Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Gry wygrały

100

Nobla z ekonomii otrzymali uczeni zajmujący się teorią gier. Pozwala ona modelować zachowania w sposób precyzyjny i elegancki, co w nauce też ma znaczenie.

Gdy w roku 2002 Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymał psycholog Daniel Kahneman, mogliśmy z radością zawołać: Nobel dla psychologii ekonomicznej! W tym roku nie wyróżniono co prawda następnego psychologa, ale także nieco mocniej zabiły nam serca. Komitet noblowski nagrodził bowiem Roberta J. Aumanna z Izraela i Thomasa C. Schellinga z USA, którzy od lat prowadzą badania nad ekonomicznymi zachowaniami ludzi. Mówiąc dokładniej, zajmują się testowaniem założeń formułowanych w teorii gier. To nie pierwszy raz, gdy najwyższe naukowe wyróżnienie otrzymują ludzie zajmujący się tą dziedziną wiedzy. W 1994 roku nagrodzono trzech wybitnych matematyków prowadzących badania nad założeniami i praktycznymi zastosowaniami teorii gier: Johna Harsanyiego, Reinharda Seltena i Johna Nasha – bohatera głośnego filmu „Piękny umysł”.

Teoria gier zyskała sobie sporą popularność nie tylko wśród matematyków i ekonomistów, ale również wśród psychologów, socjologów, biologów, a ostatnio także antropologów. Jest ona zbiorem matematycznych reguł stosowanych do opisywania interakcji między graczami i wyników tych interakcji. Graczami mogą być nie tylko pojedyncze osoby, ale także grupy ludzi, korporacje, społeczności, a nawet geny. Wynikami gier bywają zaś zyski lub straty finansowe, terytoria, pożywienie albo wartości niematerialne, na przykład prestiż lub możliwość nawiązania relacji seksualnej.
W tradycyjnej teorii gier formułuje się przewidywania dotyczące wyborów (zachowań) graczy – przy założeniu, że owi gracze są racjonalni, czyli że w swoich działaniach starają się maksymalizować użyteczność dokonanego wyboru.

Robert Aumann jest twórcą bardzo znanego Center for Rationality and Interactive Decision Theory, które działa na Hebrew University of Jerusalem. Karierę naukową zaczynał w latach 50. dwudziestego wieku od współpracy z Johnem Nashem. Bibliografia naukowa Aumanna jest obszerna, ale z perspektywy psychologicznej warto zwrócić uwagę na prace dotyczące gier powtarzanych i reguł racjonalności. Gry powtarzane polegają na tym, że tę samą grę (np. chętnie wykorzystywany przez psychologów „dylemat więźnia”) rozgrywa się wielokrotnie, co pozwala modelować dynamiczne interakcje w realnym świecie społecznym. W świecie rzeczywistym decyzje, które podejmujemy w danym momencie, często wpływają na nasze wybory w przyszłości, gdyż na bieżąco otrzymujemy informacje zwrotne. Aumann podał taki przykład: ktoś obiecał nam nagrodę, jeśli podejmiemy określone działanie, jednak obietnicy nie dotrzymał. Oszust odniesie korzyść tylko raz, bo następnym razem z pewnością nie obdarzymy go zaufaniem. Analiza racjonalności w grach powtarzanych obejmuje zatem nie tylko pojedyncze decyzje podejmowane w teraźniejszości, ale też serię decyzji podjętych w dłuższym okresie.

Teoria dotycząca reguł racjonalności zakłada natomiast, że ludzie tworzą zbiór reguł sterujących ich zachowaniem w różnych sytuacjach, a następnie starają się te reguły optymalizować. Z czasem się one uogólniają i w wielu wypadkach są stosowane w sposób nieadekwatny – dlatego teoria Aumanna może być wykorzystywana do wyjaśniania wie...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy