Dołącz do czytelników
Brak wyników

Choroby w głowie

Artykuł | 12 czerwca 2020 | NR 1
76

W zaburzeniach psychosomatycznych, które rodzą się w umyśle, spektrum objawów jest ograniczone jedynie kreatywnością ludzkiego umysłu. Pomyśl teraz o dowolnym objawie fizycznym – możesz być pewny, że jest gdzieś osoba, której umysł wyprodukował ten objaw.

Daria Grabda: Shahina, jedna z Pani pacjentek i bohaterka Pani książki, skarżyła się na silny ból ramienia. Na jej ręce pojawiły się siniaki, a palce zwinęły się w przykurczu. Lekarze postanowili zmniejszyć jej cierpienie i wstrzyknąć w chorą kończynę botoks. Wszystkie objawy natychmiast ustąpiły, choć lecznicze działanie botoksu pojawia się dopiero po około dwóch dniach. To jeden z wielu niezwykłych przypadków chorób psychosomatycznych, które Pani opisała. Czym jest choroba psychosomatyczna?

Suzanne O’Sullivan: Słowo psychosomatyczny odnosi się do objawów fizycznych, których przyczyna leży w sferze psychiki. Przykładem reakcji psychosomatycznej może być pojawienie się łez lub czerwienienie się. Są to jednak normalne zjawiska, które nie świadczą o chorobie. Zaburzenie psychosomatyczne to stan, w którym osoba doświadcza uciążliwych objawów fizycznych – wywołujących cierpienie i upośledzających jej funkcjonowanie – nieznajdujących wystarczającego wyjaśnienia w wynikach badań medycznych. Zwykle wtedy podejrzewa się przyczynę psychologiczną. 

Z jakimi objawami psychosomatycznymi zgłaszają się pacjenci? 

Zaburzenia psychosomatyczne nie przypominają żadnych innych chorób. Nie obowiązują tu żadne zasady. Każda część ciała może zachorować. U niektórych osób zaburzenia te wywołują ból. Wystarczy przypomnieć sobie dzieci, które boli brzuch, jeśli są prześladowane w szkole. U innych wpływają na pracę serca. Tego rodzaju objawy są dość powszechne, jednak choroby psychosomatyczne mogą manifestować się także w drastyczniejszy sposób: poprzez paraliż, drgawki czy utratę pamięci. W zaburzeniach psychosomatycznych, które rodzą się w umyśle, spektrum objawów jest ograniczone jedynie kreatywnością ludzkiego umysłu. 

U nauczyciela Shauna, kolejnego z Pani pacjentów, utraty przytomności i napady drgawek pojawiły się w odpowiedzi na nieprawdziwe oskarżenia ze strony jednego z uczniów. Czy stres jest główną przyczyną zaburzeń psychosomatycznych?

Niekoniecznie. Nie ma jednej przyczyny tych zaburzeń. Może to być rzeczywiście związane ze stresem, szczególnie gdy ktoś zmaga się z traumą. Wszyscy pocimy się, gdy jesteśmy zdenerwowani, a gdy jesteśmy przerażeni, szybko bije nam serce. Rozstrój emocjonalny bardzo często wywołuje objawy fizyczne. U osób, które muszą zmagać się z większym stresem, objawy mogą być silniejsze i trwać dłużej. Jednak wiele przypadków zaburzeń psychosomatycznych nie wynika ze stresu. Mogą być natomiast wywoływane trudnością z odzyskaniem zdrowia po urazie. Czasami zaburzenia psychosomatyczne są odpowiedzią na chorobę. Na przykład ktoś zranił się w nogę i boi się na tej nodze stanąć, więc unika chodzenia i towarzyszy mu olbrzymi lęk, który z czasem może prowadzić do niepełnosprawności. 

Mogą być także wynikiem niewielkich zmian, na przykład na skórze...

Dokładnie. Tak było w przypadku Lindy, która zauważyła u siebie mały guzek po prawej stronie głowy. Internista zdiagnozował, że jest to lipoma – nieszkodliwy guz zbudowany z tkanki tłuszczowej. Linda wciąż jednak dotykała i obserwowała guzek, który wydawał się powiększać z każdym dniem. Później pojawiły się inne objawy: mrowienie po prawej stronie ciała. Kobieta była przekonana, że guz rośnie w jej głowie i uciska mózg. Gdy pierwszy raz ją spotkałam, zauważyłam, że guzek podzielił jej ciało na dwie części. Lipoma znajdowała się po prawej stronie. Po tej stronie również jej kończyny miały ograniczone czucie i zakres ruchu. Linda nie wiedziała, że prawa część mózgu kontroluje lewą stronę ciała, dlatego jej podświadomość wygenerowała nieprawidłowe objawy. Zależą one w dużej mierze od wiedzy pacjenta o chorobie i o tym, jak funkcjonuje ludzkie ciało. 

Objawy zaburzeń psychosomatycznych

Wachlarz możliwych objawów chorób psychosomatycznych jest szeroki i można je podzielić na kilka grup:

  • Objawy bólowe: bóle głowy, pleców, klatki piersiowej, brzucha, stawów, rąk, nóg bądź narządów płciowych lub bóle związane z funkcjami organizmu;
  • Objawy ze strony przewodu pokarmowego: wzdęcia, zaparcia, biegunka, nudności, wymioty lub nietolerancja kilku rodzajów jedzenia;
  • Objawy ze strony układu płciowego lub rozrodczego: trudności z erekcją lub ejakulacją, nieregularne miesiączki;
  • Objawy rzekomoneurologiczne: ślepota, głuchota, podwójne widzenie, poczucie obcego ciała w gardle lub trudności z przełykaniem, afonia, zaburzenia równowagi lub koordynacji, słabe lub sparaliżowane mięśnie, zatrzymanie moczu, omamy, brak czucia dotyku lub bólu, napady drgawkowe, amnezja bądź utrata przytomności. 

Oprac. na podst.: James Morrison, DSM-5 bez tajemnic, WUJ 2016

 

Co dzieje się w mózgu osoby zmagającej się z chorobą psychosomatyczną? 

Nie wiemy, co dokładnie dzieje się w mózgach osób z objawami psychosomatycznymi. Być może to strach i unikanie powodują zmiany w działaniu mózgu, utrudniając choremu wykonywanie rzeczy, które mógł robić wcześniej. 

Trochę historii

Terminem psychosomatyczny jako pierwszy posłużył się niemiecki psychiatra Johann Christian August Heinroth w 1818 roku.

Dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku, za sprawą amerykańskiego psychiatry i psychoanalityka Franza Aleksandra, nastąpił rozwój podejścia psychosomatycznego w medycynie. Przedstawił on wtedy swoje poglądy dotyczące holistycznego ujęcia człowieka jako jedności duszy i ciała oraz konieczności wieloczynnikowego wyjaśniania przyczyn chorób, z uwzględnieniem roli, jaką odgrywa nasza psychika. 

Oprac. dg na podst. www.disabled-world.com/disability/types/psychological/psychosomatic.php

 

Jak ludzie reagują na diagnozę „choroba psychosomatyczna”? 

Niektórzy odczuwają ulgę, gdy słyszą taką diagnozę, ponieważ oznacza ona, że mają szansę poczuć się lepiej. Diagnoza przywraca im kontrolę nad życiem i zdrowiem. Jednak niektórzy pacjenci, szczególnie ci zmagający się...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy