Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia w działaniu

29 czerwca 2020

NR 6 (Czerwiec 2017)

Zmieniony mózg

91

Zanim skończysz czytać ten artykuł, gdzieś w Polsce kolejna osoba dozna udaru mózgu. Jeśli szybko uzyska pomoc, ma szanse w pełni odzyskać zdrowie. Czym jest udar i jak rozpoznać jego objawy? 

Pan Kazimierz był na grillu z rodziną, kiedy nagle zaczął niewyraźnie mówić, a prawą stronę jego ciała ogarnęła dziwna niemoc. Gdy przyjechało pogotowie, lekarz powiedział, że to prawdopodobnie udar mózgu. 

POLECAMY

Większość chorych przebywających na oddziałach rehabilitacji neurologicznej to pacjenci po udarach mózgu. Zwykle cierpią na jednostronny niedowład, często mają zaburzenia mowy i znaczne deficyty funkcji poznawczych. Pytani o to, co im dolega, najczęściej rozkładają ręce albo mówią, że „mają coś z głową”. Ich rodziny powtarzają tajemniczą diagnozę: „udar”. 

Dla większości z nas – nie tylko dla pacjentów i ich bliskich – określenie udar mózgu jest niejasne. Z tej niewiedzy wynikają zaniedbania, niezrozumienie chorego i niewłaściwa rehabilitacja. A przecież według statystyk co 8 minut ktoś ma udar. Rocznie w Polsce doznaje go niemal 70 tysięcy ludzi, a Światowa Organizacja Udaru Mózgu szacuje, że co szósta osoba w ciągu życia zachoruje
na udar. 

Udar, zawał, wylew...

Udar mózgu to choroba neurologiczna, której przyczyny mogą być różne, zawsze jednak wiążą się z zaburzeniami krążenia krwi w mózgu. Ma miejsce, jeśli któraś z tętnic doprowadzających krew do mózgu lub rozprowadzających ją w jego wnętrzu ulegnie zamknięciu lub pęknie. W pierwszym przypadku krew nie może przedostać się dalej i część mózgu pozostaje niedokrwiona, co często prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń. Mówimy wtedy o udarze niedokrwiennym albo o zawale mózgu. Analogicznie, jeśli zamknięciu ulega tętnica wieńcowa, pacjent ma zawał serca. Krew nie dociera wtedy do serca i pozostawia je niedokrwione, co prowadzi do uszkodzenia serca, a jeśli krążenie nie zostanie przywrócone – do jego martwicy. Tym, co często blokuje tętnice, są zbierające się w ich wnętrzu blaszki miażdżycowe. Dlatego wśród przyczyn udarów mózgu wymienia się otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę. W grupie zwiększonego ryzyka są także chorzy z migotaniem przedsionków. W efekcie epizodu migotania do krwiobiegu może dostać się zakrzep, który potem może spowodować zator w mózgu.

Natomiast gdy tętniczka pęka, mówimy o udarze krwotocznym, czyli wylewie – krew wylewa się do okolicznych tkanek, powodując ich zniszczenie. Naczynie pęka zwykle pod wpływem skoku ciśnienia, dlatego niebezpieczne jest nieunormowane ciśnienie tętnicze.

Działaj!

Nagłe wystąpienie poniższych objawów może świadczyć o udarze: 

  • zaburzenia czucia (zwłaszcza po jednej stronie ciała),
  • osłabienie kończyn (zwłaszcza po jednej stronie ciała),
  • wykrzywienie twarzy, np. opadający kącik ust,
  • zaburzenia mowy,
  • zaburzenia wzroku, niedowidzenie obejmujące często jedną połowę pola widzenia,
  • zaburzenia równowagi.

Jeśli zauważysz je u kogoś, nie czekaj, aż miną! Natychmiast wezwij pogotowie, dzwoniąc na 112 lub 999.

 

Miejsce zdarzenia

Udar mózgu to termin trudny do zrozumienia dla pacjentów i ich rodzin. Taka diagnoza może się bowiem przekładać na zupełnie różne objawy kliniczne – słyszą ją pacjenci z niedowładami, zaburzeniami widzenia, afazją, a nawet „szczęśliwcy”, którym na pierwszy rzut oka nic nie dolega.

Objawy i skutki udaru mózgu są różne w zależności od tego, która tętnica, a co za tym idzie – która część mózgu uległa uszkodzeniu. Pan Kazimierz doznał niedowładu prawej strony ciała. W wyniku porażenia nerwu twarzowego jego twarz stała się asymetryczna, a prawy kącik ust wyraźnie opadł. Pojawiły się także trudności z rozumieniem mowy i mówieniem, czyli afazja. Takie objawy pojawiają się zwykle po udarach lewej półkuli mózgu.

Obszar uszkodzenia jest widoczny w wynikach badań obrazowych, np. w tomografii komputerowej (TK). O lokalizacji udaru można też wnioskować na podstawie zakresu niedowładu lub zaburzeń czucia. W pewnym uproszczeniu: jeśli pacjent ma niedowład prawej strony ciała – jak pan Kazimierz – to znaczy, że udar miał miejsce w lewej półkuli mózgu, i odwrotnie (drogi nerwowe krzyżują się, więc objawy pojawiają się po stronie przeciwnej do uszkodzenia). Paraliż i zaburzenia ruchu mogą świadczyć o udarze obejmującym okolice ruchowe kory, czyli kierują nas ku przodowi mózgu, do płatów czołowych, z kolei zaburzenia równowagi, zaburzenia czucia bez zaburzeń ruchu albo zaburzenia wzroku świadczą raczej o uszkodzeniu tylnej części mózgu. 

Uszkodzenie niektórych obszarów skutkuje zaburzeniami w funkcjonowaniu poznawczym, intelektualnym i społecznym pacjenta. Ich rodzaj i stopień pozwala ocenić jedynie staranne badanie neuropsychologiczne.

Zdarza się, że masywne uszkodzenie mózgu daje tylko niewielkie objawy funkcjonalne, choć patrząc na obraz TK spodziewalibyśmy się dużych zaburzeń; i odwrotnie – małe uszkodzenie w kluczowym miejscu powoduje znaczące deficyty.

W lewej półkuli mózgu znajdują się ośrodki odpowiedzialne za mowę, rozumienie werbalne, myślenie konkretne, a zatem udary zlokalizowane w tej półkuli często skutkują zaburzeniami mowy. W zależności od dokładnej lokalizacji uszkodzenia chory może mieć problem z mówieniem albo może mówić płynnie, ale mieć trudności z rozumieniem mowy czy też nie pamiętać nazw najprostszych rzeczy. Kiedy pan Kazimierz trafił do szpitala, nikt nie mógł go zrozumieć. Jego mowa była bełkotliwa, nie potrafił wymówić najprostszych słów. Po kilku dniach te objawy w pewnym stopniu ustąpiły. Pan Kazimierz nadal mówił niewyraźnie, potrafił jednak – choć z dużym wysiłkiem – zbudować proste komunikaty i powtórzyć niektóre słowa. Wydawało się, że rozumie to, co inni do niego mówią, ale neurologopeda stwierdził dużą trudność w realizacji złożonych poleceń, a to świadczyło także o kłopotach z rozumieniem języka. 

Prawa półkula odpowiada za zdolności wzrokowo-przestrzenne, myślenie abstrakcyjne, poczucie humoru. Pacjenci z uszkodzeniami zlokalizowanymi w tej półkuli mówią płynnie, ale mają problemy z rozumieniem żartów, metafor, wyciąganiem ogólnych wniosków. Okolice przyśrodkowe mózgu odpowiadają za pamięć, obszary potyliczne – za analizę wzrokową, a przednie (płaty czołowe) – za planowanie i realizację czynności, czyli tzw. funkcje wykonawcze. Uszkodzenie tych okolic może prowadzić także do zmian w osobowości pacjenta, nadmiernej impulsywności, płaczliwości, albo odwrotnie – do podwyższenia nastroju. 

W rzeczywistości uszkodzenia wywołane udarem rzadko są ograniczone do konkretnego miejsca. Częściej dotyczą różnych ośrodków oraz połączeń między nimi, co daje bardziej skompliko...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy