Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

15 czerwca 2020

NR 5 (Czerwiec 2020)

Nieśmiały mózg - Czy nieśmiałość jest warunkowana biologicznie?

27

Wyobraź sobie, że stoisz przed lustrem. Większość ludzi w takiej sytuacji chce poprawić swój wygląd. Oglądamy się z każdej strony, sprawdzamy, czy aby na pewno prezentujemy się odpowiednio. Niemal każdy z nas doświadcza w swoim życiu nieśmiałości. Dlaczego jednak niektórzy są bardziej nieśmiali, niż inni? Czy mamy wpływ na naszą nieśmiałość?

Większość z nas doświadczyła w swoim życiu nieśmiałości. Z międzykulturowych badań profesora Philipa Zimbardo wynika, że jedynie 7% wszystkich ludzi nigdy jej nie odczuwało. Wyniki analiz przeprowadzonych na polskiej populacji pokazały, że prawie 60% badanych dorosłych uważa się za osobę nieśmiałą. Jest to więc problem bardzo powszechny. Nieśmiałość wyjaśniana jest jako wstydliwość, brak pewności siebie, lękliwość. Zimbardo rozumie ją jako uświadomienie sobie przez nas własnej niezdolności do podejmowania czynności wówczas, gdy chcemy i wiemy, jak ją wykonać. Nieśmiałość jest to lęk przed negatywną samooceną i/lub negatywną oceną innych. Osoba nieśmiała wyróżnia się bezczynnością, gdy inni są aktywni; odizolowaniem, gdy inni łączą się ze sobą. W ten sposób osobę taką charakteryzuje bardziej nieobecność zewnętrznego reagowania niż występowanie reakcji niezwykłych. Może to pociągać za sobą różne skutki – od lekkiego uczucia skrępowania, przez nieuzasadniony lęk przed ludźmi, aż do skrajnej nerwicy. Dlaczego ten problem dotyka części z nas bardziej niż innych? 

Dlaczego niektórzy ludzie są nieśmiali?

Badacze, poszukując odpowiedzi na to pytanie, podejmują próbę wyjaśnienia tego zagadnienia w aspekcie neurobiologicznego i neuropsychologicznego podłoża nieśmiałości. Czy badania takie mogą zaprowadzić nas do konkluzji, że nieśmiałość jest silnie uwarunkowana biologicznie, a więc jest zjawiskiem, które jest od nas zupełnie niezależne?
Naukowcy potwierdzili, że osoby dorosłe z problemem nieśmiałości różnią się pod względem funkcjonowania mózgu od innych ludzi. Psychiatra Carl Schwartz z Harvard Medicine School przeprowadził badanie, podczas którego obserwował aktywność mózgu w czasie prezentacji młodym osobom zdjęć znanych i nieznanych twarzy. Wyniki pokazały, że u badanych, którzy byli nieśmiali jako nastolatkowie, w czasie oglądania zdjęć obcych osób obserwowano większe pobudzenie ciała migdałowatego. Struktura ta bierze udział między innymi w regulacji powstawania strachu i czujności w odpowiedzi na zagrożenie. Badacze uważają, iż nieśmiałość związana jest ze zwiększoną wrażliwością na bodźce społeczne, które motywują nas do działania, na przykład do nawiązywania relacji z innymi.
Znaczenie ma nie tylko aspekt znajomości twarzy, ale także to, jakie emocje ona wyraża. Wyraz twarzy odbiorcy naszego komunikatu to bogate źródło emocjonalnie istotnych sygnałów, przenoszących uwagę, jej koncentrację, intencje i stany emocjonalne do obserwatora. Odbiór negatywnego wyrazu twarzy (np. strach i gniew) sygnalizuje zagrożenie i niebezpieczeństwo oraz uruchamia zachowania związane z ucieczką, rezygnacją, podczas gdy wrażenie pozytywnego wyrazu twarzy (np. szczęście i radość) oznacza nagrodę, zainteresowanie oraz ułatwia podjęcie kierunkowego działania. Uważa się, że to zróżnicowane przetwarzanie informacji emocjonalnych związane jest także z informacją wizualną twarzy (tj. kontrast, jasność i częstotliwość przestrzenna), które są szybko postrzegane i przesyłane ścieżkami podkorowymi.
Te aspekty percepcji twarzy zainteresowały naukowców z Kanady, którzy zbadali odpowiedź bioelektryczną mózgu podczas prezentacji twarzy przedstawiających różne emocje (strach vs. radość). Zauważyli, że mózgi osób nieśmiałych wykazywały szybką redukcję odpowiedzi neuronalnej na twarze obrazujące negatywne emocje, co wyjaśniali większą tendencją do unikania takich bodźców społecznych już na bardzo wczesnym, nieświadomym etapie ich przetwarzania. Mózgi osób o niskiej nieśmiałości szybciej i silniej reagowały natomiast na twarze pozytywne. Wyniki te wiązane są z większym uwrażliwieniem osób nieśmiałych na negatywne bodźce w porównaniu z osobami śmiałymi.
W innym badaniu, z udziałem studentów, naukowcy z Uniwersytetu Southwest w Chinach stwierdzili związek pomiędzy strukturą okolic czołowych i ciemieniowych a nieśmiałością. Uzyskane wyniki dotyczyły mniejszej objętości istoty szarej i białej przedniej oraz środkowej części zakrętu obręczy u osób nieśmiałych. Okolica ta bierze udział w regulacji procesów uwagi, kontroli wzbudzenia emocjonalnego oraz funkcji napędowo-motywacyjnych. Zadaniem badanych było dokonanie samooceny odczuwanego napięcia i związanych z nim objawów somatycznych. Analizy wykazały, że osoby z wyższym poziomem nieśmiałości w większym stopniu odczuwają symptomy stresu psychosomatycznego, tym silniejsze, im mniejsza była objętość opisywanych struktur mózgu. Te obserwacje neuroanatomiczne, jak wyjaśniają badacze, w codziennym funkcjonowaniu mogą objawiać się z jednej strony mniejszą kontrolną emocjonalną i koncentracją na zamartwianiu się oceną innych, a z drugiej strony skutkować brakiem pobudzenia celowej aktywności, utrudniając podejmowanie wyzwań.  W przeżyciach osób nieśmiałych, w sytuacjach społecznej ekspozycji, pojawia się charakterystyczna tendencja do refleksji o sobie i o tym, jak inni ludzie je spostrzegają i oceniają. Nieśmiali nie mogą lub nie potrafią oderwać się od obecności świadków swego działania, wskutek czego stojące przed nimi zadania wydają się im subiektywnie trudniejsze do wykonania. Stąd właśnie pojawia się tendencja do wycofywania się i bierności.
Nieśmiałość wiązana jest także z budową płacika ciemieniowego dolnego. Struktura ta zaangażowana jest w przetwarzanie informacji związanych z samym sobą, analizę bodźców twarzy, szczególnie budzących lęk. Wcześniej udowodniono także występowanie w tej okolicy tzw. neuronów lustrzanych, biorących udział w ocenie intencji innych osób. Nieśmiali ludzie są wrażliwi i podatni na osądy innych, na ocenę intencji oraz emocji w stosunku do nich samych. Badacze uważają, że zwiększona objętość kory płacika ciemieniowego dolnego u osób nieśmiałych może być powiązana ze zwiększoną aktywnością w zakresie analizy tego jak oceniają ich inni.

Nieśmiałość mózgu

Poczucie nieśmiałości wydaje się związane z funkcjonowaniem różnych obszarów mózgu i dotyczy szerokich pokładów psychiki...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy