Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Oswajanie szkoły

0 447

Dzieci potrzebują kilku miesięcy, aby dostosować się do życia w szkole. Sprawdzają, co im wolno i jak inni je odbierają, gromadzą wiedzę o szkole i obowiązujących w niej zasadach. Określają też swoją pozycję w grupie i znajdują rówieśników, z którymi chcą spędzać czas.

Pierwsze dni i tygodnie w szkole podstawowej są czasem, w którym dzieci poznają otoczenie i ludzi, badają środowisko, jego zwyczaje oraz rytm dnia. To czas niezwykle ważny, ponieważ pozwala określić swoje miejsce w klasie i grupie. Jakość adaptacji sześciolatków do szkoły, ze względu na ich rozwijającą się jeszcze samodzielność, mocno zależy od zewnętrznego wsparcia ze strony najbliższego otoczenia, szczególnie rodziców i nauczycieli.

Adaptacja do szkoły to proces przystosowania się do nowego środowiska, który umożliwia optymalne w nim funkcjonowanie. Optymalne, czyli z perspektywy sześciolatka „najwygodniejsze”, pozwalające utrzymać pozycję w grupie oraz zyskać poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa. To duże wyzwanie dla jeszcze nie w pełni dojrzałego układu nerwowego, dlatego u dzieci na początku szkoły możemy zaobserwować wzmożoną wrażliwość i podwyższoną męczliwość. Wraz z upływem czasu te objawy zaczynają jednak ustępować, a dziecko oswaja się ze środowiskiem.

POLECAMY

Przebieg procesu adaptacji zależy od czynników wewnętrznych oraz zewnętrznych. Obie grupy czynników pozostają ze sobą w ciągłej interakcji, a jej efekty wspierają albo utrudniają adaptację dziecka. Ta interakcja dynamicznie zmienia się pod wpływem nowych doświadczeń i sytuacji. Nie chodzi tu jedynie o przystosowanie się do nowych miejsc (szkoła), ale również do nowych okoliczności, np. przeprowadzki, rozwodu, śmierci lub przyjścia na świat członka rodziny, zmiany sytuacji materialnej rodziców.

Strategie adaptacji

Pierwsze miesiące w szkole to czas, kiedy dzieci stosują różne strategie adaptacyjne – weryfikują możliwe sposoby zachowywania się w szkole, sprawdzają, jak są odbierane przez innych, „układają” obraz szkoły, gromadzą wiedzę o niej, o obowiązujących zasadach, o relacjach między uczniami i nauczycielami. Dziecko zaczyna również określać swoją pozycję w grupie oraz odnajdywać rówieśników, z którymi chce spędzać czas.

Choć każde dziecko inaczej przechodzi proces adaptacji szkolnej, to jednak można nakreślić charakterystyczne strategie, jakie stosują mali uczniowie. Warto pamiętać, że nie są one świadomym wyborem dziecka.

Strategia twórczej adaptacji – dziecko z powodzeniem realizuje zadania szkolne. Odczuwa wsparcie ze strony rodziców oraz szczerą troskę ze strony nauczycieli, więc chętnie poznaje szkołę i angażuje się w jej życie. Lubi ją i chętnie spędza w niej czas. Swobodnie nawiązuje relacje z rówieśnikami i dorosłymi, nie boi się mówić o swoich potrzebach, wypowiada się spontanicznie, jest aktywne podczas zajęć. Stres i ewentualne napięcia wynikają na ogół z obawy przed nieznanym, dlatego ustępują, gdy dziecko przyzwyczai się do nowej sytuacji.

Strategia lękowa – charakterystyczna dla dziecka wycofanego, które unika aktywności związanych zarówno z zabawą, jak i obowiązkami szkolnymi. Taki uczeń niczemu się nie sprzeciwia i wykonuje wszystkie polecenia nauczyciela bez komentarza. Jest cichy i małomówny, można powiedzieć – niewidoczny. Rzadko lub wcale nie podejmuje rozmowy z dorosłymi i dziećmi, woli być sam. Ma problemy z nawiązywaniem znajomości, co powoduje, że jest coraz bardziej osamotnione. Nie zwraca niczyjej uwagi i nie sygnalizuje problemów, więc dorośli mogą uznać, że ich nie ma. Ta strategia pozwala mu niepostrzeżenie „przemknąć” przez dzień w szkole. Stosowanie takiej strategii przez dziecko może wynikać z kilku czynników: nie jest ono pewne swoich umiejętności, nie ma poczucia wsparcia u dorosłych, przeżywa problemy rodzinne lub posiada szczątkową wiedzę na temat szkoły.

Strategia buntownicza – dziecko nie dostosowuje się do zasad panujących w szkole. Może ostentacyjnie i niegrzecznie odmawiać udziału w zajęciach lub rozpoczynać je i nagle przerywać. Podczas wspólnych zabaw i pracy na lekcji chce, by wszystko odbywało się po jego myśli, w przeciwnym razie „wybucha”. Jest głośne i stara się zwrócić na siebie uwagę. Często jego kontakty z innymi polegają na zaczepkach – z czasem koleżanki i koledzy zaczną unikać jego towarzystwa. Może mieć słabe wyniki, ale raczej z powodu niechęci do nauki niż braku odpowiedniej wiedzy i umiejętności. Jego zachowanie może wynikać z lęku przed szkołą i przed tym, co się w niej dzieje, jest sposobem zwrócenia uwagi na swoje problemy. Niektórzy dorośli ignorują takie poczynania dziecka, co tylko nasila jego kłopoty z adaptacją.

Przede wszystkim obserwacja

Nie zawsze sposób adaptacji sześciolatka do szkoły jest wyraźny i oczywisty. Wyżej opisałyśmy pewne ogólne tendencje, ale każde dziecko zachowuje się inaczej, w zależności od sytuacji. Są jednak pewne symptomy, które powinny skłonić do uważniejszego przyjrzenia się uczniowi:

Symptomy dobrej adaptacji dziecka
• w szkole czuje się na tyle dobrze i bezpiecznie, że okazuje różne uczucia: smutek, lęk, radość, złość;
• ma pozytywny stosunek emocjonalny do szkoły: wychowawczyni, rówieśników, nauki;
• jest aktywne, nawiązuje kontakty, współdziała, daje swoje propozycje;
• akceptuje reguły i przestrzega ich, wykonuje polecenia nauczyciela;
• ma zaufanie do nauczyciela, potrafi poprosić o pomoc, zwraca się do niego w sytuacjach trudnych, dzieli się radościami i sukcesami.

Symptomy złej adaptacji dziecka
• w szkole źle się czuje, ma poczucie zagrożenia, nie chce okazywać emocji lub wyraża emocje tylko jednego typu, np. lęk;
• ma negatywny stosunek do wychowawczyni, rówieśników, nauki;
• nie interesuje się otoczeniem, unika kontaktów;
• nie akceptuje reguł, nie wykonuje zadań, niewspółmiernie reaguje na niepowodzenia;
• nie dzieli się swoimi sukcesami;
• cierpi z powodu bezsenności, wymiotów, zaburzeń łaknienia; jąka się, moczy w nocy.

Pomyślny przebieg procesu adaptac...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy