Coraz częściej słyszymy: „Nie mam siły na ludzi”, „Najbardziej odpoczywam, kiedy nikt nic ode mnie nie chce”, „Marzę, żeby zniknąć”. Na pierwszy rzut oka może wydawać się to modą albo efektem kultury slow life. Jest to jednak zjawisko znacznie głębsze. Potrzeba okresowego wycofania może być adaptacyjną reakcją organizmu i psychiki na przewlekłe przeciążenie oraz nadmiar stymulacji.
Problem
Współczesny człowiek funkcjonuje w warunkach permanentnej dostępności. Nie kończymy pracy po wyjściu z biura, a relacji po zamknięciu drzwi domu. Jesteśmy stale osiągalni. Psychicznie, emocjonalnie i informacyjnie.
Media społecznościowe stworzyły iluzję nieustannego uczestnictwa w życiu innych ludzi. Jednocześnie kultura produktywności zaczęła traktować odpoczynek jako coś, na co trzeba zasłużyć. Wielu ludzi nawet w czasie wolnym nadal pozostaje poznawczo aktywnych. Oglądają, scrollują, reagują, porównują się, analizują i odpowiadają.
Z perspektywy psychologii poznawczej oznacza to chroniczne przeciążenie procesów uwagi oraz ograniczonych zasobów poznawczych i mechanizmów regulacji stresu. Badania dotyczące tzw. cognitive overload sugerują, że długotrwały nadmiar bodźców może przekraczać możliwości efektywnego przetwarzania informacji przez człowieka. Zjawisko to opisują m.in. teorie ograniczonej pojemności zasobów poznawczych oraz badania nad przeciążeniem informacyjnym. Już Herbert Simon zwracał uwagę, że nadmiar informacji prowadzi do deficytu uwagi. Współczesny człowiek coraz częściej żyje właśnie w takim stanie psychicznego rozproszenia.
Dodatkowo funkcjonujemy w świecie przewlekłej niepewności. Pandemia, wojny, kryzysy ekonomiczne, niestabilność społeczna i ciągły napływ alarmujących informacji powodują, że organizm wielu osób pozostaje w stanie podwyższonego napięcia. Psychologia stresu opisuje to jako chroniczną aktywację układu zagrożenia.
Przyczyny
Psychologiczna potrzeba wycofania może wynikać z kilku nakładających się mechanizmów.
Pierwszym jest przebodźcowanie. Układ nerwowy człowieka potrzebuje okresów regeneracji, ciszy i ograniczonej liczby bodźców. Tymczasem współczesne środowisko jest środowiskiem nadmiaru. Dźwięków, obrazów, komunikatów, oczekiwań i kontaktów społecznych. Nawet odpoczynek coraz częściej staje się aktywnością wymagającą. Mamy nie tylko odpoczywać, ale odpoczywać dobrze, czyli produktywnie i atrakcyjnie.
Badania nad zmęczeniem społecznym pokazują, że szczególnie wyczerpujące są interakcje wymagające stałej autoregulacji. Wiele osób funkcjonuje dziś w ciągłym napięciu interpersonalnym. Kontroluje sposób wypowiedzi, reakcje, wizerunek, dost...
Pozostałe 80% artykułu dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.
Dołącz do 50 000+ czytelników, którzy dbają o swoje zdrowie psychiczne
Otrzymuj co miesiąc sprawdzone narzędzia psychologiczne od ekspertów-praktyków. Buduj odporność psychiczną, lepsze relacje i poczucie spełnienia.
