływa na wzrost poczucia własnej wartości), wzmocnienia siły mięśni, poprawy koncentracji uwagi, wzmocnienia samodzielności, większej dokładności oraz wytrwałości. Terapia w grupie poprawia umiejętności współpracy z innymi, co ma wpływ na ogólne podniesienie kompetencji społecznych.

POLECAMY

Raj w ogrodzie

Ostatnie lata przyniosły ciekawe badania na temat pozytywnego wpływu roślin na zdrowie psychiczne ludzi. Okazuje się, że przebywanie wśród drzew i kwiatów nie tylko poprawia kondycję fizyczną i psychiczną człowieka, ale również wprowadza do codziennego życia wartości estetyczne i psychologiczne, sprzyja wyrażaniu swojej osobowości i wykorzystywaniu talentów. Praca w ogrodzie ma duże znaczenie dla osób starszych, bowiem dzięki niej czują się potrzebni. 
Kontakt z naturą jest również niezbędny dla prawidłowego rozwoju psychicznego dzieci. Przebywając wśród drzew i kwiatów, w większym stopniu rozwijają one wyobraźnię i kreatywność, są bardziej ciekawe świata i mocniej zmotywowane do uczenia się o nim. Badania Tiny Waliczek oraz Jayne Zajicek z 1999 r. pokazują, że dzieci przebywające w ogrodach mają bardziej rozwinięte zachowania opiekuńcze, chętniej dbają o innych i pomagają słabszym, a także są bardziej odpowiedzialne.
Badacze sprawdzili również oddziaływanie pracy w ogrodzie na zachowanie młodzieży. Okazało się, że sprzyja ona obniżeniu agresywności, zwiększa ochotę do podnoszenia kwalifikacji i zdobywania wiedzy, mobilizuje też do poszukiwania pracy. 
Z kolei badania przeprowadzone w 1996 r. przez dra Williama Sullivana i dra Francesa Kuo, dyrektorów Human Environment Research Laboratory z University of Illinois-Champaign dowiodły, że w rodzinach żyjących w domach otoczonych zielenią jest mniej agresji, przemocy, bicia dzieci niż w rodzinach mieszkających w otoczeniu bez roślinności. Wnioski z wielu badań nad wpływem kontaktu z przyrodą na zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka przyczyniły się do opracowania metod terapeutycznych, które wykorzystują ogrody, miejskie parki, zieleńce i inne tereny zielone. 

Obudź zmysły

Zarówno aktywna hortiterapia (wykonywanie typowych prac ogrodowych), jak i bierna jej forma (przebywanie w ogrodach) polega na doświadczaniu natury za pomocą wszystkich zmysłów. Jak dowodzi Stephen Kaplan, profesor psychologii na Uniwersytecie Michigan, przebywanie w naturalnym otoczeniu roślinnym odpręża, rozbudza zaciekawienie oraz sprzyja różnym pozytywnym wrażeniom, związanym z oderwaniem się od codziennej rutyny w zurbanizowanym środowisku.
Z badań wynika, że zapachy wydzielane przez rośliny mają znaczenie w procesie nauki i zapamiętywania, bowiem potrafią rozbudzać pewne wspomnienia z dzieciństwa. Wpływają także na odczucia i nastrój ludzi, np. działają na organizm zarówno podbudzająco, jak i wyciszająco. Rośliny silnie pachnące to m.in.: lawenda, tymianek pospolity, macierzanka cytrynowa, cząber ogrodowy, oregano, czyli lebiodka pospolita, hyzop lekarski, rozmaryn lekarski, wiele innych roślin przyprawowych, jak również niektóre rośliny uprawiane głównie dla ich ozdobnych kwiatów, które wydzielają przyjemne aromaty. 
Duże znaczenie ma także barwa kwiatów roślin ozdobnych, dlatego projektując miejsca do hortiterapii, należy pamiętać o ich właściwym doborze. Z wielu badań wynika, że np. kolor czerwony podwyższa ciśnienie krwi, przyspiesza oddech, zaś żółty stymuluje twórcze myślenie. Zbytnie nagromadzenie różu i czerwieni może wywoływać rozdrażnienie, a nawet chwiejność emocjonalną. Z kolei zimne, stonowane kolory działają uspokajająco, obniżają ciśnienie krwi i rytm serca. Niektóre ciemne kolory mogą jednak nasilić negatywne uczucia i depresję. W ogrodach warto unikać nagromadzenia różnych kolorów, gdyż taki nadmiar mógłby powodować wrażenie chaosu. Poza tym pojawiłoby się zbyt wiele bodźców, co może niekorzystnie wpłynąć na nastrój zwłaszcza osób doświadczających trudnych emocji.
W ogrodach o przeznaczeniu terapeutycznym dużą wagę przywiązuje się do tego, aby osoby korzystające z ich przestrzeni mogły posmakować niektórych jadalnych roślin i kwiatów. Możliwość spożycia przynosi – oprócz doznań smakowych i odpowiedniej porcji elementów odżywczych – także działanie terapeutyczne.
Bardzo często doznania odbierane bezpośrednio za pomocą dotyku przyczyniają się do intensywniejszego odczuwania danego zjawiska niż za pomocą węchu czy słuchu. Dlatego w hortiterapii bardzo duże znaczenie ma zróżnicowana faktura płatków i liści roślin. Przebywając w ogrodach terapeutycznych, skupiamy się również na zmianach w otoczeniu, wynikających z warunków atmosferycznych, takich jak podmuchy wiatru, siła promieni słonecznych czy padający deszcz.
W ogrodach warto również skupiać się na doznaniach słuchowych, które często działają uspokajająco. Szum traw, szelest liści, śpiew ptaków to tylko niektóre odgłosy ogrodu. Koncentrując się na doświadczaniu ogrodu za pomocą słuchu, warto na chwilę zamknąć oczy, aby doznania...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy