Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

19 lutego 2016

Depresje schyłku życia

0 302

Depresja jest najczęstszym zaburzeniem psychicznym występującym u ludzi w podeszłym wieku. Z badań przeprowadzonych w różnych państwach europejskich wśród 13.803 osób starszych (EURODEP) wynika, że na różne formy depresji cierpi od 17,7-21,4 do 30,4-37,9 proc. badanej populacji. Jakie czynniki powodują tak częste występowanie depresji u ludzi w podeszłym wieku? Czy mechanizmy odpowiedzialne za jej powstawanie, przewlekłość i leczenie są podobne do tych, które występują w depresji u osób w średnim wieku, czy też odmienne?

Pojawieniu się depresji u ludzi starszych sprzyjają dwie grupy czynników: psychospołeczne i biologiczne. Są to: podeszły wiek, płeć i stan cywilny, niewydolność fizyczna, wydarzenia życiowe, rodzaj i jakość wsparcia społecznego, wykształcenie, poziom funkcjonowania finansowego i występowanie depresji w rodzinie. Duże znaczenie ma też stan somatyczny i sprawność procesów poznawczych. Współwystępując, czynniki te wzmacniają swoje oddziaływanie, co powoduje trudności w rozpoznawaniu i leczeniu depresji.
Badacze (między innymi Berg i jego współpracownicy) proponują podział depresji u osób starszych na trzy rodzaje. Pierwszym jest depresja o wczesnym początku (przed 60. rokiem życia). Towarzyszy jej przewlekła podatność psychobiologiczna, być może spowodowana obciążeniem genetycznym, i wysoki poziom neurotyzmu (charakterystyczne jest też częstsze występowanie depresji wśród krewnych pierwszego stopnia). Rodzaj drugi to depresja o późnym początku (po 60. roku życia), która spowodowana jest licznymi, nasilonymi stresami występującymi w ciągu 12 miesięcy przed jej pojawieniem się. I wreszcie rodzaj trzeci – depresja o późnym początku, której towarzyszy wiele zagrożeń związanych z chorobami naczyń krwionośnych.

Badacze depresji u osób w podeszłym wieku udowodnili, że istnieje związek pomiędzy jej pojawieniem się a stanem cywilnym. Małżeństwo znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia depresji. Co ciekawe, chroni kobiety przed zapadnięciem na tę chorobę o wiele słabiej niż mężczyzn. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że w przypadku wielu kobiet czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu depresji są brak pracy poza domem, obciążenie wychowywaniem dzieci i brak satysfakcji ze związku.
Inną ważną przyczyną pojawienia się tej choroby u osób w podeszłym wieku jest niewydolność fizyczna. Z różnych badań wynika, że dotyka ona aż 67 proc. ludzi, którzy ukończyli 80 lat (w grupie czterdziestolatków występuje u ok. 7 proc.). Związek między niewydolnością fizyczną a depresją jest szczególnie silny, gdy pojawiają się schorzenia takie, jak udar, choroba Parkinsona, choroby układu oddechowego i zapalenie stawów. W epidemiologicznym badaniu – znanym jako Gospel Oak – stwierdzono, że wśród osób cierpiących z powodu przewlekłych chorób somatycznych depresja występowała dwudziestokrotnie częściej niż u osób sprawnych fizycznie. Okazało się też, że wsparcie społeczne zmniejsza częstość występowania depresji u ludzi z niewydolnością fizyczną. Generalnie, w utrzymywaniu dobrego samopoczucia osób w podeszłym wieku najważniejszą rolę odgrywa rodzaj kontaktów, jakie mają ze swoimi przyjaciółmi, a nie wsparcie instrumentalne, jakie otrzymują od swoich krewnych.

[nowa_strona] Istotne znaczenie dla pojawienia się depresji w późniejszym wieku (po 55 roku życia) mają negatywne wydarzenia życiowe. W badaniach środowiskowych przeprowadzonych w USA były to problemy finansowe, stany zagrożenia życia i zdrowia (napad, okradzenie), a także początek choroby somatycznej. Okazało się też, że trwająca ponad rok żałoba spowodowana śmiercią partnera życiowego, dzieci lub rodzeństwa występowała u 14 proc. kobiet i 12 proc. mężczyzn. Badania te wykazały również, że nagłe wydarzenia losowe odgrywały szczególnie negatywną rolę w przypadku osób, u których depresja wcześniej nie występowała. Aż 45 proc. z nich zapadało na tę chorobę pod wpływem stresu związanego ze stanem zdrowia, śmiercią kogoś bliskiego i hospitalizacją.
Naukowców interesuje jednak nie tylko rola czynników psychospołecznych w depresji. Przeprowadzili wiele badań nad wpływem czynników biologicznych: chorób somatycznych i choroby naczyń mózgowych. Wynika z nich, że przynajmniej w części zespołów depresyjnych choroba naczyń mózgowych jest główną albo jedną z głównych przyczyn ich wystąpienia. Dzięki tym badaniom przynajmniej częściowo rozumiemy mechanizm powstawania depresji o późnym początku. Istnieją trzy rodzaje powiązań pomiędzy depresją a chorobami naczyń mózgowych: depresja poudarowa (występująca po udarze), depresja współwystępująca z chorobą naczyń mózgowych lub „niemymi” udarami oraz depresja występująca w otępieniu naczyniopochodnym (dawniej nazywanym miażdżycowym).
U 20-50 proc. chorych (odsetek ten zależy od rodzaju i miejsca badania) depresja najczęściej pojawia się w okresie od 3 do 24 miesięcy po wystąpieniu...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy