Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Temperament dobrze znany

189

Czy temperament i osobowość oznaczają to samo? Jaki jest wpływ temperamentu na nasze codzienne życie? Czy temperament jest zapisany w genach?

Profesor Alois Angleitner, jeden z najbardziej znanych psychologów niemieckich, pracuje na Wydziale Psychologii w uniwersytecie w Bielefeld (Niemcy). Bada różnice indywidualne (inteligencja, temperament, osobowość). Jest wybitnym metodologiem, współtwórcą specjalnej procedury konstruowania testów przeznaczonych do badań porównawczych temperamentu i osobowości w różnych kulturach. Prowadzi międzykulturowe badania osobowości i temperamentu. Od wielu lat współpracuje z profesorem Janem Strelauem, jednym z najwybitniejszych znawców problematyki temperamentu.

Anna Zalewska: – Od jak dawna zajmuje się Pan psychologią?
Alois Angleitner: – Studia psychologiczne rozpocząłem w Wiedniu w 1964 r. Po ich ukończeniu pojechałem do Bonn, ponieważ chciałem badać, jak zmienia się inteligencja w starszym wieku, a na uniwersytecie w Bonn prowadzono długotrwałe badania nad biegiem życia. Tam napisałem swój doktorat, dotyczący sztywności myślenia w starszym wieku.

– Jaki dział psychologii jest Panu najbliższy?
– Gdy pracowałem na uniwersytecie w Bonn, prowadziłem zajęcia m.in. z psychologii osobowości, zwłaszcza teorii cech. Mój szef, profesor Tomme, był zwolennikiem podejścia idiograficznego, czyli badania biografii konkretnych ludzi, mającego na celu wyjaś-nienie, jak okoliczności i ważne zdarzenia życiowe wpływają na rozwój ich osobowości. Nie był zainteresowany badaniami nomotetycznymi, a więc badaniem i porównywaniem dużych grup ludzi, szukaniem ogólnych prawidłowości, opierając się na analizach statys-tycznych dużych grup ludzi. Uważał jednak, że jest to równie ważny strumień badań osobowości, dlatego ktoś powinien uczyć prowadzenia badań zgodnie z podejściem nomotetycznym. I tym kimś byłem ja. Od początku moje zainteresowania i badania koncentrowały się na temperamencie, osobowości i różnicach indywidualnych.

– Czym jest temperament, czym osobowość i jakie są relacje między nimi?

– Wśród psychologów nie ma zgody, co oznaczają te pojęcia. Niektórzy, np. Zuckerman czy Eysenck, uważają, że są one synonimami i można używać ich zamiennie. Tak stosował je Hans Eysenck, chociaż jego zdaniem osobowość składa się z temperamentu i inteligencji. Ja uważam, podobnie jak Jan Strelau, że osobowość jest znacznie szerszym pojęciem niż temperament. Temperament oznacza różnice indywidualne związane z aspektem formalnym zachowania, z właściwościami energetycznymi, z intensywnością zachowań oraz z ich przebiegiem w czasie – szybkością, czasem utrzymywania lub powtarzania zachowań. Temperament jest częścią osobowości. Jego cechy można obserwować u małych dzieci, nawet u niemowląt, a także u zwierząt. Osobowość występuje wyłącznie u ludzi, obejmuje nie tylko temperament, ale także charakter – wartości, postawy, spostrzeganie siebie i swoich możliwości. Ludzie różnią się cechami temperamentu i charakteru. Badania prowadzone w ramach psychologii różnic indywidualnych dotyczą różnic w temperamencie, w inteligencji, w funkcjonowaniu fizjologicznym, ale także różnic w charakterze.

– W jakich sytuacjach codziennego życia ujawniają się cechy temperamentu?

– Prawie w każdej sytuacji, w każdym zachowaniu, w tym, jak ludzie chodzą, mówią – szybko czy wolno, głośno czy cicho; jak patrzą – na rozmówcę czy w dół; czy stają lub siadają blis-ko swego rozmówcy czy utrzymują duży dystans; czy próbują sterować zachowaniem rozmówcy, czy raczej się podporządkowują.

– Czy temperament wpływa na nasze preferencje, upodobania, na nasze cele i dążenia?

– Myślę, że tak. Człowiek prawdopodobnie nie zostanie politykiem, jeśli nie ma wysokiego natężenia takiej cechy, jak aktywność. Ludzie przypuszczalnie wybierają zawód, rodzaj pracy zgodnie ze swoimi cechami temperamentu oraz osobowości. Wysoki poziom dominacji, stabilności emocjonalnej, giętkości, ekstrawersji, a także sumienności i pewności siebie – to cechy sprzyjające wykonywaniu pracy na stanowiskach kierowniczych. Temperament wpływa na preferencje dotyczące rodzaju pracy, spędzania wolnego czasu, sposobu wykonywania czynności.

– Czy można powiedzieć, że cechy temperamentu wyznaczają skłonność do przeżywania stresu, do chorób somatycznych?

– Profesor Strelau prowadził badania, z których wynika, że temperament wpływa na radzenie sobie ze stresem, z dramatycznymi sytuacjami. Są także badania, które potwierdzają skłonność do chorób serca u osób z pewnymi właściwościami osobowości, określanymi w literaturze jako Typ A.

– Dosyć powszechny jest pogląd, że temperament jest uwarunkowany genetycznie. Czy to oznacza, że temperament jest stały i nie zmienia się przez całe życie?
– Jest determinowany przez geny, ale cechy temperamentu są warunkowane nie przez pojedyncze geny, ale przez ich złożone układy. Co więcej, cechy temperamentu zawsze zależą od inter-akcji, współoddziaływania genów i środowiska. Podam przykład: wszyscy potrafimy biegać, ale istnieje duże zróżnicowanie szybkości biegania. Jeśli będę trenować, to szybkość mojego biegu będzie się zwiększać, ale nigdy nie osiągnę tak...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy