Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Szczególna pedagogika Rudolfa Steinera

0 959

Szkoła waldorfska uznaje miłość za najważniejszy środek wychowawczy. To zbliża ją do medytacji. Człowiek praktykujący medytację doświadcza miłości do siebie, do innych osób oraz do otaczającego świata, a dzięki temu doświadczeniu staje się istotą wolną.

Dr Dawid Misiak jest teologiem, pedagogiem specjalnym, gerontologiem, arteterapeutą. Obecnie studiuje psychologię oraz uczestniczy w szkoleniach z psychoterapii.

W 1919 roku austriacki filozof i pedagog Rudolf Steiner otworzył pierwszą szkołę, która działała według zasad zaproponowanej przez niego nowej pedagogiki. Ponieważ uczniami były dzieci robotników zakładów Waldorf-Astoria, system Steinera przeszedł do historii jako „pedagogika waldorfska”.

Jej główne cele Steiner sformułował tak: „Nauka, która staje się żywa! Sztuka, która staje się żywa! Religia, która staje się żywa! Tym jest ostateczne wychowanie, tym jest ostateczne nauczanie”. Ważne zatem są te procesy, które rodzą się z otwartych i nieskrępowanych niczym inicjatyw oraz – co jeszcze ważniejsze – ze wspólnych poszukiwań uczestniczących w nich dzieci, rodziców i nauczycieli.

POLECAMY

Z powyższej, autorskiej definicji nowej pedagogiki wynika również, że nie przemilcza ona spraw duchowych. Wręcz przeciwnie – jako jedna z niewielu koncepcji pedagogicznych stawia ważkie pytania: czy wszystko dąży do jakiegoś celu? Czy życie ma głębszy sens? Skoro świat żywych istot stopniowo ewoluuje, to może coś podobnego dzieje się ze świadomością całej ludzkości? Czy istnieje ewolucja świata i tym samym ewolucja duszy człowieka? Klasyczne nurty pedagogiczne raczej nie zadają pytań o sens egzystencji ludzkiej, a tym samym o sens edukacji szkolnej. Dlatego stawianie sobie powyższych pytań czyni pedagogikę waldorfską wyjątkową.

Sztuka wychowania

Pedagogika waldorfska zakłada dochodzenie do odkrywania życiowych zasad na drodze samoobserwacji, a nie na drodze empirycznej czy spekulatywnej. Wychowanie ma być procesem twórczym, który swe początki bierze ze współistnienia nauczyciela i uczniów. Steiner często mówił, że sama wiedza czyni człowieka wychowawcą w równie małym stopniu, co przestudiowanie podręcznika estetyki czyni go malarzem.

Edukacja poparta obserwacją może prowadzić uczniów i nauczyciela do stosowania medytacji. Nie na darmo Steiner często w swych pismach wskazywał na medytację jako środek samowychowawczy:
„W przeżyciu duszy rozpoznałem istotę medytacji (…). Wypracowanemu przeze mnie życiu duszy medytacja stała się potrzebna, podobnie jak organizmowi, który osiągnął określony szczebel rozwoju, potrzebne jest oddychanie płucami”.
Medytacja to jedna z najlepszych form samoobserwacji. Medytujący człowiek zatapia się w swoim jestestwie. Jest tym, kim powinien być. Paradoksalnie podczas trwania w medytacji, w jej ciszy, w jej przestrzeni wolnej od natręctwa myśli, człowiek dowiaduje się – początkowo nieświadomie – wielu rzeczy o sobie samym. Cisza medytacji prowadzi do refleksji o sobie samym i świecie otaczającym. Medytacja dostarcza człowiekowi sił duchowych do samopoznania, a to z kolei prowadzi do poznania otaczającej rzeczywistości.

Twórca systemu pedagogiki waldorfskiej uważał, że osiągnięte dzięki medytacji poznanie, prowadzące do coraz wyraźniejszego obrazu istoty ludzkiej, mogłoby stać się lekarstwem na spustoszenie, jakiego w duszach współczesnych mu dokonał zdewaluowany przez pozytywistów obraz człowieka. Również w XXI wieku obraz człowieka często redukowany jest do przedmiotu lub co najwyżej do konsumenta dóbr materialnych. Zapominamy, że człowiek to ktoś więcej niż tylko przedstawiciel świata zwierząt. To istota, która posiada zdolność do analitycznego myślenia, wyciągania wniosków, przekraczania własnych ograniczeń, nadawania sensu swemu życiu, kochania oraz cierpienia.

Przedmioty ważne... i ważne

Pedagogika Steinera wyklucza podział przedmiotów na ważne i mniej ważne, choć nadaje szczególne znaczenie przedmiotom artystycznym, zwłaszcza muzyce. Postawienie tego rodzaju znaku równości wynika ze szczególnego rozumienia istoty inteligencji. Według austriackiego filozofa nie świadczy o niej tylko sprawne odtwarzanie wyuczonych informacji. W szkole waldorfskiej już od pierwszych chwil nauki nauczyciel stymuluje u dziecka umiejętność samodzielnego myślenia. Postępuje tak, aby myślenie wychowanka mogło rozkwitnąć jako inteligencja, która objawia się w twórczej fantazji. Człowiek, który potrafi odczuwać sztukę, staje się dzięki temu osobą o dużej wyobraźni i kreatywności. Uczy się więc w sposób bardziej efektywny, a wszelkie wytwory jego pracy stają się bardziej zaawansowane.

W medytacji – podobnie jak w szkole waldorfskiej – istotne miejsce zajmuje sztuka, szczególnie muzyka. Jej dźwięki nie rozpraszają medytującego, lecz wznoszą go na coraz wyższe pułapy błogostanu próżni medytacyjnej. Osoba, którą muzyka pobudza do medytacji, staje się wewnętrznie aktywna i twórcza. Muzyka powoduje większe wyciszenie i odprężenie, dzięki którym człowiek zaczyna poszukiwać uniwersalnych praw rządzących nim i otaczającym go światem. To zaś prowadzi do pełniejszego życia, opartego na soma (ciało), psyche (psychika) i nous (wartości). Dzięki połączeniu sztuki (w tym przypadku muzyki) i medytacji człowiek ma możliwość odnaleźć swój światopogląd i swoje życio­we cele.

Wychowanie przez miłość

Szkoła waldorfska unika wszelkich stygmatyzujących form oceniania. Rudolf Steiner wyraził to dobitnie: „Istnieją tylko trzy skuteczne środki wychowawcze: lęk, ambicja i miłość. Z dwóch pierwszych rezygnujemy”. Takie założenie wynika z faktu, iż lęk paraliżuje w edukacji samodzielność ucznia, natomiast ambicja jest w stanie zniszczyć każdy talent. Akcentowanie miłości jako środka wychowawczego prowadzi do zasady indywidualnej wolności nauczania oraz uczenia się. To z kolei – dzięki republikańskiej strukturze kolegialnej oraz różnym aspektom uczestnictwa uczniów i ich rodziców w życiu szkoły – prowadzi do wspólnej odpowiedzialności. Praktyka s...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy