Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

NIBY NIC, CZYLI PLACEBO

114

Podatność na placebo nie ma żadnego związku z podatnością na sugestię – przekonuje PRZEMYSŁAW BĄBEL.

Badania eksperymentalne dowodzą, że efekt placebo jest rezultatem warunkowania klasycznego, a więc procedury, w której dzięki ustaleniu się zależności pomiędzy występowaniem dwóch bodźców, bodziec pierwotnie obojętny zaczyna wywoływać reakcję zbliżoną do tej, która naturalnie wywoływana jest przez inny bodziec. Odnosząc to do placebo: reakcję przeciwbólową pierwotnie wywołuje substancja aktywna zawarta w leku (np. paracetamol), a ponieważ podaje się ją w określonej formie i warunkach, to po pewnym czasie sama forma leku i warunki jego podania (a więc właśnie to, co określamy mianem placebo) zaczynają wywoływać reakcję przeciwbólową.

Placebo jest środkiem obojętnym farmakologicznie, o postaci identycznej z aktywnym lekiem, a więc o takich samych zewnętrznych właściwościach: kształcie tabletki, kolorze, smaku, opakowaniu, ewentualnych oznaczeniach. W wyniku jego przyjęcia może wystąpić polepszenie funkcjonowania chorego, określane mianem efektu placebo. Zdarza się jednak czasami, że placebo wywołuje pogorszenie stanu pacjenta, co definiuje się jako efekt nocebo.
Placebo stosuje się najczęściej do badania skuteczności nowych leków w procedurze tzw. podwójnie ślepej próby, kiedy ani osoby badane, ani badający nie wiedzą, komu podaje się placebo, a komu środek aktywny. Bywa również wykorzystywane jako lek, najczęściej przeciwbólowy. Często można się spotkać z informacją, że placebo jest efektywne u 36 procent pacjentów. Jednak według nowszych danych redukuje ból w zdecydowanie większej liczbie przypadków – od 56 do 100 procent (J. A. Turner,R. A. Deyo, J. D. Loeser, M. Von Korff, W. E. Fordyce, The importance of Placebo Effects in Pain Treatment and Re-search, „Journal of the American Medical Association” 1994, nr 271).

Skuteczność placebo jest stosunkowo stała i wynosi około 55 procent efektywności środka, pod pozorem którego zostało podane. Najbardziej jednak zdumiewające odkrycie to fakt, że skuteczność analgetyczna placebo jest tym większa, im bardziej dotkliwy jest ból.

Skuteczność placebo, ale i aktywnych leków, zależy od wielu czynników, między innymi od formy podania (zob. tekst obok), nazwy firmy umieszczonej na opakowaniu (środek oznaczony symbolem znanej firmy jest skuteczniejszy), kraju produkcji (np. badani w byłej Czechosłowacji oceniali, że efektywniejsze są środki zagraniczne, a osobybadane w Polsce oceniały zagraniczny lek jako mniej skuteczny od polskiego) czy wielkości dawki. Istotny wpływ na skuteczność placebo oraz aktywnych leków mają również cechy związane z lekarzem (w tym stopień naukowy, stanowisko, sława), wzajemną relacją pacjent – lekarz, a także elementy środowiska, w którym przebiega leczeni...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy