Dołącz do czytelników
Brak wyników

inne

27 lipca 2017

Kto z kim?

89

Zamiast rozważać „kto kogo?”, może lepiej pomyśleć „kto z kim?”...

Wokół pełno jest takiej twardości: krzyków, wulgarności, agresywności, rywalizacji, ale też „miażdżenia” czy „zaorywania”. Wielu z nas to razi, a nawet boleśnie dotyka, ale bynajmniej nie wszystkich. Reakcje na tę twardość też są wyraźnie zróżnicowane, a nawet przeciwstawne. Jedni, choć czują dyskomfort z powodu barbarzyństwa, uznają, że trzeba się dopasować, bo nieprzyjęcie tej konwencji oznaczać będzie słabość, a słabi przecież w życiu przegrywają. Inni doświadczeni ciemną stroną twardości zaczynają – jak ja – tęsknić za szeroko rozumianą delikatnością.

POLECAMY

Milan Kundera w swojej Sztuce powieści głosi pochwałę złożoności ludzkiej natury rozumianej jako „mądrość niepewności”. A niepewność jest z natury swojej delikatna. Przeciwieństwem niepewności jest rygoryzm, dogmatyzm, fanatyzm, rasistowska nienawiść, a co najmniej dyrektywność – ulubione zajęcie różnych uzurpatorów, którzy wiedzą, jak każdy z nas żyć powinien. Powinien i już! Powinien, bo tak!

Kluczowym aspektem Kunderowskiej złożoności i niepewności jest tolerancja różnorodności, a więc i pewien relatywizm moralny czy intelektualny. Bynajmniej jednak nie chodzi tu o pobłażliwość dla występków czy ich usprawiedliwianie, ale raczej o ich zrozumienie. Zbrodnie impulsywne trudno usprawiedliwiać, ale często można je przecież zrozumieć.

Innym aspektem niepewności jest zdolność do wzniesienia się ponad sprzeczności, a więc de facto zdolność godzenia ich ze sobą. Tolerancja, relatywizm, radzenie sobie ze sprzecznościami to fenomeny od zawsze – od czasów biblijnych Przypowieści Salomona, od czasów Platona – łączone z ludzką mądrością.

Można powiedzieć, że fundamentem mądrości są – obok wielu innych rzeczy – niepewność, tolerancja i poszukiwanie rozumnej zgody ponad podziałami i sprzecznościami. Zauważmy jednak, że w istocie rzeczy jest to przecież ta delikatność upragniona przez wielu z nas.

Mądrość rodzi się i rozwija w dialogu. Jej pożywką jest równość. Mądrość nie ma zbyt dużych szans rozwoju w czasach socjalizacji opartej na kontroli, sile i posłuszeństwie. Mądrość lubi przekonywać się nawzajem, dyskutować, a nawet kłócić. Mądrość wszelako unika...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy