Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

15 czerwca 2020

NR 5 (Czerwiec 2020)

Lęk w życiu nastolatka. Jak zrozumieć emocje nastolatka i być wspierającym dorosłym?

28

Na drodze rozwojowej nastolatka w okresie dojrzewania staje wiele wyzwań. Dla młodego człowieka niezwykle ważne są wtedy szkolne sukcesy i porażki, pierwsze miłości i relacje rówieśnicze. Zmiany zachodzące w życiu podczas dorastania nierzadko pociągają za sobą silne napięcie emocjonalne. Jedną z emocji, która pojawia się w tym czasie w większym natężeniu, jest lęk. Jak wspierać dziecko w radzeniu sobie z lękiem i co zrobić, aby pomóc mu uwolnić się od poczucia przytłoczenia?

Niepewność i wyzwania, z jakimi nastolatkowie mierzą się każdego dnia, sprawiają, że lęk w życiu młodego człowieka staje się bardzo wyraźny. Jedną z form pracy z młodym człowiekiem, która jest skuteczna w lepszym radzeniu sobie z lękiem, jest trening psychologiczny oparty na założeniach terapii akceptacji i zaangażowania (ACT). ACT umożliwia zmianę podejścia wobec niewygodnych myśli i emocji. Nastolatek, stojący u progu ogromnych zmian, rzutujących na jego dorosłe życie, może jednak nauczyć się, jak w bardziej funkcjonalny, przystosowawczy sposób odnosić się do swojego emocjonalnego krajobrazu, którego lęk, stres, niepokój, zamartwianie się, czy właśnie lęk są integralną częścią. Pragnę zaprosić Cię w podróż, która pokaże, jak wykorzystać procesy uważności, akceptacji celem wsparcia dziecka w radzeniu sobie z lękiem.

Po co nam lęk?

Lęk od zawsze pełnił adaptacyjną funkcję w życiu człowieka. Gdy nasi przodkowie wychodzili na polowanie, gdzieś daleko na sawannie, z każdej strony czyhało na nich zagrożenie. Umysł musiał ciągle przewidywać i analizować wszelkie informacje docierające z otoczenia, które mogłyby świadczyć o potrzebie walki lub ucieczki. W związku z tym podstawą przeżycia stało się przyjęcie postawy, w której bezpieczeństwo było na pierwszym miejscu, a powtórna analiza zdarzeń dawała większe szanse przetrwania przy kolejnym opuszczeniu wioski. Aby dbać o własne bezpieczeństwo, umysł współczesnego nastolatka działa w ten sam sposób – przewiduje różne czarne scenariusze, zamartwia się, powraca do zdarzeń, które zinterpretował jako niepowodzenie. Lęk pojawia się z różną częstością i nasileniem. Tę tendencję widać wyraźnie u nastolatków, którzy w wielu kontekstach społecznych wystawiani są na działanie czynników stresogennych.

Różne oblicza lęku w okresie adolescencji

Lęk może wiązać się na przykład z wysokim poziomem perfekcjonizmu i niską samooceną. Te, z kolei, potrafią mieć przełożenie na reakcje nastolatka wobec szkolnych sukcesów i porażek. Obawa przed otrzymaniem słabszej oceny z testu może powodować, że młody człowiek rezygnuje z kontaktu z kolegami na rzecz nauki. W takiej sytuacji dochodzi do unikania własnego doświadczenia, to jest lęku i myśli związanych z ryzykiem poniesienia porażki. Mimo, że relacje rówieśnicze mogą być, i często bywają, ważne dla nastolatka, cała jego energia koncentruje się na odpychaniu od siebie trudnych i niewygodnych przeżyć. Przypomina to trochę trzymanie piłki pod wodą na basenie. Wkładamy wiele wysiłku, by ta nie wypłynęła na powierzchnię wody, tracąc tym samym swobodę korzystania z basenu i czerpania radości z pływania. Dzięki stosowaniu tej lub innej strategii unikania doświadczenia możemy krótkoterminowo odczuwać ulgę. Długoterminowo – lęk i tak się w końcu pojawi. Młody człowiek wpada w błędne koło, w którym pojawia się lęk, przed odczuwaniem tej emocji.  Jedną z perspektyw, która otwiera młodych ludzi na życie pełne witalności i samorealizacji, zapewnia trening akceptacji i zaangażowania (ang. acceptance and commitment training, ACT).  Trening ACT pozwala nabywać umiejętności umożliwiające bycie bardziej elastycznym w podążaniu za swoimi życiowymi wyborami oraz otwierać się  na aktualnie przeżywane uczucia i emocje.

Droga uważnego wojownika

Pionierzy w wykorzystaniu treningu akceptacji i zaangażowania w pracy z nastolatkami, prof. Joseph Ciarrochi, dr Louise Hayes i Ann Bailey, w swojej książce W pułapce myśli – dla nastolatków posługują się określeniem „uważny wojownik”. Uważność dotyczy zaciekawienia i świadomego ukierunkowania swojej uwagi na bieżące doświadczenia pochodzące z otoczenia, rejestrowane za pomocą wszystkich zmysłów. Wiąże się także z otwartością na te formy przeżyć, które są bohaterami pierwszo- i drugoplanowymi w nas samych – nasze myśli, uczucia, emocje i doznania pojawiające się w ciele. Bycie wojownikiem wymaga odwagi i angażowania się w realizację celów i pasji oraz dbałości o ważne dla nas relacje. Uważny wojownik pracuje nad samoświadomością przy jednoczesnym podążaniu za tym, co ważne. Aby Twoje dojrzewające dziecko  mogło wejść na tę ścieżkę, gdzie lęk przestaje być obezwładniający, miast tego stając się częścią życia, którą przyjmuje z łagodnością i ciekawością, potrzeba nowego otwarcia, nowej perspektywy. 
 

Trzy filary ACT

  • Defuzja poznawcza – dystansowanie się i odpuszczanie niepomocnych myśli, przekonań i wspomnień.
  • Akceptacja – stwarzanie przestrzeni na pojawianie się trudnych, bolesnych uczuć i doznań, pozwalając im na to, by swobodnie pojawiały się i przemijały.
  • Kontakt z bieżącą chwilą – świadome przeżywanie doświadczenia tu i teraz, któremu towarzyszy ciekawość, życzliwość i otwartość.


Bądź tu i teraz

Jedynym czasem, w którym można w pełni świadomie dokonywać życiowych wyborów, jest obecna chwila. Teraźniejszość w treningu ACT odgrywa kluczową rolę. Przyjmuje się bowiem...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy