Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

ZDROWY STARY MÓZG

0 350

Nawet mózg osób w podeszłym wieku może pracować wydajnie, sprawnie kierować pracą organizmu. Trzeba go tylko możliwie często używać.

Ostatnie dziesięciolecia badań nad procesami zachodzącymi w starzejącym się mózgu skłaniają do optymistycznych wniosków. Uczeni obalili wiele mitów, które od lat wydawały się niepodważalnymi prawdami, i wytyczyli zupełnie nowe kierunki poszukiwań metod poprawy funkcjonowania starzejącego się mózgu. Najważniejsze było odkrycie, że mózg (podobnie jak cały człowiek) może się starzeć na dwa sposoby – fizjologicznie i patologicznie. Badacze uznali na przykład, że schorzenia neurodegeneracyjne, czyli choroba Parkinsona, choroba Alzheimera lub zespoły otępienne, występujące najczęściej u osób w podeszłym wieku, mają charakter patologiczny i nie są wynikiem naturalnego procesu starzenia się. Ta zmiana myślenia skłoniła lekarzy i naukowców, skupionych dotychczas na badaniu stanów chorobowych, do przyjrzenia się procesom zachodzącym z upływem lat w ośrodkowym układzie nerwowym u zdrowych ludzi. Niestety natura fizjologicznego starzenia się wciąż jest słabo poznana. Nie znamy nawet odpowiedzi na najbardziej podstawowe pytanie: czy jest to proces zaprogramowany genetycznie, przebiegający według pewnego schematu, czy też jedynie ciąg następujących po sobie uszkodzeń komórek i pomyłek w ekspresji genów?

Przez wiele lat neurobiolodzy byli przekonani, że proces starzenia się wiąże się nierozerwalnie ze znaczną utratą neuronów i że właśnie spadek liczby komórek nerwowych jest bezpośrednią przyczyną pogorszenia się funkcjonowania układu nerwowego. Jednak przeprowadzone w ostatnim dziesięcioleciu szczegółowe badania dowodzą, że utrata komórek nerwowych wcale nie jest charakterystyczną cechą fizjologicznego procesu starzenia się. W mózgu ssaków obumieranie neuronów jest stosunkowo nieznaczne i różni się w zależności od ich typu i lokalizacji. W korze mózgowej dorosłego człowieka ginie codziennie około 10 tysięcy neuronów, co stanowi zaledwie niewielki ułamek ich liczby. Pewne rejony mózgu są bardziej niż inne podatne na obumieranie neuronów – dość znaczny ich ubytek obserwuje się w móżdżku, co najprawdopodobniej jest przyczyną pogorszenia koordynacji ruchowej u starych ludzi.

Odkrycie w dojrzałym mózgu zjawiska neurogenezy, czyli tworzenia się nowych neuronów, obaliło kolejny dogmat. Dotychczas panowało przekonanie, że od momentu narodzin jedynie tracimy komórki nerwowe, że mózg jest narządem, który nie ma zdolności do regeneracji, a jego plastyczność polega jedynie na tworzeniu połączeń pomiędzy istniejącymi neuronami. Neurogenezę stwierdzono w opuszce węchowej i hipokampie – strukturze związanej z procesami zapamiętywania. Powstawanie nowych komórek nerwowych świadczy o istnieniu w mózgu komórek macierzystych, podobnych do tych, które w szpiku kostnym stale wytwarzają komórki krwi. Odkrycia te otwierają ogromne perspektywy dla terapii – skoro nowe neurony potrafią wbudowywać się w istniejące struktury mózgu, to być może uda nam się regenerować i naprawiać mózg przeszczepami komórek macierzystych.

Charakterystycznym procesem towarzyszącym starzeniu się mózgu jest utrata wody znajdującej się w komórkach nerwowych. Odwodnienie prowadzi do spadku masy o około 10-15 proc., powiększenia komór i poszerzenia bruzd znajdujących się na powierzchni kory. Podobnie jak obumieranie komórek, również utrata wody nie zachodzi równomiernie – najbardziej podatne są rejony, w których znajdują się duże neurony (np. kora czołowa), a najmniej te, w których komórki nerwowe są niewielkie, ale liczne (np. kora potyliczna). Zmniejszenie uwodnienia tkanki nie jest obojętne dla zachodzących w niej procesów metabolicznych i ma negatywny wpływ na aktywność neuronów. Potwierdza to obiegową opinię, że na starość mózg się kurczy (ale przede wszystkim z powodu odwodnienia, a nie śm...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy