Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

SPEŁNIONE PROROCTWO ASTROLOGÓW

128

Im więcej osób uda się astrologom przekonać o wpływie gwiazd, tym bardziej trafne będą horoskopy.Skąd się biorą stwierdzane w badaniach związki między pozycją ciał niebieskich w chwili urodzenia a cechami osobowości - zastanawia się BOGDAN ZAWADZKI.

W astrologii humanistycznej przyjmuje się, że rozmieszczenie Słońca, Księżyca i planet w Układzie Słonecznym współdecyduje o charakterze przekazu energetycznego docierającego na Ziemię. A ten m.in. kształtuje ludzką osobowość. Według astrologów w momencie narodzin następuje swoiste „wdrukowanie" cech osobowości czy predyspozycji do zachowań. Twierdzenia astrologiczne można sprowadzić do dwóch tez, które mogą być obiektem empirycznej weryfikacji w badaniach psychologicznych i które mówią o istnieniu związku między urodzeniową zodiakalną pozycją ciał niebieskich a cechami osobowości (teza kluczowa) oraz o sile tego związku, który powinien być na tyle znaczący, aby uzasadniać diagnozowanie osobowości na podstawie horoskopu.

Czy takie związki można wykryć?

Badań empirycznych w tej dziedzinie jest raczej niewiele. Jedne z najbardziej spektakularnych przeprowadzili Mayo, White i Eysenck w 1978 roku. Analizowali związki między urodzeniową zodiakalną pozycją Słońca a ekstrawersją i neurotycz-nością. U ponad dwóch tysięcy osób wykryli - zgodną z przewidywaniami astrologicznymi - zmienność obu cech w dwunastu znakach Zodiaku. Dla ekstrawersji uzyskali zależność w postaci „zygzaka", odzwierciedlającego naprzemiennie występujące w zachowaniu tendencje ekstrawertywne (znaki pozytywne: Baran, Bliźnięta, Lew, Waga, Strzelec, Wodnik) i in-trowertywne (znaki negatywne: Byk, Rak, Panna, Skorpion, Koziorożec, Ryby). Wykazali też, że osoby spod znaków wodnych (Rak, Wodnik, Ryby) charakteryzują się wyższym nasileniem neurotyczności niż osoby spod pozostałych znaków. Siła związku obu cech z zodiakalną pozycją Słońca okazała się jednak znacząco słabsza, niż sugerowały to tezy astrologii - na 24 pytania w obu skalach inwentarza EPI maksymalna różnica była niższa niż 2 punkty (a zatem dotyczyła zaledwie dwóch odpowiedzi; odchylenie standardowe wynosiło około 4 punkty). Kolejne badania przyniosły nie w pełni spójne wyniki. Meta-analiza wyników dziewiętnastu badań, opisana przez Deana, Niasa i Fren-cha w 1997 roku, wskazała, że średnia korelacja między urodzeniową zodiakalną pozycją Słońca a cechami osobowości wynosi zaledwie 0,09, co wskazuje na bardzo słabe zależności.

W 2000 roku w Polsce podjęliśmy próbę replikacji badań Mayo, White'a i Ey-sencka. Analiza została przeprowadzona we współpracy z Ewą Sobolewską i Jame-sem Jamiesonem, który był spiritus mo-vens tego przedsięwzięcia. Wykorzystaliśmy dane zebrane przy okazji innego projektu badawczego - osoby badane nie miały zatem świadomości, że taka analiza będzie wykonana. Nawiasem mówiąc, w trakcie badań również nikt z nas nie brał pod uwagę takiej możliwości. Fakt ten jest znaczący, bowiem nie mógł on wpłynąć na tendencyjny dobór badanych. Uwzględniliśmy trzy cechy osobowości (ekstrawersję, neurotyczność i psycho-tyczność) oraz urodzeniową zodiakalną pozycję Słońca, Księżyca oraz Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna. Pozycje planet zostały wyznaczone na podstawie miejsca i daty urodzenia. Nie dysponowaliśmy informacją o godzinie urodzenia ani informacją o stosunku osób badanych do astrologii czy ich wiedzą astrologiczną, co mogłoby przybliżyć mechanizm powstawania zależności.

W grupie 1471 osób w wieku 19-81 lat (769 kobiet i 702 mężczyzn) wykonaliśmy aż 180 analiz związku między pozycją siedmiu ciał niebieskich a trzema cechami osobowości. Ogółem uzyskaliśmy 20 istotnych zależności (11 proc. wszystkich możliwych efektów), co dwukrotnie przekracza zakładany poziom losowy (5 proc). Najwięcej istotnych statystycznie zależności otrzymaliśmy dla psycho-tyczności (8), neurotyczności (7) i ekstrawersji (5). Dla urodzeniowej pozycji Słońca i Saturna uzyskaliśmy po pięć zależności, dla Jowisza i Merkurego po cztery, dla Księżyca dwie, a dla Wenus i Marsa - żadnej. Aby sprawdzić możliwości uzyskania istotnych zależności dla każdego innego podziału osób badanych na dwanaście kategorii - dokonaliśmy także analizy dla miesiąca urodzenia. W żadnej z 27 analiz nie zaobserwowaliśmy związku istotnego statystycznie!

Udało się nam uzyskać szereg wyników zgodnych z badaniami Eysencka (na przykład osoby spod znaku Ryb charakteryzowały się najwyższym poziomem neurotyczności), inne zależności - zwłaszcza dla ekstrawersji - odbiegały od danych oryginalnych i przewidywań astrologicznych. Potwierdziła się natomiast siła związku: dla różnych ciał niebieskich wynosiła ona od 0,3 do 1,6 proc. (średnio 0,8 proc, w sumie 5-6 proc. całkowitej zmienności międzyosobniczej cech dla siedmiu ciał niebieskich). Czy jest to dużo? Dane zebrane w ramach projektu badań na bliźniętach wskazały, że czynniki genetyczne wyjaśniały średnio 32 proc. zmienności trzech cech (a więc kilkakrotnie więcej niż czynniki kosmiczne). A zatem związki między urodzeniową zodiakalną pozycją ciał niebieskich a cechami osobowości dają się wykryć statystycznie, ale są to związki słabe. Tak słabe, że horoskop jako narzędzie diagnostyczne będzie charakteryzował się niezwykle małą trafnością.

Pora zastanowić się nad mechanizmem powstawania obserwo-walnych zależności. Astrolodzy utrzymują, że w momencie narodzin człowieka energia kosmiczna niejako „wdrukowuje" predyspozycje osobowościowe. Nie wiadomo jednak, na czym ten mechanizm polega. Gdzie w organizmie (dokładniej w układzie nerwowym) znajduje się struktura wrażliwa na taki wpływ? Na czym polega wpływ zawartej w niej informacji na osobowość? Na ile wpływ ten modyfikuje genetyczne predyspozycje oraz wpływy środowiskowe? I dlaczego działa z taką siłą wyłącznie w momencie urodzenia, skoro można przyjąć, że energia ta powinna działać na przestrzeni całego ludzkiego życia (tak jak geny kontrolują rozwój człowieka, a kultura kształtuje jego osobowość w trakcie całej ontogenezy)? Pytania można mnożyć, ale nie sposób udzielić na nie odpowiedzi zgodnej ze współczesną wiedzą astronomiczną, fizjologiczną i psychol...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy