Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening psychologiczny

21 września 2022

NR 10 (Październik 2022)

Bawmy się! Dlaczego swobodna zabawa jest tak ważna w rozwoju dziecka?

0 93

„Dziecko nie bawi się dlatego, że jest dzieckiem, ale bawi się dlatego, by stać się dorosłym”. (A. Brzezińska)

Zabawa odgrywa bardzo ważną rolę w rozwoju dziecka. Pojawia się ona już w okresie niemowlęcym. Można śmiało stwierdzić, że na początkowych etapach funkcjonowania dziecka jest to podstawowa forma jego aktywności. Zazwyczaj do około trzeciego roku życia dziecko najchętniej bawi się samo, a później zaczyna stopniowo wchodzić w interakcje z innymi dziećmi. Dzięki zabawie maluch ma możliwość zdobywać i rozwijać umiejętności, które będą potrzebne mu na kolejnych etapach jego rozwoju. Przyczyni się to do lepszego, łatwiejszego funkcjonowania społecznego.
Zabawa i czas wolny są tak ważne dla optymalnego rozwoju młodego człowieka, że zostały uznane przez Konwencję Praw Dziecka za jedne z podstawowych praw każdego dziecka. My jako rodzice, nauczyciele, dorosłe osoby w życiu dziecka powinniśmy pozwalać mu na swobodną zabawę, stwarzać do niej odpowiednie warunki, wzmacniać i motywować do tej aktywności.

POLECAMY

 

Rodzaje zabaw 

Zabawa manipulacyjna – główną rolę odgrywają w niej palce/dłonie dziecka. Maluch chwyta w rączki daną zabawkę, manipuluje nią, poznając tym samym jej właściwości, jednocześnie w doskonały sposób usprawniając u siebie motorykę małą. Przykładem zabawy manipulacyjnej jest wkładanie klocków do pudełka z otworami w określonych kształtach, przekładanie grzechotki z jednej rączki do drugiej.

Zabawa konstrukcyjna – polegająca na tym, że dziecko coś buduje, tworzy, rozwijając w ten sposób swoje funkcje poznawcze – wytwarza coś nowego, próbuje, odtwarza, naśladuje. To doskonały sposób na pobudzenie wyobraźni i kreatywności u malucha, a także rozwijanie koncentracji oraz wzmacnianie rozwoju spostrzegawczo-ruchowego. Przykładem zabawy konstrukcyjnej jest budowanie z klocków.

Zabawa tematyczna (twórcza) – polegająca na tym, iż dziecko wchodzi w określone role, naśladuje zaobserwowane u dorosłych czynności, udaje, że jest „kimś/czymś konkretnym”. Rozwija w ten sposób niezwykle potrzebne do swego rozwoju umiejętności społeczne, a także kształtuje mowę (np. mówiąc do lalki czy misia). Przykładem zabawy tematycznej jest zabawa w lekarza, sklep, dom, wożenie lalki w wózku itp.

Zabawa dydaktyczna (gra dydaktyczna) – zabawa, a w zasadzie rozrywka umysłowa, zorganizowana przez osobę dorosłą, mająca na celu nauczenie dziecka nowych umiejętności, rozwijanie myślenia, pamięci, koncentracji, zasobu słownictwa itp. Przykładem zabawy dydaktycznej jest zabawa, w której dziecko ma za zadanie odrysować różnego rodzaju zwierzątka, figury geometryczne itp., a następnie odpowiadając na polecenie dorosłego, wskazywać określone kolory czy rodzaje zwierząt/figur, zagadki.

Zabawa rytmiczno-ruchowa – to naturalna aktywność dziecka, rozwijająca zwinność, szybkość, zręczność i wyczucie rytmu. Przykładem zabawy ruchowej jest zabawa w berka, gra w piłkę, taniec.

Zabawa badawcza – dziecko bada, sprawdza, co się stanie, gdy wykona się określoną czynność (np. mocno ściśnie piłkę czy rzuci zabawką o podłogę). Maluch wykonuje pewnego rodzaju eksperyment, doświadczenie na określonym materiale, dzięki czemu poznaje, uczy się, odkrywa, zaspokajając w ten sposób swoją naturalną potrzebę ciekawości, lepiej poznaje otaczający je świat. Przykładem zabawy badawczej jest eksperyment z kilkoma rodzajami płynów/cieczy – różne kolory, gęstości, ciężkości (jedne opadają na dół, drugie utrzymują się wyżej, tworząc tym samym różnego rodzaju i koloru poziomy).

 

Celem zabawy jest… po prostu zabawa

W sytuacji gdy dziecko się bawi, najważniejszy jest sam jej proces, spontaniczna aktywność, a nie konkretny cel, realizacja jakichkolwiek założeń i zadań. Jednym słowem – ważne jest robienie czegoś (proces), a nie zrobienie czegoś (cel). Zabawa swobodna/niekierowana – to taka, jaką stworzy dziecko, taka, jakiej ono w danym momencie potrzebuje. Dziecko samo nadaje jej „kształt”, jest spontaniczne, twórcze. Cel nie jest tu istotny – maluch nie musi koniecznie dokończyć budowli z klocków, zaparkować w odpowiednie miejsca każdym samochodem, ułożyć do końca układankę. Ważne jest to, że dziecko tę czynność wykonuje – tym samym rozwija swoją kreatywność, logiczne myślenie, usprawnia motorykę małą. Jednocześnie ćwiczy umiejętności podejmowania decyzji, poruszania się we własnym tempie, odkrywania własnych obszarów zainteresowań i ostatecznie angażuje się w pasje, które chce realizować. Zabawa nie tylko nie musi mieć celu, może również być zupełnie „oderwana od rzeczywistości”, pełna magii, niezrozumiałych dla nas, dorosłych zwrotów akcji, wydarzeń. Może być odzwierciedleniem tego, co dziecko naprawdę przeżyło, widziało, słyszało, albo być w pełni fikcją, całkowicie wymyśloną historią. Pozwólmy dziecku zdecydować, w co i w jaki sposób chce się w danym momencie pobawić. 

 


Dziecko, bawiąc się, informuje nas o swoich trudnościach

W trakcie zabawy dziecko może dorosłemu przekazać wiele istotnych informacji – zarówno tych dotyczących jego relacji z rówieśnikami (np. w przedszkolu), jak i tych panujących w domu. Nauczyciel w przedszkolu, obserwując „ucznia” podczas zabawy, może dowiedzieć się, jakie relacje panują między nim a rodzicami, co dzieje się w jego rodzinnym domu, jakie potrzeby dziecko pragnie zaspokoić, co przeżywa, odczuwa, co jest dla niego trudne.

Zabawa rozwija zmysły i uczy

Poprzez zabawę dziecko rozwija się i uczy. Zdobywa cenne doświadczenia, nabywa wiedzy o otaczającym je świecie, ludziach, normach społecznych, zwyczajach, sposobach radzenia sobie z różnymi emocjami i sytuacjami. Dzięki temu dużo łatwiej będzie mu zrozumieć i poradzić sobie z wieloma wyzwaniami w przyszłości.

Dziecko, bawiąc się z innymi, ma również okazję rozwijać mowę – komunikuje się, wchodzi w różne role, doskonali w ten sposób swoje zdolności komunikacyjne, rozwija zasób słownictwa. Zabawa to także świetny sposób na rozwijanie zmysłów u dziecka. Maluch, bawiąc się zabawkami o różnych kształtach, kolorach, fakturach, jednocześnie usprawnia swój zmysł dotyku, wzroku, słuchu. W ten sposób uczy się i rozwija, badając, dotykając, sprawdzając wszystko to, co jest nowe i ciekawe.

Zabawa może być także doskonałym sposobem na odreagowanie zebranych podczas całego dnia (np. w szkole) emocji. Dziecko, bawiąc się, w konstruktywny, zdrowy sposób rozładowuje napięcie, odpręża się.

Rodzic kompanem w zabawie

Czas spędzony na zabawie z rodzicem jest dla dziecka niezwykle cenny. Wzmacniamy w ten sposób nasze relacje, poznajemy lepiej siebie nawzajem, wspólnie przeżywamy wiele pozytywnych emocji i wrażeń. Warto więc często bawić się ze swoim dzieckiem, nie narzucając mu tematu tej zabawy, lecz podążać za tym, co wymyśli nasz maluch. Pamiętajmy, że niezwykle istotne jest nasze zaangażowanie podczas zabawy – róbmy to na sto procent, w pełni skupiając uwagę na obecnej chwili – na dziecku i na tym, w co się bawimy w danym momencie, odłóżmy na bok wszelkiego rodzaju rozpraszacze – czynności domowe, telefon, rozmowy z osobami trzecimi. W tym momencie jesteśmy tylko i wyłącznie dla dziecka. Stawiajmy na jakość, a nie ilość. 

 

 

Bawić się, ale czym?

Zabawka nie musi być wyszukana, droga czy skomplikowana, wręcz przeciwnie – często najlepiej i najchętniej dzieci bawią się przedmiotami codziennego użytku czy prostymi zabawkami, którym samodzielnie nadają dodatkowe funkcje, wymyślają ciekawe zastosowania. 

Zabawka powinna być przede wszystkim bezpieczna i przeznaczona do wieku naszego dziecka. Przy jej wyborze warto obserwować swoje dziecko, zauważać to, co najbardziej je interesuje, czy...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy