Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie i choroby , Praktycznie

1 września 2017

Inteligentny potwór

58

Inteligentni psychopaci potrafią wzbudzić reakcje emocjonalne, świetnie manipulują i... odnoszą sukcesy. Nie popełniają zbrodni, bo wiedzą, co za to grozi, i nie chcą spędzić życia za kratkami.

DARIA GRABDA: Gdy słyszę słowo psychopata, przypomina mi się film „American Psycho”, w którym Christian Bale brawurowo wciela się w rolę Patricka Batemana, zamożnego biznesmena, popełniającego odrażające zbrodnie na włóczęgach i prostytutkach. Psychopata kojarzy się z mordercą, osobą szaloną, która biega po ulicy z bronią w ręku i zagraża innym. Ale czy rzeczywiście tylko tak wygląda psychopata?
DANIEL BODUSZEK: Psychopatia jest jednym z najstarszych znanych zaburzeń osobowości i często jest przedmiotem badań naukowych, ale wciąż nie ma prostej odpowiedzi na te pytania. Problem pojawia się już na poziomie definicji używanych przez naukowców w różnych krajach i środowiskach. Pierwsze opisy psychopatii opublikowane przez takich badaczy jak Hervey Cleckley czy Stephen Karpman bazowały na osobowości. Osoba psychopatyczna była przez nich przedstawiana jako racjonalna, lecz amoralna i pozbawiona empatii czy poczucia winy. Badacze zauważyli też, że psychopata może być impulsywny i agresywny. Trzeba jednak pamiętać, że te pierwsze obserwacje psychopatów były przeprowadzane w środowiskach klinicznych, a nie wśród populacji ogólnej. To sprawiło, że osoby agresywne były nadreprezentowane. Kolejni badacze stworzyli do pomiaru psychopatii narzędzia, które skupiały się nie tyle na psychopatycznych cechach osobowości, co raczej na możliwej behawioralnej manifestacji tego zaburzenia – czyli na impulsywności, tendencjach antyspołecznych i kryminalnych. Chociaż pierwsze narzędzia do pomiaru psychopatii zostały zaprojektowane dla więźniów, później te same lub podobne skale zastosowano w badaniach populacji ogólnej. Dzisiaj już wiemy, że to nie działa, ponieważ mamy wielu psychopatów, którzy zbrodni nigdy nie popełnili. Są za to odnoszącymi sukcesy biznesmenami, politykami czy lekarzami.

W swojej teorii wraca Pan do osobowości.
W modelu, który opracowałem w 2016 roku razem z dr Agatą Dębowską z University of Sheffield, proponujemy powrót do pomiaru psychopatii bazującego na osobowości, a nie na zachowaniach. W naszej teorii psychopatia składa się z czterech komponentów. Są nimi: brak wrażliwości afektywnej, czyli obniżona empatia i płytkość emocjonalna; brak wrażliwości poznawczej, czyli brak umiejętności rozumienia i mentalnego reprezentowania stanów emocjonalnych innych osób oraz brak umiejętności angażowania się w stany emocjonalne innych na poziomie poznawczym; manipulacja interpersonalna, czyli umiejętność manipulowania innymi ludźmi w celu uzyskania korzyści; egocentryzm, czyli tendencja do skupiania się na własnych interesach, wierzeniach i sposobie myślenia. Psychopathic Personality Traits Scale, którą stworzyliśmy do pomiaru tego modelu psychopatii w celach naukowych, a nie diagnostycznych, została sprawdzona na dużej populacji więziennej. W ostatnim czasie także wśród dorosłych z populacji ogólnej: studentów, nastolatków, dorosłych więźniów oraz młodocianych przestępców z różnych kultur.

Czy psychopata potrafi odczuwać empatię?
Tradycyjne teorie wykluczają taką możliwość, jednak ja podczas badań zauważyłem, że psychopata jest w stanie odczuwać miłość i empatię, ale głównie w stosunku do samego siebie. Co ciekawe, takie pozytywne autoemocje mogą zostać skierowane na zewnątrz, wobec osób, które uważa za przedłużenie siebie, np. własnych dzieci. Jest to oczywiście inny rodzaj miłości niż ta wyrażana przez rodziców bez podwyższonych cech psychopatycznych.

Psychopatę wyróżnia inteligencja?
W naszej teorii inteligencja jest kluczowym elementem w diagnozowaniu psychopatii. Moje badania pokazały, że osoby z podwyższonymi cechami psychopatycznymi i wysokim poziomem inteligencji są w stanie sztucznie wytworzyć reakcje emocjonalne. Psychopaci odnoszący sukcesy to osoby o bardzo wysokim ilorazie inteligencji. Nie popełniają zbrodni, bo mają świadomość prawnych konsekwencji i nie chcą spędzić życia za kratkami. Wykorzystują za to swoje umiejętności do manipulowania ludźmi dla własnej korzyści – czasami balansują na granicy prawa. Najtrudniej rozpoznać psychopatę inteligentnego, ponieważ potrafi świetnie się kamuflować. Wprawdzie nie jest w stanie empatyzować z innymi ludźmi, ale uczy się rozumieć w sposób poznawczy całą gamę emocji. Potrafi je nazywać i wie, w jaki sposób je wyrazić.

Czy każdy psychopata jest przestępcą, a przestępca psychopatą?
Nie każdy psychopata jest przestępcą. Od wielu lat badam osoby o tendencjach psychopatycznych. Mogę śmiało stwierdzić, że więcej psychopatów jest na wolności niż w więzieniu. Z drugiej strony, większość więźniów to nie psychopaci, tylko osoby z antyspołecznym zaburzeniem osobowości.
Często mylimy psychopatię z chorobą psychiczną. Osoba zdiagnozowana jako cho...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy