GRZEBIĄC W GENACH

Wstęp

O biologicznych uwarunkowaniach naszego zachowania pisze WŁODZIMIERZ ONISZCZENKO.

Czy zachowania ludzi są w jakimś zakresie uwarunkowane biologicznie? Próbę odpowiedzi na to pytanie podjęła genomika – nauka badająca, jak geny i białka wpływają na budowę i czynności żywych komórek. Zmierza ona do poznania pełnego zapisu genetycznego człowieka. Psychologów w genomice interesuje poszukiwanie i identyfikowanie genów wpływających na to, jak zachowują się ludzie. Jakkolwiek badania molekularne w tej dziedzinie rozpoczęły się stosunkowo niedawno, bo mniej więcej w połowie lat 90. dwudziestego wieku, to w krótkim czasie przyniosły pierwsze wyniki.

Polimorfizm, czyli różnice genetyczne w obrębie genu, obejmuje między innymi obecność alleli o różnej liczbie nukleotydów (podstawowych cegiełek, z których zbudowane są kwasy nukleinowe), co objawia się ich różną długością, a to z kolei wiąże się z różnicami w funkcjonowaniu człowieka. Wykazano na przykład, że istnieje związek między długością alleli w genie DRD-4, znajdującym się w receptorze dopaminy, a poziomem dopaminy i określonymi cechami temperamentu, osobowości czy występowaniem niektórych zaburzeń zachowania.

W zakończonych ostatnio badaniach, ja i moi współpracownicy odkryliśmy związek polimorfizmu w genie DRD-4 z cechą temperamentu zwaną reaktywnością emocjonalną (osoby z tą cechą silnie reagują na bodźce emocjonalne, są zatem wrażliwe i mało odporne na emocje). Badaniami objęliśmy mężczyzn określanych jako skrajnie reaktywni emocjonalnie i aktywni. Od każdego pobieraliśmy próbkę nabłonka jamy ustnej do analizy DNA. Okazało się, że osoby wysoko reaktywne emocjonalnie mają krótsze allele DRD-4 i wyższy poziom dopaminy, natomiast osoby z dłuższymi allelami cechuje niższy poziom dopaminy i reaktywności. Zatem poziom dopaminy może być jednym z czynników biologicznych decydujących o tym, w jaki sposób rozwinie się reaktywność emocjonalna.
To, że gen receptora dopaminy ma związek z cechami temperamentu, wykazali też inni naukowcy. Na przykład badania przeprowadzone wśród 3-letnich dzieci pokazały, że wysoki poziom dopaminy (krótsze allele) związany był u nich z większą intensywnością reakcji, a także z wyższym poziomem negatywnych emocji.
Badania dowodzą również, że istnieje zależność pomiędzy cechą osobowości zwaną „poszukiwanie nowości” (mierzona Trójwymiarowym Kwestionariuszem Osobowości TPQ, opracowanym przez Roberta Cloningera) a poziomem dopaminy i długością alleli genu DRD-4. Ludzie z dłuższymi allelami genu DRD-4, a więc i z niższym poziomem dopaminy, mieli wyższy niż ci z krótszymi allelami poziom cechy „poszukiwanie nowości”. To zaś może oznaczać, że osoby „poszukujące nowości” mają niski poziom dopaminy.

Agresja dzieci i ADHD (zespół nadpobudliwości ruchowej z zaburzeniami uwagi) może mieć związek z polimorfizmem w genie receptora dopaminy DRD-4. Przypuszcza się, że przyczyną ADHD jest brak równowagi neuroprzekaźników – najczęściej zbyt wysoki poziom dopaminy. Badaczom udało się potwierdzić, że podwyższony poziom dopaminy w moczu a...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Tylko w ten weekend kupisz prenumeratę 20% TANIEJ

Zobacz więcej

POLECAMY

Przypisy