Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Owładnięci Wielkim Bratem

0 219

Pierwsze polskie badania dotyczące fanów progamu „Big Brother”

Finał „Big Brother” oglądało więcej osób niż pielgrzymkę Jana Pawła II czy mistrzostwa świata w piłce nożnej. W dyskusji, jaka przetoczyła się przez media, tylko Ewa Milewicz w „Gazecie Wyborczej” sugerowała, że oglądający nie muszą wykazywać cech niedowładu intelektualnego, o moralnym nie wspominając. Według dziennikarki, jest to kwestia wyboru rozrywki. Pozostali komentatorzy sugerowali mniejszy lub większy stopień kulturalnego upośledzenia widzów. Postanowiliśmy sami sprawdzić, kim i dlaczego ten program zawładnął? Od kwietnia do czerwca 2001 przeprowadziliśmy badania ankietowe wśród osób oglądających „Big Brother”.
Spośród hipotez wyjaśniających ten fenomen socjologiczny, wybraliśmy hipotezy społecznych psychologów poznawczych (Wiesław Baryła, Bogdan Wojciszke, „Charaktery”, 2001) oraz psychoterapeuty (Wojciech Eichelberger, „Więź”, 2001/5).

Wojciszke i Baryła założyli, że popularność programu wyjaśniają trzy czynniki: psychologiczny (potrzeba przynależności i więzi), socjologiczny (rozpad wielkiej rodziny, dezintegracja społeczności lokalnych oraz mobilność, które razem owocują tymczasowością relacji społecznych) oraz techniczny (rozwój telewizji i Internetu). Eichelberger zwrócił uwagę na negatywne oddziaływanie wzajemnego wykluczania się przez uczestników oraz przyjął, że oglądanie upokorzenia innych ludzi jest nieświadomą formą odreagowania własnego cierpienia i upokorzenia. Jeśli tak, to intensywne oglądanie programu powinno współwystępować zarówno z osłabieniem więzi, jak i ze wskaźnikami potencjalnych (neurotyzm) i faktycznych problemów psychologicznych.

Jedynym kryterium doboru osób do badań było oglądanie przez nie programu „Big Brother”. Przebadano ponad 300 osób w wieku od 15 do 50 lat. Skonstruowaliśmy wskaźnik tzw. owładnięcia Wielkim Bratem. Na wskaźnik złożyły się: częstość oglądania programu, chęć udziału w programie, chęć wysłania tam partnera, liczby pamiętanych imion uczestników, chęć posiadania kubka BB. Następnie sprawdzaliśmy, jakie cechy współwystępują z wysokim zaangażowaniem się w program.
Poniższe dane pochodzą z próby 78 osób (pozostałe dane w opracowaniu). Wyniki wskazują na to, że intensywność oglądania programu „Big Brother” współwystępuje z tendencją do zachowań ucieczkowych (neurotyzm, lęk), przede wszystkim do unikania konfrontacji z problemem. Osoby „owładnięte” programem mają pozytywny obraz własnej przeszłości, ale już nie teraźniejszości i przyszłości. Nie podejmują zachowań związanych ze zmianą i nie są samodzielne (mieszkają z rodzicami, nie pracują, a jeśli pracują, to nie zmieniają pracy).

Sam neurotyzm, oznaczający wysoką reaktywność emocjonalną (dużą aktywność i niską odporność emocjonalną), nie świadczy jeszcze o nieprzystosowaniu, a tylko wskazuje, że jest ono prawdopodobne. Nie stwierdziliśmy, by zaangażowanie w program szczególnie współwystępowało z negatywnymi doświadczeniami życiowymi.
Co oznaczają te wyniki? Psychologowie niemieccy (Julius Kuhl, Peter Gollwitzer) wyróżnili niedawno tzw. orientację na stan i przeciwstawną jej orientację na działanie. Badania wykazały, że skuteczne realizowanie celów zapewnia tylko ta druga orientacja...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy