Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

ZDOLNY CZY NIE

0 450

Na podstawie testów inteligencji nie możemy nic powiedzieć o zdolnościach społecznych, artystycznych czy ruchowych dziecka. Rodzice znacznie trafniej niż nauczyciele rozpoznają zdolności u swoich pociech.

Zdolności potocznie rozumie się jako predyspozycje osoby, które umożliwiają jej wykonywanie określonych czynności i decydują o poziomie osiągnięć w danej dziedzinie. Są zdolności ogólne (sprawność myślenia, spostrzegawczość, pamięć, zręczność), są też zdolności specjalne (matematyczne, artystyczne, ruchowe). Powszechnie uważa się, że dzieci zdolne bez większego wysiłku uzyskują bardzo dobre wyniki w nauce. Zanim przestąpią próg szkoły, potrafią pisać, liczyć, płynnie czytać, zaś dojrzałość ich wypowiedzi niekiedy wprawia w zakłopotanie nawet osoby dorosłe. Niektóre dzieci są niezwykle sprawne ruchowo, ale nie radzą sobie z rysowaniem. Inne nie wyróżniają się w zakresie rozwoju języka, ale wykazują zdolności muzyczne.

Rozpoznanie zdolności u dzieci nie jest zadaniem zbyt trudnym. Rodzice obserwujący i wspierający rozwój swoich pociech mogą wiele powiedzieć na temat ich możliwości – zarówno aktualnych, jak i tych, które mogą się rozwinąć. Rodzicielskie oko szczególnie doceniają Judy W. Eby i Joan F. Smutny, amerykańskie badaczki zajmujące się problematyką kształcenia dzieci uzdolnionych. Zauważają one, że wiele badań potwierdza trafność wskazań rodziców co do zdolności ich synów czy córek. Znacznie przewyższa ona celność sugestii nauczycieli. Radzą więc pedagogom, aby zabiegali o opinie matek i ojców, bowiem to oni najlepiej znają i rozumieją własne dzieci.

Narzędziami powszechnie stosowanymi do rozpoznawania uzdolnień u dzieci są wystandaryzowane i znormalizowane testy inteligencji. Testy te mogą badać ogólny poziom inteligencji (zawierają wtedy zadania jednorodne, różniące się jedynie stopniem trudności) lub mierzyć poziom różnych zdolności (dzieci rozwiązują rozmaite zadania). Na przykład Skala Bineta bada rozumowanie werbalne, abstrakcyjne, ilościowe i pamięć krótkotrwałą, a Skala Wechslera zawiera podtesty werbalne i wykonaniowe, w których badane dziecko uzupełnia obrazki, manipuluje układankami i klockami. Natomiast Test Matryc Ravena przeznaczony jest do badań grupowych – dzieci wykrywają związki między elementami abstrakcyjnymi. Wśród polskich narzędzi wymienić można Technikę Diagnozy Możliwości Intelektualnych opracowaną przez Annę Matczak oraz Baterie Testów APIS.

Rozpoznanie zdolności – zwraca na to uwagę Anna Matczak – zależy w dużej mierze od poglądu diagnosty na strukturę zdolności. Jedni badacze zakładają hierarchię zdolności, na szczycie której znajduje się ogólna zdolność umysłowa określana jako inteligencja ogólna. Inni nie uznają czynnika dominującego. Mówią oni o równorzędnych zdolnościach podstawowych składających się na strukturę inteligencji. Zgodnie z koncepcją czynników równorzędnych, żeby móc wskazać mocne i słabe strony badanego dziecka, diagnozie należy poddać wszelkie zdolności elementarne. Natomiast podejście uwzględniające dominację inteligencji ogólnej wymaga przede wszystkim jej pomiaru, aby na tej podstawie wnioskować o zdolnościach szczegółowych.

Należy pamiętać, że inteligencja nie jest jedyną zdolnością, zaś na podstawie testów inteligencji nie możemy nic powiedzieć o zdolnościach artystycznych czy ruchowych. Wysokie IQ nie wystarczy, aby dziecko w przyszłości dokonało rzeczy niezwykłych. Howard Gardner – krytyk psychometrycznego ujęcia inteligencji uwarunkowanej genetycznie i twórca koncepcji inteligencji wielorakiej – przypisuje wysokiemu IQ jedynie wartość predyktywną w odniesieniu do uczenia się przedmiotów szkolnych. Dziecko wypadające bardzo dobrze w testach inteligencji może co najwyżej przejść szybko i bez problemów przez kolejne szczeble edukacji. Nie oznacza to jednak, że będzie twórcze w działaniu. W ujęciu Gardnera „typowo zdolne” dziecko nie osiągnie poziomu geniusza. Ten poziom zarezerwowany jest dla dzieci „niepospolicie zdolnych”, których niezwykłość przejawia się nie tylko w wysokim IQ, ale także w nieustannej ciekawości, wytrwałości i koncentracji na pasjonującej je dziedzinie. Jednak dzieci te często płacą za swój genialny umysł chronicznym niepokojem i izolacją od grupy rówieśniczej.

Wiele badań wskazuje na pewne cechy osobowości towarzyszące uzdolnieniom, wśród których wymienia się wytrwałość w doprowadzaniu pracy do końca, pewność...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy