Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wstęp

4 listopada 2015

Mózg testuje świat

0 370

Czytelniku, dlaczego jesteś pewien, że czytasz teraz realnie istniejące czasopismo? Dlaczego jesteś pewien, że ten numer „Charakterów” to nie wytwór twojej wyobraźni? Dlaczego jesteś pewien, że to, co widzisz za oknem, unosząc głowę znad czytanego tekstu, istnieje naprawdę, a nie jest wspomnieniem z przeszłości?

Zazwyczaj nie mamy wątpliwości, że trafnie rozpoznajemy i oceniamy rzeczywistość, w której żyjemy. Poznajemy ją dzięki pracy naszych mózgów, dla których oczy, nos i uszy stanowią główne źródło informacji. Istniejący w naszych mózgach obraz świata powstaje pod wpływem odpowiednich impulsów elektrochemicznych krążących między neuronami. Podobnie jest z naszymi wyobrażeniami czy wspomnieniami. One również są – z punktu widzenia mózgu jako organu poznania – impulsami nerwowymi przepływającymi między odpowiednimi jego częściami. W jaki sposób potrafimy odróżnić rzeczywistość od wyobrażeń? Czy nie popełniamy błędów?

Chyba wszyscy jesteśmy pewni, że prawidłowo odczytujemy otaczającą nas rzeczywistość. Jednak dla mózgu rozróżnianie rzeczywistości od fikcji wcale nie jest proste. Okazuje się też, że mechanizm ten nie zawsze działa bez zarzutu. Na przykład osoby chore na schizofrenię mają trudności z odróżnieniem wytworów ich umysłów od prawdziwego odzwierciedlenia rzeczywistości.

Testowanie rzeczywistości

Zdolność mózgu do rozróżnienia rzeczywistości i fantazji nazywana jest testowaniem rzeczywistości (ang. reality testing). U zdrowych osób ten proces odbywa się automatycznie, bez angażowania świadomości. Podobnie jest z mówieniem – nie zastanawiamy się przecież nad tym, że nasz mózg precyzyjnie dobiera reguły gramatyczne i słownictwo, abyśmy mogli porozumiewać się z innymi ludźmi. Kiedy jednak testowanie rzeczywistości zostanie zakłócone, sprawdzanie tego, co jest prawdziwe, a co nie, musi zachodzić pod kontrolą świadomości. Wówczas dochodzi do wielu błędów.

Jednym z typów zaburzonego testowania rzeczywistości jest agnozja, czyli trudności z rozpoznawaniem przedmiotów czy osób pomimo prawidłowego spostrzegania ich cech fizycznych. Zatem osoby z agnozją mają kłopoty z rozpoznawaniem czegoś, co jest im znane. Na przykład widzą dwa koła połączone ramą, ale nie są w stanie rozpoznać w tej konstrukcji roweru. Agnozja nie jest jednak zaburzeniem widzenia ani mowy. Cierpiące na nią osoby widzą przecież przedmiot i potrafią opisać jego części. To ich spostrzeganie przestaje być automatyczne, dokładne i bezpośrednie. Pod kontrolą świadomości próbują wydedukować, co widzą, a wtedy często popełniają błędy, na przykład nazywając rower okularami.

Innym zaburzeniem testowania jest egzosomestezja. Polega ona na nadmiernym rozszerzeniu obrazu własnego ciała. Człowiek mający to zaburzenie jest przekonany, że dotykają go przedmioty, które z punktu widzenia innych znajdują się daleko od jego ciała. Można powiedzieć, że mózg nie rozpoznaje granicy między ciałem a światem zewnętrznym. Osoby z egzosomestezją niekiedy mają wrażenie, że ktoś dotykający przedmiotu znajdującego się tuż obok nich dotyka ich samych. To też nie jest zaburzenie widzenia. Takie osoby nie potrafią dostrzec dziwaczności swoich odczuć, nie poddają ich krytycznej analizie. Nie zastanawiają się nad tym, że dane docierające z różnych zmysłów do ich mózgów są ze sobą sprzeczne. Podobnie dzieje się w wielu innych zaburzeniach związanych z dysfunkcjami mózgowymi. Na przykład konfabulacje to nieumiejętność oceny własnych interpretacji zdarzeń, a nie próba celowego okłamywania.

Pamięć jako niezbędnik

Utrata automatycznej umiejętności testowania rzeczywistości dość często występuje w zaburzeniach pamięci powstałych w wyniku uszkodzeń mózgu. To właśnie pamięć umożliwia porównanie wspomnień z przeszłości z tym, co jest teraz i co jest rzeczywiste. Testowanie rzeczywistości umożliwia też ocenę, co w pamięci jest prawdziwe, a co może być chwilowym wytworem fantazji. Znanym od dawna objawem zaburzenia nadzoru mózgu nad pamięcią są wspomniane konfabulacje.

Podobnie jest w przypadku deluzji, do których zaliczamy paramnezję reduplikacyjną i symptom Capgrasa. Te tajemniczo brzmiące n...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy