Dołącz do czytelników
Brak wyników

Mózg i umysł , Wstęp

14 października 2019

Naturalna świadomość

0 719

Słowo świadomość ma tak wiele znaczeń i jest używane w tak różnych kontekstach, że nierozsądnie byłoby pisać o świadomości bez wyjaśnienia, co oznacza w danym kontekście. Dla współczesnego neuronaukowca, biologa, psychologa i filozofa umysłu świadomość jest, albo powinna być, synonimem doświadczenia umysłowego. Co to oznacza?

Słowo świadomość ma tak wiele znaczeń i jest używane w tak różnych kontekstach, że nierozsądnie byłoby pisać o świadomości bez wyjaśnienia, co oznacza w danym kontekście. Dla współczesnego neuronaukowca, biologa, psychologa i filozofa umysłu świadomość jest, albo powinna być, synonimem doświadczenia umysłowego. Co to oznacza? To znaczy, że świadomość jest procesem umysłowym o dwóch charakterystycznych cechach: perspektywie, ujmującej treści aktualnie przedstawiane w umyśle, oraz uczuciu, które towarzyszy tym umysłowym treściom.

Czym są perspektywa i uczucie? Pierwsze pojęcie w prosty sposób można wyjaśnić, odwołując się do „punktu widzenia”, przy czym nie chodzi tu tylko o to, co widzimy, ale też o to, co słyszymy albo czego dotykamy, a także – co ważne – o postrzeżenia dotyczące własnego ciała. Mówimy zatem o perspektywie „właściciela” świadomego umysłu – mojej, twojej, każdego, kto jest świadomy. Innymi słowy, chodzi o perspektywę żyjącego organizmu, w którym znajduje się pracujący umysł.

POLECAMY

Wszystkie uczucia odzwierciedlają to, co się dzieje w ciele, niezależnie, czy jest to stan samoistny, czy zmieniony przez emocje. Dotyczy to również uczuć będących elementem świadomych procesów. Uczucia, które towarzyszą treściom umysłowym stale przedstawianym w świadomym umyśle, powstają w obrębie tego samego żyjącego organizmu, i mają dwa źródła: procesy zachodzące w ciele oraz reakcje emotywne wywoływane przez treści umysłowe. Krótko mówiąc, świadomość to wieloaspektowy proces biologiczny, w ramach którego ogólne biologiczne funkcjonowanie ciała razem z określonymi procesami w obrębie układu nerwowego dają razem coś złożonego, naturalnego i wyjątkowego: doświadczenie umysłowe żyjącego organizmu uchwycone w chwili postrzegania świata wokół niego i wewnątrz niego.

Świadomość często jest utożsamiana ze stanem czuwania, a jednak jest czymś innym. Świadomość wymaga stanu czuwania, ale zależność ta nie działa w drugą stronę. Organizmy, które śpią, zwykle nie są świadome, z wyjątkiem szczególnego zjawiska, jakim jest śnienie. Jednak świadomość nie jest po prostu stanem czuwania. Możemy być całkiem wybudzeni i nie mieć świadomości – taka sytuacja ma miejsce w niektórych chorobach neurologicznych.

Świadomość wymaga też zdolności rozpoznawania – albo wyczuwania – bodźców zmysłowych nazywanej czuciem. Czucie nie oznacza jednak, że organizm jest świadomy. Na przykład bakterie mają zdolność czucia, ale nie są świadome, podobnie rośliny. Ani bakterie, ani rośliny nie mają układu nerwowego i umysłu. I nie mają świadomości. Jednak i jedne, i drugie...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy