Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktycznie , zdrowie psychiczne

17 listopada 2015

Pokolenie „dys”

197

Przybywa dzieci z dysleksją, dysortografią, dysgrafią i dyskalkulią. Eksperci szacują, że problemy z nauką poprawnego pisania czy liczenia ma już co piąty uczeń. Jak rozpoznać pierwsze objawy tych zaburzeń?

„Mój synek od września pójdzie do szkoły. Panie w przedszkolu zasugerowały mi ostatnio, że powinnam iść z synem do specjalisty już teraz, bo Michaś może nie poradzić sobie z nauką czytania, pisania, a zwłaszcza liczenia. Sama nie wiem, co o tym myśleć, ale bardzo się martwię...” – pisze w liście do „Charakterów” pani Renata.

Zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych opisane są w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10), w rozdziale dotyczącym zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Wymienione są tam między innymi zaburzenia czytania, opanowania poprawnej pisowni czy umiejętności arytmetycznych. Eksperci szacują, że tego typu problemy ma obecnie nawet jedna piąta dzieci i młodzieży.

Jak rozpoznać, że dziecko boryka się z zaburzeniami rozwoju umiejętności szkolnych – dysleksją, dysgrafią, dysortografią bądź dyskalkulią? Jak odróżnić zaburzenie wymagające specjalnego podejścia opiekunów i nauczycieli od zwykłego lenistwa i niechęci do nauki?
Możemy podejrzewać u dziecka trudności w opanowaniu umiejętności szkolnych, jeśli jego postępy w nauce są mniejsze niż spodziewane u dziecka w danym wieku, na danym poziomie edukacji i przy prawidłowych zdolnościach poznawczych (IQ ucznia musi mieścić się w granicach normy). Eksperci przyczyn zaburzeń dopatrują się w środowisku i indywidualnych cechach dziecka przejawiającego trudności w nauce. Niektórzy naukowcy jako przyczynę zaburzeń wymieniają także nadmierne wymagania, przekraczające możliwości danego ucznia. Dysleksję, dysgrafię, dysortografię czy dyskalkulię należy podejrzewać, jeśli zaburzenia w obszarze rozwoju umiejętności czytania, pisania czy liczenia dotykają dziecko mające pełny dostęp do edukacji, po wykluczeniu chorobowych przyczyn zaburzeń, m.in. problemów okulistycznych, laryngologicznych czy upośledzenia umysłowego.
Ze względu na rozwój emocjonalny bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie i wczesna interwencja. Bez profesjonalnej pomocy uczniowie z zaburzeniami rozwoju umiejętności szkolnych narażeni są na ciągły stres i w konsekwencji obniżenie poczucia własnej wartości i utratę motywacji do dalszej nauki.

Jakie zaburzenia?
Dysleksja to specyficzne zaburzenia czytania. Charakteryzuje się znacznym upośledzeniem umiejętności czytania i może dotyczyć zdolności rozumienia czytanego tekstu, rozpoznawania słów, umiejętności czytania na głos czy wykonywania zadań wymagających czytania. Przed badaniem w kierunku dysleksji należy upewnić się, czy IQ dziecka jest w granicach normy, czy dziecko nie ma problemów ze wzrokiem i czy proces nauczania jest adekwatny do wieku. W początkowym okresie nauki mogą pojawić się trudności z recytowaniem alfabetu i nazywaniem liter. Na dalszych etapach edukacji, podczas czytania dziecko może opuszczać, zniekształcać lub zastępować wyrazy. Czyta w wolnym tempie, robi pauzy i gubi miejsca w tekście. Ma problemy z przywoływaniem przeczytanych informacji i nie potrafi wyciągać wniosków z przeczytanego materiału. Zaburzenia dotyczące umiejętności czytania znacząco zakłócają proces nauki, a nieleczone niosą następstwa emocjonalne i społeczne.

Dysgrafia to zaburzenie, w wyniku którego uczeń nie potrafi skojarzyć systemu symboli, jakim jest alfabet, z dźwiękami, słowami i zdaniami. Wyróżnia się także dysgrafię motoryczną, w której zaburzona jest jedynie jakość pisania – litery mogą być niewyraźne, zniekształcone.
Dysortografia to specyficzne zaburzenie opanowania poprawnej pisowni. Dziecko popełnia błędy ortograficzne, choć zna zasady poprawnej pisowni. Ma trudności zarówno z głośnym literowaniem słów, jak i poprawnym zapisaniem ich. W odróżnieniu od dysleksji, mimo błędów słowa zachowują fonetyczną poprawność. Poziom poprawności pisania nie jest adekwatny do wieku, poziomu inteligencji i zaawansowania w nauce. Umiejętność czytania mieści się w normie – zarówno w zakresie dokładności, jak i rozumienia tekstu.

Dyskalkulia to specyficzne zaburzenia umiejętności arytmetycznych w zakresie podstawowych operacji matematycznych: dodawania, odejmowania, mnożenia i dzielenia. Poziom jest znacząco niższy niż oczekiwany w danym wieku na określonym etapie edukacji szkolnej. Umiejętności czytania i pisania mieszczą się w normie. Dyskalkulia w równej mierze dotyczy chłopców i dziewcząt, a niektóre doniesienia naukowe mówią nawet o przewadze chłopców w grupie dzieci dotkniętych tym zaburzeniem. Zaburzenia umiejętności matematycznych często towarzyszą innym trudnościom szkolnym.

Szczególną czujność należy zachować w przypadku dzieci, których rodzice w przeszłości również przejawiali trudności w nauce. Opiekunowie powinni być bardziej wyczuleni w przypadku dzieci, które w okresie niemowlęcym nie raczkowały, słabo rozwijały zdolności wzrokowo-przestrzenne, miały problemy z motoryką dużą (równowaga, zborność) i małą (ruchy precyzyjne).

W niektórych krajach ważną rolę w rozpoznawaniu dysleksji, dysgrafii, dysortografii czy dys­kalkulii odgrywa pediatra prowadzący dziecko w poradni. W Polsce lekarz pełni jedynie pomocniczą rolę. Prawo nakłada bowiem na przedszkola, szkoły, placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne obowiązek zapewnienia pomocy dzieciom ze specyficznymi zaburzeniami umiejętności szkolnych. Obowiązek ten dotyczy rozpoznawania, opiniowania oraz organizacji wsparcia dla dzieci i rodziców.

Rozpoznanie i co dalej?
Rozpoznanie dysleksji, dysgrafii, dysortografii czy dyskalkulii nie powinno być traktowane jak wyrok czy wymówka, lecz wskazówka na dalsze etapy edukacji. Trudno spodziewać się, że dziecko z zaburzeniami opanowania poprawnej pisowni zostanie fantastycznym lingwistą, ale może opanować pisownię w sposób wystarczający na przykład do poprawnego prowadzenia pisemnej korespondencji, a zawodowo rozwijać się w kierunkach ścisłych.
Jeśli u dziecka zostaną zdiagnozowane specyficzne zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych, należy wdrożyć ćwiczenia korekcyjno-kompensacyjne, które maj...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy