Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia i życie

22 września 2021

NR 10 (Październik 2021)

Gdy dziecko ma problem z koncentracją uwagi

0 29

Obecnie coraz więcej dzieci ma trudność ze skupieniem się na zadaniach, zwracaniem uwagi na polecenia i doprowadzeniem danej aktywności do końca. Czasem te wszystkie problemy przypisuje się błędnie nadpobudliwości ruchowej z deficytami uwagi, czyli ADHD. Jednak coraz częściej diagnozuje się tylko ADD, czyli zaburzenia koncentracji uwagi. Jak rozpoznać, że dziecko ma zaburzenia koncentracji uwagi oraz jakie działania można podjąć, by mu pomóc?

Współczesny świat stawia przed dziećmi, ich rodzicami i nauczycielami wiele różnorodnych wyzwań. Niestety, ilość bodźców, które temu towarzyszą, wzrasta. Młody człowiek często nie jest w stanie poradzić sobie z ich nadmiarem. W związku z tym coraz częściej zauważa się, że dzieci mają trudność z samoregulacją, zarządzaniem własnymi emocjami oraz skupieniem i utrzymaniem koncentracji. Czasem te wszystkie trudności przypisuje się ADHD, czasem diagnozuje się tylko ADD, czyli zaburzenia koncentracji uwagi. Należy pamiętać, że nie są to tożsame pojęcia. W przypadku ADD najczęściej dziecko nie przejawia objawów nadpobudliwości ruchowej lub występują one w bardzo ograniczonym zakresie. 

Czym jest uwaga?

Dzięki uwadze jesteśmy w stanie dokonać redukcji nadmiaru informacji. Jest to pewnego rodzaju mechanizm, który pozwala nam przyswajać tylko część bodźców pojawiających się w naszym otoczeniu. Również dzięki uwadze każdy człowiek ma zdolność przypomnienia sobie określonych informacji, które zostały już wcześniej zakodowane w pamięci. Ludzie używają koncentracji do wykonywania określonego działania czy uruchamiania jednego procesu myślowego spośród szeregu możliwych, widać więc bardzo wyraźnie, że jest to proces niezbędny do prawidłowego funkcjonowania. Pełni on istotną funkcję w życiu człowieka. Zalicza się tutaj:

  • selektywność – zdolność do skupienia się na jednym bodźcu, wybrania jednej konkretnej myśli;
  • czujność – umiejętność długotrwałego czekania na pojawienie się jakiegoś bodźca określanego mianem sygnału, przy jednoczesnym ignorowaniu pozostałych informacji i bodźców pojawiających się w otoczeniu; 
  • przeszukiwanie – działanie polegające na systematycznym przeszukiwaniu pola percepcyjnego w celu znalezienia rzeczy spełniających określone, ustalone wcześniej kryterium;
  • kontrola czynności jednoczesnych określana mianem podzielności uwagi – zdolność do tego, aby wykonywać kilka czynności w tym samym czasie;
  • przerzutność uwagi – umiejętność do dynamicznego przechodzenia od jednego zadania do drugiego; dzięki tej umiejętności możliwe jest szybkie i efektywne adaptowanie się do nowych sytuacji;
  • przedłużona koncentracja – tym mianem określona została zdolność do utrzymania uwagi przez dłuższy czas na tym samym aspekcie.

Jednak co w sytuacji, kiedy uwaga zawodzi? Jak rozpoznać, że dziecko ma zaburzenia koncentracji uwagi oraz jakie działania można podjąć, by mu pomóc? Konieczne wydaje się znalezienie odpowiedzi na te pytania, by móc lepiej zrozumieć trudności, z którymi dzieci muszą się mierzyć każdego dnia. 

POLECAMY

Jak wygląda zachowanie dziecka z zaburzeniami koncentracji uwagi w praktyce? Dziecko, u którego występuje ADD, charakteryzuje:

 

  • szybkie, aczkolwiek niedokładne tempo pracy – dziecko wykonuje zadania bardzo szybko, ale niedokładnie czyta polecenia; 
  • popełnianie licznych błędów, chociaż zarówno rodzice, jak i nauczyciele wychodzą z założenia, że możliwości dziecka są zdecydowanie większe; 
  • np. objawia się to tym, że dziecko, które potrafi już liczyć, na kartkówce czy sprawdzianie popełnia bardzo dużo błędów;
  • niekończenie zadań, liczne zaległości i braki, ze względu na to, że dziecko szybko się rozprasza i przerywa wykonywanie konkretnej aktywności;
  • wykonywanie kilku czynności w tym samym czasie, nie dbając o efekty swoich działań;
  • narzekanie na zmęczenie, ból głowy i brak sił;
  • rozpraszanie przez wszystkie rzeczy, przedmioty, które pojawiają się w jego otoczeniu;
  • trudności w zapamiętywaniu omawianego na zajęciach materiału; dziecko mało wynosi z lekcji, bywa, że nie pamięta w ogóle tego, co się działo w trakcie dnia;
  • fakt, że nie słyszy kierowanych do niego poleceń oraz nie zapamiętuje tego, co się do niego mówi. 

Zauważenie tych objawów powinno przyczynić się do podjęcia decyzji o rozszerzonej diagnostyce. Dzięki temu możliwe stanie się udzielenie odpowiedniego wsparcia dziecku i pomaganie mu w wykonywaniu codziennych aktywności. 

Czy to ADHD, czy ADD? 

Bardzo trudno dokonać rozróżnienia pomiędzy ADHD a ADD. W związku z tym najczęściej w pierwszej kolejności dokonuje się diagnozy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Czasem jednak diagności spotykają się z sytuacją, w której występują wyłącznie zaburzenia uwagi. Wówczas konieczne jest przeanalizowanie następujących objawów:

  • dziecko ma trudności z prawidłową organizacją swojej pracy;
  • pojawia się szybka przerzutność uwagi – widać, że dziecko ma problem z utrzymaniem uwagi na zadaniu i wszystko, co znajduje się wokół niego, rozprasza go;
  • zapomina o swoich obowiązkach i zadaniach, które miały zostać wykonane;
  • często gubi rzeczy i przedmioty potrzebne mu do wykonania określonych zadań, bywa, że nie wie, gdzie zostawiło plecak, zeszyt czy piórnik;
  • unika lub odkłada na później zadania, które wydają mu się mało interesujące;
  • bardzo często dziecko nie jest w stanie skupić się na zadaniach szkolnych czy wyznaczonych obowiązkach;
  • ma trudność, żeby podążać za wskazówkami oraz poleceniami ze strony nauczyciela czy rodzica;
  • można odnieść wrażenie, że nie słucha komunikatów, które są do niego kierowane;
  • popełnia wiele błędów w trakcie wykonywania zadań;
  • jest nieuważne w zabawie, kontaktach z innymi osobami.

Jeśli występuje co najmniej sześć z powyższych symptomów, można wówczas mówić o typie ADHD/ADD nieuważnym. Jest to tzw. typ pasywny. Takie dziecko jest czasem odbierane jako myślące „o niebieskich migdałach”. Ma problem ze skupieniem się na określonym zadaniu. Bywa bardzo powolne w działaniu, często się zamyśla. Potrzebuje bardzo dużo czasu na to, by w ogóle rozpocząć daną aktywność. Często nie jest w stanie zrealizować zadania w wyznaczonym wcześniej czasie. Można odnieść wrażenie, że jego uwaga „odpływa”. 

Drugi typ dziecka z zaburzeniami uwagi to typ aktywno-impulsywny (ADHD), który poświęca bardzo mało czasu, aby zapoznać się z określonym materiałem, w związku z tym nie jest w stanie planować swoich działań i popełnia wiele błędów. Bardzo łatwo się rozprasza. Zdarza się, że często zapomina o swoich obowiązkach, a gdy pojawiają się jakieś niepowodzenia – wpada we frustrację. Takie dziecko nie jest wytrwałe w realizowaniu zadań, wycofuje się, występuje u niego słaba motywacja połączona z brakiem odpowiedzialności za podejmowane decyzje. 

Współcześnie wskazuje się na jeszcze jeden rodzaj zaburzeń uwagi, który bywa określany jako pseudo-ADD. Jest to bowiem pewne zjawisko kulturowe spowodowane stylem życia. Rodzice prowadzący szybki tryb życia, podejmujący różnorodne działania, zadania i realizujący...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy