Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Za mamusię, za tatusia

301

Zaburzenia odżywiania pojawiające się we wczesnym okresie życia mają najczęściej charakter przejściowy. Bywa jednak, że trwają latami: dziecko, choć szczupłe i drobne, rośnie, w niewielkim stopniu, ale stale przybiera na wadze, a nieprawidłowe postawy związane z jedzeniem utrwalają się.

Zaburzenia łaknienia u dzieci mają różne przyczyny. Do najpowszechniejszych należą: nieprawidłowe odżywianie się, na przykład podjadanie między posiłkami (zwłaszcza słodyczy, w związku z czym dziecko nie odczuwa głodu przed posiłkiem); jedzenie wyłącznie jednego lub kilku produktów; choroby i zaburzenia fizyczne w organizmie, na przykład różnorakie bóle czy wysoka temperatura; zażywanie niektórych leków. Jeśli wyeliminuje się wymienione przyczyny zaburzeń łaknienia, można przypuszczać, że brak apetytu u dziecka ma podłoże psychologiczne. Warto wtedy skontaktować się z psychologiem.

Z doświadczeń pediatrów wynika, że najczęstszym problemem, z jakim rodzice zdrowego dziecka zwracają się do lekarza (obok nieprawidłowości związanych ze snem), są zaburzenia odżywiania. Przypuszcza się, że występują one u około 1-2 proc. niemowląt przed jedenastym miesiącem życia. Zaburzenia związane z odmową jedzenia najczęściej określa się jako anoreksję (utratę apetytu). Zatem anoreksja wczesnodziecięca to opór niemowlęcia wobec przyjmowania pokarmu. Symptomy tego zaburzenia pojawiają się około trzeciego miesiąca życia dziecka, a w dziewiątym wyraźnie widoczne stają się opóźnienia w osiąganiu prawidłowej wagi ciała.
Rozważając możliwe przyczyny braku apetytu u dziecka, należy przede wszystkim wyeliminować choroby pochodzenia organicznego. M. Suffczyńska-Kotowska twierdzi na przykład, że u niemowląt urodzonych z niewielką masą ciała obok objawów nadmiernej pobudliwości, zakłóceń snu i niepokoju ruchowego mogą pojawić się zaburzenia łaknienia i trudności w odżywianiu (łapczywe jedzenie z jednoczesnym połykaniem powietrza, a następnie wymioty). Dopiero brak objawów choroby somatycznej i śladów wskazujących na nieprawidłowe żywienie (na przykład dziecko nie jest wychudzone) może wskazywać na psychogenne podłoże tych zaburzeń. Istnieje wówczas prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia z anoreksją opozycyjną (zwaną też psychogenną bądź wczesną). Pojawia się ona po szóstym miesiącu życia niemowlęcia i utrzymuje aż do trzeciego roku. Dziecko nie je, ale czuje się dobrze – jest ruchliwe, pobudzone, ciekawe otoczenia. W jego zachowaniu nie zauważa się widocznych zaburzeń psychologicznych. Brak łaknienia objawia się jedzeniem zbyt małych ilości pokarmu lub tylko wybranych produktów (rzadziej dotyczy całkowitej odmowy jedzenia), a także skłonnością do wymiotów przy posiłkach w przypadku większych napięć emocjonalnych.

W drugim roku życia, w okresie wzmożonej aktywności ruchowej i poznawczej, często występuje u dzieci tzw. fizjologiczny jadłowstręt. Pojawia się u chłopców i dziewczynek zdrowych fizycznie i najczęściej jest wyrazem nieprawidłowego związku emocjonalnego z matką. Niedojrzała psychicznie do macierzyństwa i nadmiernie lękowa matka, stale obawiająca się o zdrowie dziecka, przywiązuje przesadną wagę do spraw żywienia, zwłaszcza jeśli chodzi o ilość, jakość i regularność posiłków. Niechęć lub odmowę jedzenia uważa za objaw choroby. L. Pernoud twierdzi, że w takiej sytuacji łatwo tworzy się mechanizm błędnego koła – lęk matki wywołuje opór dziecka, które broni się poprzez odmowę jedzenia, a to pogłębia lęk matki itd. Każdy posiłek staje się przykrym obowiązkiem, pełnym napięcia i lęku (niektóre matki przyzwyczajają dzieci do jedzenia wyłącznie we śnie, podając płynne pokarmy przez smoczek, aby w ten sposób uniknąć protestów malucha lub wymiotów na widok posiłku).
Taką nadmiernie opiekuńczą matkę, obawiającą się szczególnie niebezpieczeństw wynikających z chorób somatycznych, psychoanalitycy opisują jako osobę chłodną, mało uczuciową, nieokazującą ciepła, serdeczności i akceptacji. Swój stosunek do syna czy córki, w którym brak jest kontaktu emocjonalnego, wyraża głównie przez karmienie. Zaspokaja w ten sposób swoje potrzeby, a nie dziecka. Odmowa jedzenia jest reakcją malucha na...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy