Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

O dwóch takich, co połączyli Freuda i Pawłowa

0 683

W sierpniu przypada rocznica urodzin Johna Dollarda i Neala E. Millera - amerykańskich psychologów, którzy próbowali połączyć trzy wielkie tradycje intelektualne: eksperymentalną psychologię uczenia się, psychoanalizę i socjologię.

John Dollard i Neal E. Miller zasłynęli próbą opracowania psychologicznych podstaw ogólnej nauki o zachowaniu człowieka, zdolnej dostarczyć naukom społecznym i humanistycznym wspólnych założeń co do jego natury i osobowości. Ten ambitny zamiar wprowadzili w życie, przystosowując opartą na zasadach warunkowania (klasycznego i sprawczego) teorię uczenia się do opisu zachowań społecznych oraz osobowości i procesu psychoterapii. Wspólny grunt dla ich koncepcji powstał w wyniku połączenia trzech wielkich tradycji intelektualnych, które dotychczas występowały oddzielnie: eksperymentalnej psychologii uczenia się, psychoanalizy i psychoterapii psychoanalitycznej, socjologii. Rezultaty tego przedsięwzięcia Dollard i Miller przedstawili w wydanej wspólnie w roku 1950 książce „Personality and Psychotherapy. An Analysis in Terms of Learning, Thinking and Culture” (wydanie polskie ukazało się w 1967 roku nakładem PWN: „Osobowość i psychoterapia. Analiza w terminach uczenia się, myślenia i kultury”). Dedykowali ją „Freudowi i Pawłowowi oraz ich uczniom”.
John Dollard doktoryzował się z socjologii w 1931 roku. Przez całe życie był związany z Yale University. Zajmował tam stanowiska akademickie antropologa, socjologa i psychologa.

Neal E. Miller uzyskał doktorat z filozofii w roku 1935. Z dłuższymi lub krótszymi przerwami również pracował na Yale University. Prowadził badania eksperymentalne nad biologicznym sprzężeniem zwrotnym, funkcjonowaniem mózgu oraz w dziedzinie medycyny behawioralnej i psychologii zdrowia.
Mimo tych pozornych różnic w zainteresowaniach naukowych łączył obu badaczy wspólny wątek: freudowska psychoanaliza. Dollard poznał ją w czasie pobytu w Niemczech w latach 1931–1932. Nawet poddał się analizie prowadzonej przez Hansa Sachsa, bliskiego współpracownika Zygmunta Freuda. Miller po doktoracie wyjechał do Austrii i w Instytucie Psychoanalizy w Wiedniu uczył się psychoanalizy. Również przeszedł własną analizę u ucznia Freuda, Hansa Hartmanna. Był pierwszym psychologiem, który otrzymał najwyższe amerykańskie odznaczenie naukowe – The National Medal of Science. W roku 1964 odebrał je z rąk prezydenta Lyndona Johnsona.

Dollard i Miller należeli do słynnej „grupy z Yale” w Instytucie Stosunków Międzyludzkich (Institute of Human Relations), powołanym do życia na Yale University w 1929 roku przez Clarka L. Hulla. Instytut ten działał ponad 20 lat i skupiał przedstawicieli psychologii, psychiatrii, antropologii i socjologii. Najważniejszym osiągnięciem naukowym tego zespołu badawczego było sformułowanie w 1939 roku kontrowersyjnej teorii frustracji – agresji, która głosiła, że agresja wynika z frustracji, a każda frustracja rodzi skłonność do agresji.

Na pozór związek eksperymentalnej psychologii uczenia się z nieeksperymentalną psychoanalizą i wywodzącą się z niej psychoterapią może być zaskakujący. Ale według Dollarda i Millera uczenie się jest powszechnym zjawiskiem przenikającym wszystkie ważne dziedziny ludzkiego życia, a zachowanie organizmu częściowo determinują zdarzenia z jego przeszłości. Badacze ci założyli więc, że nerwica jest wynikiem uczenia się zachodzącego w sytuacji konfliktu między silnymi popędami. Najważniejszy zaś wyuczalny popęd obecny w konflikcie rodzącym nerwicę to ich zdaniem strach. Skoro zatem zachowanie nerwicowe jest wyuczone, to musi istnieć możliwość oduczenia się go według tych samych zasad, które obowiązywały przy jego uczeniu się. Wobec tego psychoterapia będzie procesem wygaszania dawnych nieadekwatnych skojarzeń i nawyków oraz uczenia się nowych, bardziej przystosowawczych zachowań, lepszych sposobów rozwiązywania problemów natury emocjonalnej (których podłożem jest zazwyczaj nieświadomy konflikt wyuczony głównie w niemowlęctwie i dzieciństwie). Tak rozumiana psychoterapia stanowi wręcz proces reedukacji.

Dollard i Miller byli przekonani, że poczynione w sytuacji psychoterapeutycznej – jako swego rodzaju wglądzie w życie psychiczne pacjenta – obserw...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy