Gdy ciało pamięta, a życie toczy się dalej

Klaudia Przyłucka-Janasik: Tytuł Pani książki Powrót do ciała brzmi trochę jak zaproszenie. Co dla Pani osobiście oznacza właśnie powrót do ciała?
Sabina Sadecka: Powrót do ciała to przede wszystkim dla mnie powrót do teraźniejszości. Kiedy odcinamy się od czucia ciała, to często dzieje się tak, by nie czuć tego, co wydarza się w naszym świecie wewnętrznym tu i teraz. Więc chyba najbardziej ta książka jest o tym, jak być ze sobą teraz, jak być obecnym/obecną. Myślę, że to bardzo trudna praca – być w swoim życiu obecnym. I trauma nas mocno z tego „tu i teraz” wytrąca. Żyjąc w XXI w., wcale nie potrzebujemy tak silnego wstrząsu, jakim jest trauma. Cały czas nas przecież – czy tego chcemy, czy nie – coś rozprasza, zabiera naszą uwagę, absorbuje. Jesteśmy uwagą w stu miejscach równocześnie, choć przecież mamy układ nerwowy zaprojektowany do większej dyscypliny i skupienia. 

Myślę, że to, co Pani teraz powiedziała, jest kluczowe. Ten nadmiar bodźców, które towarzyszą nam każdego dnia, sprawia, że bardzo często zapominamy o tym, by naprawdę odczuwać. 
Tak, a bez czucia nie ma zmiany. Nie możemy transformować traumy i trudno nam zmienić nasze – również niezwiązane z traumą – wzorce reagowania, jeśli nie pozwolimy sobie ich zauważyć i poczuć. Co teraz dzieje się ze mną? Jak ciało adaptuje się do tego, co się wydarza? Jakie mam właśnie teraz myśli o sobie? I tu zatrzymam się na moment nad tym ostatnim. Czasami wydaje nam się, że to my produkujemy intencjonalnie nasze myśli, ale mamy przecież mnóstwo myśli, które przelatują w sposób automatyczny, gdy nawet się nie orientujemy, że istnieją. Jednak to, że ich nie zauważamy, nie sprawia, że nie wpływają na resztę warstw naszego funkcjonowania. Jeżeli myślimy o sobie w sposób skrajnie negatywny, co zdarza się miedzy innymi ludziom po traumach, reagujemy na to całym ciałem, jakby ktoś z zewnątrz mówił do nas takie okrutne rzeczy. Podobnie jest z napięciem ciała – czasami nie możemy go zauważyć. Bez bycia obecnym nie możemy tego wszystkiego, co się dzieje pod naszą skórą, zauważyć. I nie możemy z naszych najgłębszych zranień zdrowieć.

W książce pisze Pani też o tym, że trauma blokuje naszą zdolność do integracji, że rozdziela ciało, emocje i umysł. Po czym możemy poznać, że w nas samych ta zdolność do integracji została zerwana? Czy ciało w jakiś sposób to pokazuje?
Tak, myślę, że pokazuje nam to na wiele sposobów. Pierwszy to przyspieszenie. Gdy jesteśmy zdezintegrowani, rozczłonkowani, bardzo często aktywujemy część siebie, która przyspiesza, żeby uchronić inną część – naszą wewnętrzną, która cierpi, jest delikatna i wrażliwa. To, co obserwuję w gabinecie, a także u siebie samej, bo oczywiście nie jesteśmy wolni od tych mechanizmów, siedząc na fotelu terapeuty, to właśnie przyspieszenie w mówieniu, w ruchach, w działaniach. Działamy nieustannie, jedno zadanie po drugim, nie robiąc sobie żadnych przerw między nimi. Często psychika i ciało osoby w dezintegracji będą w ten sposób przyspieszać. Ale to nie jest jedyna forma zdezintegrowania. Piszę też w mojej książce o utracie gracji, o tym, jak brak integracji odbija się na sposobie, w jaki poruszamy się, reagujemy i funkcjonujemy w świecie.

Chciałabym zapytać o to nieco szerzej – w książce dużo mówi Pani o gracji. Jak ją Pani rozumie w kontekście wewnętrznej spójności i integracji ciała, emocji i umysłu? 
Gracja to bardzo ważna, można powiedzieć, idea osiowa tej książki. Gdy jesteśmy w stanie wewnętrznej spójności i komunikacji, nasze słowa przekazują to, co czują nasze emocje i czego doświadcza ciało. Wtedy naturalnie pojawia się gracja. I to taka gracja, którą na pewno dostrzegamy, gdy patrzymy na małe dzieci, na zwierzęta. C...