Dołącz do czytelników
Brak wyników

inne , Praktycznie

21 marca 2016

Antropolog osobowości

96

Tylko cud sprawił, że młody kapral Linton uniknął zagazowania na polach Francji w czasie I wojny światowej. Gdyby nie ten przypadek, nauka straciłaby jednego z najbardziej szanowanych antropologów i socjologów, mocno ucierpiałaby także psychologia.

W monumentalnej Historii myśli socjologicznej Jerzy Szacki tak pisze o niektórych inspiracjach Ralpha Lintona: „Przyswoił sobie ważne elementy koncepcji Kardinera, zwłaszcza zaś postulat wprowadzenia do antropologii kulturowej zmodyfikowanej «psychodynamiki» Freuda, pojęcie osobowości podstawowej, a także przekonanie o szczególnym znaczeniu wczesnych faz socjalizacji”.

Przywołany wyżej Abram Kardiner (1891–1981), socjolog z nurtu tak zwanego psychokulturalizmu, dokonał rewizji psychoanalizy i zaadaptował ją do potrzeb socjologii. Odrzucił wiele istotnych elementów freudyzmu, pozostawiając jedynie tezę o osobowościowo twórczej roli środowiska społecznego, wynikającej z faktu, że psychika jednostki kształtuje się w procesie przystosowania człowieka do jego otoczenia społecznego.

Antropologia z muzeów

Clyde Kluckhon tak pisze w życiorysie Lintona: „Żadne z [jego] rodziców nie miało intelektualnych ani naukowych zainteresowań, ale prenumerowali różne czasopisma i czytywali beletrystykę”. Ralph znalazł w sobie pasję cierpliwego odkrywcy i poszukiwacza, którą połączył z naukowymi ambicjami. Już w czasie nauki w college’u wziął udział w wykopaliskach archeologicznych w Nowym Meksyku i na południu Kolorado. Wtedy właśnie zainteresował się antropologią, w której upatrywał syntezy kilku dyscyplin: biologii, nauk ścisłych i badań nad kulturą.

We wstępie do polskiego przekładu ważnego dzieła Lintona, książki Kulturowe podstawy osobowości,

przypomniane zostało bardzo trafne zdanie na jego temat. Czytamy tam, że Linton „należał do tych uczonych, którzy amerykańską antropologię wyciągnęli z muzeów i włączyli w nurt nauk społecznych”. W świetle powyższego nie powinno zatem dziwić, że socjolog ten z uwagą obserwował osiągnięcia współczesnej sobie psychologii. Bez wątpienia pierwszym wyraźnym dowodem jego psychologicznych zainteresowań była książka The Study of Man, wydana na krótko przed wybuchem drugiej wojny światowej. Książka ta, uznana za najważniejsze teoretyczne dzieło Lintona, stanowi syntezę antropologicznych, socjologicznych i psychologicznych teorii na temat kultury. Mało kto zresztą kwestionuje fakt, iż pierwszym badaczem, który jasno sformułował empiryczne pojęcie kultury, był właśnie Ralph Linton. Ludziom ich własna kultura wydaje się czymś tak oczywistym, że zwykle nie zdają sobie sprawy z tego, jaką rolę pełni w ich życiu.

Linton ukazywał to za pomocą przenośni. Pisał, że istota zamieszkująca podwodne głębiny uświadomiłaby sobie obecność wody dopiero po wyjęciu jej z oceanu. Według Lintona, kultura to układ wyuczonych zachowań i ich rezultatów, których elementy składowe są podzielane i przekazywane przez członków danego społeczeństwa.

W tyglu nauk

Książka Kulturowe podstawy osobowości również jest efektem psychologicznych zainteresowań Lintona. Zauważa on, że nie wszystkie działy psychologii korzystać muszą z ustaleń antropologii i socjologii. Jednak tam, gdzie psycholog zamierza wyjaśniać zachowania ludzi, taka interdyscyplinarność jest konieczna. Psycholog osobowości, badacz struktur społecznych czy antropolog kultury mają wspólne zainteresowania, które zbliżają ich do siebie. Z tej wspólnoty powstanie może kiedyś nowa nauka „poświęcona dynamice zachowania ludzkiego”.

Linton pisał, że metody psychologii osobowości w istotnym stopniu umożliwiły zbadanie specyfiki różnych społeczeństw i kultur. Ale nie tylko antropolog odnosi korzyści ze współpracy z psychologiem. Psycholog także jest zainteresowany ustaleniem, w jakim stopniu głębokie warstwy osobowości zostały uformowane przez czynniki społeczne. Nie da się tego zbadać w oparciu o eksperyment laboratoryjny. Z pomocą może przyjść psychologowi badanie i porównywanie jednostek wychowywanych w różnych kulturach i społeczeństwach, a takiego materiału dostarczają mu raporty antropologów.

Linton nieraz podkreślał twórczy wkład w antropologię Bronisława Malinowskiego. Uważał, że był on jednym z nielicznych uczonych, którzy nie ulegli „umysłowemu skostnieniu” i egotycznej fiksacji na własnych poglądach. Ponadto cenił go za stosowanie takich metod, jak obserwacja uczestnicząca oraz za intensywne badania terenowe, które dostarczały materiału bogatego i wolnego od powierzchownych spostrzeżeń i wniosków.

O źródłach potrzeb

Nie sposób w kilkunastu zdaniach ująć istoty teorii wyłożonej w Kulturowych podstawach osobowości ani tym bardziej dokonać jej pełnej oceny. Linton obszernie wyjaśnia swoje rozumienie pojęcia kultura, przedstawia zależności między jednostką, kulturą a społeczeństwem, rozważa związki między strukturą społeczną a uczestnictwem w kulturze i oczywiście przedstawia rolę kultury w kształtowaniu się osobowości.

Według Lintona „społeczeństwa są zorganizowanymi grupami jednostek, kultury zaś – w ostatecznej analizie – niczym więcej jak zorganizowanymi, powtarzalnymi reakcjami członków społeczeństwa. Z tej racji jednostka stanowi logiczny punkt wyjściowy wszelkich badań szerszych konfiguracji”. Tym, co stanowi motyw zachowania człowieka, są jego potrzeby. Oprócz potrzeb natury biologicznej mamy do czynienia z potrzebami psychicznymi. Jedną z najbardziej widocznych i najtrwalszych potrzeb tego rodzaju jest pragnienie odzewu emocjonalnego ze strony innych członków społeczeństwa. Ta właśnie potrzeba stanowi dla każdego człowieka główny impuls do społecznie akceptowanych zachowań. Drugą ważną potrzebą psychiczną jest pragnienie bezpieczeństwa „na dłuższą metę”. Charakteryzując je, wkracza Linton między innymi na grunt życia religijnego. Ostatnią ważną potrzebą jest potrzeba zdobywania nowych doświadczeń. Prowadzi ona do zachowań eksperymentujących, a wynika z tych doświadczeń z dzieciństwa, w trakcie których połączyły się ze sobą nowość doznań i ich przyjemność.

Kultura a osobowość

Nie wszyscy psychologowie są w stanie obiektywnie ocenić wartości warsztatu badawczego, jakim dysponuje uprawiana przez nich dyscyplina. Tymczasem badacze z pokrewnych dyscyplin naukowych potrafią wyciągać ciekawe wnioski, analizując wyniki uzyskane dzięki meto...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy