Dołącz do czytelników
Brak wyników

inne , Laboratorium

2 sierpnia 2016

Filozof neuropsychologii

0 600

W maju 1921 roku pięciu niemieckich uczonych podpisało z wydawnictwem Julius Springer Verlag kontrakt na wydawanie czasopisma „Psychologische Forschung”. Inicjatywa była dość ryzykowna, rynek wydawał się nasycony periodykami psychologicznymi. Ale nowe pismo - którego jednym z założycieli był profesor neurologii Kurt Goldstein - miało bardzo klarowną misję.

Wbrew opiniom sceptyków, pismo zakorzeniło się na rynku. Przez 18 lat wydano dwadzieścia dwa tomy. W roku 1939 zostało zlikwidowane nakazem hitlerowskich urzędników (wznowiono je dopiero 10 lat później). Jak pisze Helmut E. Lück w swej Historii psychologii: „«Psychologische Forschung» [Badania Psychologiczne] stały się centralnym organem badań prowadzonych w oparciu o założenia psychologii postaci”.

Pierwszymi redaktorami „Psychologische Forschung” byli „trzej muszkieterowie” psychologii postaci, czyli gesztaltyzmu – Max Wertheimer, Kurt Koffka i Wolf[-]gang Köhler. Wraz z nimi pismo zakładali Hans W. Gruhle i Kurt Goldstein. Związki tego ostatniego z nurtem psychologii postaci były dość szczególne. W oparciu o badania nad zaburzeniami mowy oraz obserwacje żołnierzy z uszkodzeniami mózgu, Goldstein doszedł do wniosku, że symptomy choroby wcale nie są efektem specyficznego uszkodzenia lub schorzenia, są one raczej objawem zaburzonego funkcjonowania całego organizmu. Goldstein uważał, że organizm jest jednolitą całością (dlatego jego teorię nazywa się „holizmem”) i błędem jest dzielenie go na „duszę” i ciało. Chcąc zrozumieć mechanizmy funkcjonowania jakiejś części składowej organizmu, należy ustalić prawa, zgodnie z którymi funkcjonuje on jako całość. Właśnie pojęcie „całości” jest jednym z podstawowych filarów psychologii postaci.

POLECAMY

Mentor dwóch nurtów

Poglądami Kurta Goldsteina posiłkowali się przedstawiciele co najmniej dwóch nurtów XX-wiecznej psychologii. Początkowo, gdy żył i pracował w Niemczech, inspirował gesztaltystów. Po emigracji do Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza w końcowych latach życia, wspomagał swoimi ideami rodzącą się tam psychologię humanistyczną, a nawet psychologię egzystencjalną.

Ważnym zagadnieniem w psychologii postaci jest problem figury i tła. Według Goldsteina takie składniki wyróżnić można w podstawowej organizacji funkcji organizmu. Jako figurę traktuje on każdy proces, który wyodrębnia się z tła. Czynność czytania tego artykułu jest figurą, której być może towarzyszą inne czynności (np. picie kawy, zerkanie na ekran komputera, słuchanie odgłosów dobiegających zza okna). Figura ma swoje granice (czyli kontur) – jasne jest, że czytanie to coś innego niż picie kawy. Goldstein drobiazgowo rozpracował problem stosunku figury do tła w funkcjonowaniu organizmu. Pisał o tym, co decyduje, że figura wyłania się z tła oraz rozróżniał figury naturalne i nienaturalne.

Równie istotne były w teorii Goldsteina pojęcia dotyczące dynamiki organizmu. Wprowadził terminy: proces wyrównywania (centryzacji) organizmu, dochodzenie do porozumienia ze środowiskiem oraz samorealizacja (samourzeczywistnienie). Pod tym ostatnim pojęciem rozumiał umiejętność najefektywniejszego wykorzystania swoich możliwości w danych okolicznościach. Samorealizacja jest twórczym rysem natury ludzkiej. Jest zjawiskiem powszechnym, ale ludzie różnią się między sobą celami, do których dążą. Wynika to z ich wrodzonych zdolności i możliwości oraz jest kształtowane cechami środowiska i kultury, z której się wywodzą i do której muszą się przystosować. Właśnie pojęcie samorealizacji przejęte zostało przez psychologów humanistycznych, między innymi za sprawą Abrahama Maslowa.

Mózg Einsteina
W młodości jednym z przyjaciół Goldsteina był Alfred Döblin, pochodzący ze Szczecina znany niemiecki lekarz i pisarz, ekspresjonista. Niektóre źródła podają, że wśród znajomych Goldsteina był również Albert Einstein. Zachowało się niewiele śladów, które by to potwierdzały – jednym z nich jest list wielkiego fizyka do Goldsteina, w którym komplementuje jego artykuł „The Idea of Disease and Therapy”. Wiadomo, że Einstein był badaczem nastawionym na szerokie ujmowanie problemów naukowych, więc holistyczna koncepcja Goldsteina mogła być mu bliska. Są także dowody na to, że właśnie Goldsteinowi rok po śmierci Einsteina proponowano przeprowadzenie badań mózgu genialnego fizyka, przechowywanego w Princeton Hospital. Dla neuropsychologa, który preferował raczej obserwacje zachowań ludzi z uszkodzonym układem nerwowym nie była to pewnie propozycja zbyt atrakcyjna. W wydanej w roku 1942 książce Aftereffects of brain injures in war pisał: „Liczba pacjentów, których systematycznie badałem wynosi około dwóch tysięcy (...) z tego dziewięćdziesięciu do stu obserwowałem przez około dziesięć lat”. Nie bez powodu więc Edna Heidbreder, jedna z amerykańskich recenzentek tej pracy uznała ją za „skoncentrowaną na pacjencie” i – w stosunku do poprzednich jego dzieł – bardziej nastawioną na zagadnienia praktyczne.

Z kolei monografię Goldsteina The Organism wziął na warsztat recenzencki sam Burrhus Skinner. Dla tego radykalnego behawiorysty była to oczywiście praca lansująca program w naturze swej metafizyczny, możliwa do przyjęcia tylko przez osoby podzielające filozoficzny punkt widzenia na strukturę ludzkiego organizmu. Mimo tej rezerwy i sceptycyzmu, trudno wyliczyć wszystkich psychologów, na których miały wpływ teorie i badania Kurta Goldsteina. Jego asystentem we frankfurckim Instytucie Badań nad Następstwami Uszkodzeń Mózgu był Fritz Perls, psycholog i psychoterapeuta, twórca własnej szkoły terapii Gestalt. Na pewnych założeniach teorii Goldsteina opierał się także Carl Rogers w swojej koncepcji psychoterapii. Natomiast neuropsychologowie zwracają uwagę na proponowane przez niego wykorzystanie oceny wzajemnych relacji mechanizmów funkcjonowania intelektualnego człowieka (tzw. postawy konkretnej i postawy abstrakcyjnej) w badaniach prawidłowego działania systemu nerwowego. W przypadku uszkodzenia mózgu (bez względu na rozległość i miejsce) równowaga między tymi postawami zostaje zakłócona. W efekcie, w sytuacjach, w których człowiek powinien przyjmować postawę abstrakcyjną (z przemyślaną reakcją na bodziec),...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy