Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ja i mój rozwój , Praktycznie

21 sierpnia 2019

Bezcenne związki

28

Nauczyciele nie zastąpią rodziców. Jeśli jednak między uczniami i nauczycielami powstaną bezpieczne, oparte na zaufaniu relacje, dzieci zyskają nowe możliwości rozwoju osobowości i intelektu.

O tym, jak ważne są dobre, głębokie relacje dzieci z rodzicami i bliskimi, nie trzeba chyba nikogo przekonywać. Znacząca jest także jakość związków z rówieśnikami i innymi ważnymi osobami. Potwierdzają to wyniki mnóstwa badań. Zaskakująco niewiele jednak wiemy na temat znaczenia więzi emocjonalnych dzieci z nauczycielami.

Zanim przedstawimy wyniki badań nad tym problemem z 2017 roku, zdefiniujemy pojęcie przywiązania. Według Johna Bowlby’ego, twórcy teorii przywiązania, jest ono usilnym poszukiwaniem bliskości z inną osobą, zwaną przez niego „postacią przywiązania”. Bowlby uważa, że człowiek poszukuje bliskości właściwie przez całe życie, zwłaszcza w sytuacjach stresowych. Dąży wówczas do kontaktu fizycznego, głosowego, wzrokowego z postacią przywiązania albo osobą dla siebie znaczącą. Kontakt taki stanowi dla niego źródło pociechy i poczucia bezpieczeństwa. Wzbudza odczucie, że warto kontynuować relację z postacią przywiązania.

Relacje w dzieciństwie

Szczególne znaczenie mają relacje zbudowane w dzieciństwie. Jeśli są one źródłem poczucia bezpieczeństwa i pewności siebie, to sprzyjają ukształtowaniu pozytywnych przekonań dziecka na temat postaci przywiązania jako dostępnych i reagujących na jego potrzeby. Wzmacniają także pozytywne przekonania dotyczące samego siebie – jako osoby godnej akceptacji otoczenia, wartościowej, ważnej dla innych. W przeciwnym wypadku dziecko klasyfikuje postacie przywiązania jako osoby nieprzewidywalne i niegodne zaufania, siebie zaś uznaje za niewarte akceptacji.

Powyższe spostrzeżenie dotyczy nie tylko członków rodziny dziecka, ale też osób spoza niej. Jakość opieki z ich strony wpływa na jakość przywiązania dziecka do nich. Dlatego wszystkie relacje nawiązane w okresie dzieciństwa są tak ważne dla funkcjonowania człowieka właściwie przez całe jego życie.

Bezpieczne przywiązanie sprawia, że dziecko gotowe jest do eksploracji otoczenia, chce poznawać świat. Zasada ta dotyczy także środowiska szkolnego. Gdy dziecko czuje się w szkole bezpiecznie, chętnie poznaje otoczenie, zdobywa i poszerza swoją wiedzę, zadaje pytania, nie boi się udzielać odpowiedzi, prosić o pomoc ani działać samodzielnie.

Choć w młodszym wieku szkolnym przywiązanie do rodziców nadal odgrywa istotną rolę, to jednak w bezpiecznym środowisku uczniowie przejmują część odpowiedzialności za siebie, ponadto nawiązują bardziej znaczące więzi z innymi dziećmi. Wydłużający się z każdym rokiem pobyt w szkole, dłuższe kontakty z kolegami i koleżankami, wspólne wyjścia i wyjazdy pozwalają zwiększyć nie tylko zakres poszukiwań, ale też poświęcany na nie czas.

W okresie adolescencji ujawnia się indywidualny, charakterystyczny dla każdego nastolatka model przywiązania. W przyszłości będzie on warunkował relacje z partnerem życiowym, potomstwem oraz otoczeniem. Charakterystyczne dla tego okresu rozwoju jest to, że choć nastolatki starają się oddalić od postaci przywiązania, ponieważ potrzebują coraz większej autonomii, to w chwilach silnego stresu powracają do nich, by znowu poczuć się bezpiecznie. Nie czynią tego jednak stale – ze względu na potrzebę potwierdzenia swojej autonomii i dojrzałości, sprawdzenia swych kompetencji, dorastający częściej podejmują próby samodzielnego rozwiązania problemu.

Uczniowie i nauczyciele

Jak już wspomniałyśmy, w 2017 roku zostało przeprowadzone badanie, które miało pokazać, jakie znaczenie dla dzieci i młodzieży ma jakość ich emocjonalnych relacji z nauczycielami. Niestety, miało ono ograniczony zasięg: objęło 30 nauczycieli języka polskiego i 182 uczniów. Przyniosło jednak kilka ważnych pytań.

Czy nauczyciel może stać się postacią przywiązania dla ucznia? Uczniowie szkół podstawowych potrzebują troski,...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy