Dołącz do czytelników
Brak wyników

inne

15 lipca 2016

Puste miejsce w raju

0 537

Terrorysta samobójca przed atakiem odmawia modlitwę idących na bitwę. Wierzy, że jest bohaterem w słusznej walce. W końcu on poświęca wszystko, a wróg jest tchórzem, bo zależy mu tylko na doczesnym życiu. Kim są terroryści samobójcy? Dlaczego zabijają innych i siebie? Odpowiedzi szuka AGNIESZKA GOLEC.

Trudno pojąć postępowanie terrorysty samobójcy. Przemoc wymierzona w niewinne, przypadkowe ofiary łamie podstawowe zakazy społeczne: zakaz zabijania ludzi i zakaz odbierania sobie życia. A jednak atak samobójczy jako forma walki z wrogiem nie jest w historii zjawiskiem ani nowym, ani odosobnionym. Istnieje tak długo, jak długo istnieją wojny. Terroryzm samobójczy stosowali zeloci, czyli członkowie żydowskiego ugrupowania religijno-politycznego działającego w I wieku n.e., przeciwstawiającego się panowaniu Rzymian w Palestynie, a także średniowieczni asasyni, czyli członkowie skrajnej muzułmańskiej organizacji religijnej walczący z pierwszymi krzyżowcami. Sięgając do bliższej przeszłości, można wymienić kamikaze – japońskich pilotów dokonujących samobójczych ataków podczas drugiej wojny światowej.

Dziś terroryzm samobójczy kojarzy się przede wszystkim z islamem, ale tak naprawdę nie jest związany z żadną religią. Sankcjonowały go różne ideologie, na przykład anarchistyczne w organizacjach terrorystycznych w XIX wieku czy marksistowsko-leninowska w ugrupowaniu Tygrysy Tamilskie na Sri Lance. Współcześnie za większość ataków samobójczych odpowiedzialne są organizacje palestyńskie, Tygrysy Tamilskie i panislamska Al-Kaida. Nasra Hassan – Palestynka, dziennikarka i pracownik socjalny – przeprowadziła ponad 250 wywiadów z niedoszłymi palestyńskimi terrorystami samobójcami oraz z rodzinami i przyjaciółmi tych, których misja się powiodła.

Kim są terroryści samobójcy? W większości to ludzie mający od 18 do 38 lat, przeważnie dwudziestolatkowie, nieposiadający własnych rodzin. Świeckie organizacje terrorystyczne, takie jak Fatah czy Tygrysy Tamilskie, zrzeszają zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Z kolei w atakach, za którymi stoją ugrupowania religijne związane z islamem, na przykład Hamas czy PIJ, biorą udział tylko mężczyźni.

Okres młodzieńczy, jak twierdzi profesor Arie Kruglanski, charakteryzuje się szczególnym natężeniem potrzeb i motywacji, które mogą sprzyjać angażowaniu się w działalność terrorystyczną. Jest to czas „wychodzenia” z domu rodziców i określania własnej tożsamości, budowania niezależności i autonomii, definiowana tego, kim się jest i w co się wierzy. Typowy jest bunt młodych ludzi wobec zastanej rzeczywistości. Z reguły krytykują oni świat i wartości swoich rodziców. W społeczeństwach okupowanych, borykających się z długotrwałym konfliktem, obiektem młodzieńczego buntu często staje się okupant. Bunt i pragnienie naprawy świata mogą z łatwością zostać skanalizowane przez organizacje terrorystyczne. Zwłaszcza że większość młodych ludzi przejawia również skłonność do angażowania się w ryzykowne zachowania. Wynika to ze zmian związanych z rozwojem poznawczym. Młodzi ludzie uświadamiają sobie, że świat, w którym żyją, to tylko jeden z możliwych światów. Nie jest dany raz na zawsze i może być inny. Testują więc swoje możliwości, ale jeszcze nie całkiem rozumieją ograniczenia i konsekwencje własnych działań. Manifestują swoją niezależność między innymi poprzez łamanie różnego rodzaju reguł i zakazów, także tych dotyczących autodestrukcyjnych zachowań.

Paradoksalnie, bunt i dążenie do niezależności wiążą się z tendencją do konformizmu i poddawania się rozmaitym modom. Autodestrukcyjne zachowania, także samobójstwo, mogą stanowić taką społeczną modę. W czasach, gdy ukazały się „Cierpienia młodego Wertera”, odbieranie sobie życia z miłości stało się wyrazem romantyzmu i wrażliwości duszy. Również współcześnie uwielbieniem rówieśników bywają otaczani młodzi artyści oddający się autodestrukcyjnym zachowaniom, na przykład River Phoenix, Kurt Cobain, Jim Morrison czy James Dean.

W pewnych warunkach autodestrukcja może zostać powiązana z odwagą, honorem czy ze zdolnością do najwyższych poświęceń. W czasie nasilającego się konfliktu cechy te szczególnie cenić sobie będzie grupa, której przywodzi silny, autorytarny lider, definiujący jej cele jako walkę z wrogiem. Wokół takiego lidera skupia się zwykle grono najbardziej odważnych i gotowych do poświęceń na rzecz walki „bojowników”. Grupa stwarza ich etos, podziwia ich cechy i sposób postępowania.

Młodzieńczy konformizm przejawia się uległością wobec presji grupy. W przejściowej fazie życia młodzi ludzie opuszczają dom rodziców, ale nie zakładają jeszcze własnej rodziny, która byłaby dla nich punktem odniesienia w kształtowaniu drogi życiowej i dążeń. Taką rolę może pełnić spójna grupa rówieśnicza, szczególnie gdy przewodzi jej silny, charyzmatyczny lider. Współczesne organizacje terrorystyczne w większości składają się z małych komórek, zrzeszających kilku rówieśników pod wodzą bardziej doświadczonego przywódcy. Wewnątrz takich zespołów wytwarza się poczucie braterstwa, a także gotowość
do poświęcenia się dla towarzyszy. W nich młodzi ludzie realizują potrzebę bliskości i uznania. Jak twierdzi Clark McCauley, członkowie takich grup prześcigają się w odwadze i poświęceniu oraz wzajemnie utwierdzają w przekonaniu o ważności swojej misji. Młody człowiek woli zginąć niż zawieść lub skompromitować się w oczach swoich towarzyszy. Lojalność wobec nich i wobec wspólnie ustalonej normy ostatecznie przewyższa lęk przed śmiercią i instynkt samozachowawczy.

Jeszcze jedna młodzieńcza potrzeba może spełniać się w działalności terrorystycznej. Młodzi ludzie chcą się pokazać, zaznaczyć, publicznie zaistnieć. Działalność w podziemnej organizacji, której członkowie traktowani są jak bohaterowie, pozwala szybko zyskać status społeczny, sławę i znaczenie. Zdaniem Davida Brooksa, dziennikarza, terrorysta samobójca oczekuje, że w ciągu jednej nocy z przeciętnego młodzieńca bez przyszłości stanie się idolem, takim jak gwiazda rocka czy bohater sportowy. Jest to najczęściej ta noc, gdy publicznie podejmu...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy