Dołącz do czytelników
Brak wyników

inne , Laboratorium

20 maja 2016

Kolumb psychologii

51

Chociaż Freud w podróży w nieznane zakamarki psychiki zapuścił się dalej, niż jego poprzednicy, tak naprawdę nie dotarł chyba do istoty rzeczy. Zdaje się ona być wciąż nieopisana i nieodkryta. 6 maja mija 160. rocznica urodzin twórcy psychoanalizy.

W poniedziałek, 25 września 1939 roku, przed urzędnikiem stanu cywilnego w podlondyńskim dystrykcie Hampstead stawił się Ernest Freud, aby spisać akt zgonu ojca. Do rubryki „zawód zmarłego” podyktował słowo „psychoanalityk”, mimo że był on z wykształcenia lekarzem. W tym określeniu profesji syn zawarł całą prawdę o sensie życia zmarłego. Bowiem dla jego ojca, Zygmunta Freuda, psychoanaliza stała się kluczem do sławy i przepustką do nieśmiertelności w historii nauki.

Zygmunt Freud swoją karierę naukową zaczynał od badań w zakresie fizjologii. W 1881 roku, po uzyskaniu stopnia doktora medycyny, zatrudnił się na oddziale psychiatrycznym jednego z wiedeńskich szpitali. Po kilku latach pracy, dzięki skromnemu stypendium, udało mu się wyjechać na staż do Paryża. Tu, w klinice Salpetriere, mógł słuchać wykładów najsłynniejszego neurologa i psychiatry drugiej połowy XIX wieku, Jeana-Martina Charcota (1825-1893). Ów „Napoleon nerwicy”, bo tak nazywali Charcota jego entuzjaści, uchylił przed Freudem wrota do krainy psychopatologii. Zafascynowany Freud tak pisał o nim do narzeczonej: „Charcot, jeden z największych lekarzy, którego umysł graniczy z geniuszem, burzy właśnie moje plany i koncepcje. Zdarza mi się, że wychodzę z jego wykładów i czuję się, jakbym wychodził z Notre Dame (...). Nigdy jeszcze żaden człowiek nie miał na mnie takiego wpływu”.

Po powrocie do Wiednia Freud otworzył prywatną praktykę lekarską. Zajął się głównie osobami zaburzonymi z powodu nerwicy histerycznej. W oparciu o swoje doświadczenia zbudował teorię psychoanalizy klasycznej. Doktryna ta ewoluowała przez całe jego życie. Historycy nauki wyróżniają w niej trzy okresy. W pierwszym (do końca XIX wieku) freudyzm był przede wszystkim teorią powstawania zaburzeń psychicznych, ich diagnozy i leczenia. W drugim (do 1923 roku) Freud pracował nad stworzeniem ogólnej teorii wyjaśniającej strukturę i mechanizmy funkcjonowania ludzkiej psychiki. W trzecim (od 1923 roku do końca życia Freuda) psychoanaliza została podniesiona do rangi filozoficzno-socjologicznej koncepcji człowieka i kultury. Sam Freud jednak inaczej dzielił etapy rozwoju psychoanalizy: na czas, w którym pracował nad nią sam oraz na ten, w którym dołączyli do niego przyjaciele i uczniowie.

Pojęcie „psychoanaliza” ma dwa główne znaczenia. W wąskim rozumieniu określa ono metodę leczenia zaburzeń psychicznych (zwłaszcza histerii), polegającą na docieraniu do podświadomych kompleksów pacjenta, będących przyczyną zaburzeń, poprzez analizę i interpretację jego wspomnień, marzeń sennych i swobodnych skojarzeń. Freud wypracował praktyczny model takiej analizy, podczas której pacjent leży na kozetce, a jego psychoanalityk siedzi w fotelu niewidoczny dla niego, obserwując wyraz jego twarzy i słuchając uważnie wypowiedzi.

W ogólnym znaczeniu, pod pojęciem „psychoanalizy” kryje się teoria życia psychicznego nawiązująca między innymi do filozofii nieświadomości oraz do koncepcji mechanizmów zaburzeń psychicznych rozwijanych przez francuskich psychopatologów. Freud był autorem dwóch modeli „aparatu psychicznego” (nie używał pojęcia „osobowość”). Wczesny model, tzw. topograficzny, oparty był na lokalizacji psychicznej trzech elementów: nieświadomości, przedświadomości i świadomości, w różnych częściach układu nerwowego: w rdzeniu, pniu mózgu i korze mózgowej. Freud posłużył się koncepcją tzw. procesu pierwotnego, czyli odruchowych, nieświadomych procesów psychicznych zachodzących w id, kierujących się zasadą przyjemności oraz procesu wtórnego, obejmującego przedświadome i świadome procesy psychiczne zachodzące w ego. Wszystkie czynności człowieka miałyby być efektem wzajemnych relacji tych procesów.

Jednak najbardziej znanym fundamentem psychoanalizy klasycznej stał się model strukturalny. Zakłada on, że aparat psychiczny składa się z trzech głównych struktur funkcjonalnych. Są to id, ego i superego, ukształtowane w toku rozwoju osobniczego, wspólnie sterujące zachowaniem człowieka. Jedynym namacalnym dowodem ich istnienia są obserwowalne konkretne zachowania jednostki. Id (Ono) jest warstwą nieświadomych, irracjonalnych popędów, dążących do natychmiastowego zaspokojenia, a w efekcie – do usunięcia przykrego napięcia. Likwidacja napięcia – nie zawsze możliwa bezpośrednio w realnym świecie – odbywa się często poprzez różne formy gratyfikacji zastępczej lub życzeniową realizację pragnień w wyobraźni i fantazji.

Dążąc do przyjemności wynikającej z zaspokojenia popędów, id działa irracjonalnie, a często gwałtownie i aspołecznie. Jego reakcje są lękliwe, impulsywne i prymitywne. Freud wyróżnił dwie główne grupy popędów: popęd życia (Eros) i popęd śmierci (Tanatos). W tym pierwszym zawiera się popęd seksualny, w drugim zaś dążenie do działań agresywnych, autoagresywnych i destrukcyjnych. Popęd seksualny opiera się na swoistej energii psychicznej, zwanej libido, której źródłem są procesy metaboliczne. Część id ulega rozwojowi pod wpływem otaczającego jednostkę świata zewnętrznego. Jest to ego (Ja), które kieruje się zasadą realizmu, pośredniczy pomiędzy pierwotnym popędowym id a normatywną nadbudową, jaką jest trzecia struktura aparatu psychicznego, czyli superego. Ego jest świadome, reguluje całokształt wewnętrznych i zewnętrznych oddziaływań na psychikę człowieka. Rozwój ego polega na przejściu od zasady przyjemności do zasady rzeczywistości, tj. na przykład na wytworzeniu zdolności do rezygnacji z natychmiastowego zaspokojeni...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy