Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Z rodzeństwem za pan brat

0 531

Starsze rodzeństwo jest dla młodszego wzorem do naśladowania. Powodzenie starszych dzieci czyni możliwym powodzenie młodszych.

Relacje z rodzeństwem, jak żadne inne, związane są z dużym zaangażowaniem, codziennym kontaktem, wzajemną znajomością własnej historii i przeżyć. Przechodzą one przez różne fazy i ulegają wpływom rozmaitych czynników. Jednym z nich jest bez wątpienia kolejność urodzeń. To przede wszystkim ona wyznacza rolę, jaką dzieci pełnią w rodzinie. Muszą się one dopasować do zastanej sytuacji, a ta zmienia się wraz z kolejnymi narodzinami. Role te zależą również od temperamentu dzieci i oczekiwań, jakie mają rodzice wobec ich dalszego życia. Zróżnicowanie ról ze względu na kolejność urodzeń staje się z czasem coraz mniej elastyczne (szczególnie trudno je zmienić, gdy ich pełnienie jest źródłem miłości i akceptacji). Dziecko, które wymyka się roli, otrzymuje od innych członków rodziny ostrzegawcze sygnały (starszy syn nie ma przyzwolenia na przeżywanie bezsilności czy niekonsekwencję, młodszemu rzadko przysługuje prawo do własnego zdania). Stąd również w dorosłym życiu zdarza się ludziom nieświadomie zachowywać tak, jakby nadal byli starszymi braćmi, jedynymi dziewczynkami w rodzinie czy najmłodszymi, którym wszystko uchodzi na sucho.

Wpływ rodzeństwa na rozwój poszczególnych jego członków zmienia się także w zależności od faz rozwojowych, w jakich się znajdują. Z badań Judy Dunn nad angielskimi rodzinami wynika, że jeśli w rodzinie pojawi się kolejne dziecko, starsze rodzeństwo przez pierwszy rok często naśladuje zachowanie najmłodszego. Jest to tzw. regresja starszego dziecka, które chce uzyskać rodzicielską uwagę i niepodzielne skupienie na sobie tymi samymi metodami, co niemowlak. Rodzice powinni pokazać starszym dzieciom, że kochają je takimi, jakie są, i nie muszą one udawać kogoś innego. Niedobrze jest, gdy próbują zmusić je do zachowań podporządkowanych potrzebom najmłodszego brata czy siostry.
Zbudowanie rówieśniczej, empatycznej i przyjaznej relacji zależy od rodziców i przyjętych przez nich zasad wychowania oraz wrażliwości na przeżycia starszych dzieci. One bowiem ogrywają decydującą rolę w rozwoju młodszego rodzeństwa – są dla niego wzorem do naśladowania, a ich powodzenia życiowe czynią bardziej prawdopodobnymi jego powodzenia.

Konflikty i niesnaski, nieuchronne między rodzeństwem, mają również swoją rozwojową funkcję – jeśli tylko są doraźnymi nieporozumieniami, a nie odzwierciedleniem na przykład nieprawidłowych relacji między rodzicami lub nierównego traktowania dzieci. Służą one do budowania modelu własnego „ja” (jaki jestem, jakie mam cechy, jakie moje działania są skuteczne) oraz dają możliwość opracowania szczegółowego planu tego, co sprawia rodzeństwu radość, a co doprowadza je do furii, i w jaki sposób radzić sobie z takimi reakcjami.
Oddziaływanie starszego rodzeństwa na młodsze spełnia bardzo ważną funkcję rozwojową, zwłaszcza w okresie dzieciństwa i wczesnej adolescencji. Jego zachowania podsuwają wskazówki, jak wybierać i osiągać cele. Dają też wsparcie emocjonalne, niezwykle ważne dla adaptacji do warunków szkolnych i powodzenia w nauce. Tak jak w wieku przedszkolnym relacje w rodzeństwie mają duże znaczenie dla modelowania zachowań dziecka, tak w wieku szkolnym starszy brat czy siostra stają się według M. K. Kuhna i Erica Widmera „orientującym innym” – osobą, która dzięki bliskim i stałym kontaktom pozwala na łatwiejszą adaptację do nowych warunków.

Helen Bee, powołując się na badania nad dziećmi i retrospekcjami osób dorosłych, wyróżnia pięć typów relacji między rodzeństwem, charakterystycznych dla wieku szkolnego: opiekuńcza, kumpelska, krytykująca, rywalizująca, sporadyczna. Charakter relacji zależy w głównej mierze od rodziców i ich podejścia do poszczególnych dzieci oraz ról, jakie przypisują im w rodzinie, przy czym nie bez znaczenia jest tu płeć dziecka. Siostry tworzą częściej związki życzliwe i szczere, a wobec młodszych braci dominuje u nich postawa opiekuńcza. Między braćmi są zazwyczaj związki rywalizacyjne, zwłaszcza gdy różnica wieku jest mała.
[nowa_strona] Agresja i konflikty pomiędzy rodzeństwem są nieuniknione. Przeważają kłótnie, których celem jest głównie zdegradowanie partnera z rzekomo korzystniejszej pozycji w rodzinie. To z kolei wiąże się z przekonaniem (prawdziwym albo nieprawdziwym), że rodzice nierówno traktują swoje dzieci. Konflikty wśród rodzeństwa bywają również często odpowiedzią na to, co dzieje się między rodzic...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy