Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rodzina i związki , Praktycznie

7 czerwca 2018

Toksyczni ludzie

105

Co mamy na myśli, mówiąc „toksyczne zachowanie” czy „toksyczni ludzie”? I jak się na nich uodpornić?

Najogólniej rzecz ujmując toksyczni ludzie to tacy, którzy manipulują innymi. Ich celem jest sprawienie, by robili to, czego oni chcą; wykorzystują innych do osiągania swoich celów. Za toksyczną osobę możemy uznać np. współpracownika w firmie, który tak przekazuje i interpretuje informacje, że doprowadza do konfliktów.

POLECAMY

Pozostając w relacji z toksyczną osobą, wcześniej czy później orientujemy się, że tylko my do owej relacji cokolwiek wnosimy, druga strona wyłącznie bierze, i na dodatek wciąż oczekuje więcej. Ponadto osoby toksyczne potrafią gorzko i boleśnie podsumować nasze działania i skrytykować za najmniejsze błędy. Starają się wybielać siebie i kłamią. Nie biorą odpowiedzialności za swoje negatywne emocje, ich przyczynę przerzucają na innych. Na przykład w czasie kłótni, którą sami wszczęli, mówią, że zostali sprowokowani; spokojnego rozmówcę oskarżają o wybuchy złości, mimo że sami podnoszą głos. Zwrócenie im uwagi nic nie daje. Niechętnie przepraszają – nie widzą powodu, skoro zazwyczaj wina jest czyjaś, nie ich.

Chętnie wchodzą w rolę ofiary, zrzucając winę na innych. Mówi się o nich, że są jak kameleony – zmieniają zasady, zdanie i sposób postępowania w zależności od tego, co im się bardziej opłaca (np. ojciec, który w aucie wrzeszczy na dzieci, za sekundę niezwykle uprzejmym tonem zwraca się do pracownika stacji benzynowej). Kiedy czegoś chcą, potrafią być wyjątkowo mili. Nigdy nie wiemy, którą ich „wersję” dostaniemy – w jednej chwili będą usłużni, cierpliwi, a już za chwilę będziemy się zastanawiać, czym zasłużyliśmy na ignorowanie czy bolesną krytykę. Lubią, kiedy stawia się ich ponad innymi, ich cele zawsze są najważniejsze. Mogą wymagać od partnera sprzeciwiania się rodzinie, zerwania kontaktów z niektórymi przyjaciółmi („gdyby ci na mnie zależało, nie jechałbyś do kolegów/matki/do pracy”).

W kontakcie z takimi osobami możemy odnieść czasem wrażenie, że musimy się bronić, bo jesteśmy atakowani. Zamiast na treści wypowiedzi, skupiają się na tonie, niefortunnie użytych słowach i wykorzystują to przeciwko rozmówcy („Nieważne, czy masz rację, jak mogłeś nazwać mnie głupkiem?!”). Ważny jest dla nich problem, nie rozwiązanie. W kłótni przywołują detale sprzed lat. W rozmowach chętnie używają też przesadnych określeń („Ty zawsze…”, „On nigdy…”). Rzadko dają innym ciepło, wsparcie, zainteresowanie, odrobinę empatii. Lojalność wobec drugiego człowieka nie ma dla nich znaczenia – bywają jak chorągiewka na wietrze.

– Toksyczni ludzie chcą, by inni się nimi opiekowali, troszczyli, rozwiązywali ich problemy – uważa dr Abigail Brenner, psychiatra z 30-letnim stażem, wykładowca New York University. Problemy nigdy się nie kończą, więc pragną nieustannej uwagi. Z drugiej strony lekceważą i dezawuują sukcesy i powody do zadowolenia innych („Wakacje na wyspie? Zejdzie ci skóra”; „Awans? Nie będziesz pewnie wychodzić z roboty”; „Nowe auto? Niewarte takich pieniędzy”). Kontakty z nimi są uciążliwe emocjonalnie – toksyczni ludzie „wysysają” naszą energię, frustrują, złoszczą.

Typologia toksyczności

Toksyczność to bardzo szerokie pojęcie. Próbuje je uporządkować Vanessa Van Edwards, autorka książek, badaczka zachowania. Wyodrębniła ona następujące typy toksycznych ludzi:

Komunikacyjny narcyz – osoba, która nieustannie przerywa. Ktoś, kto nawet nie pyta, co u ciebie, opowiada swoje historie, a kiedy próbujesz coś wtrącić, wraca do poprzedniego tematu. Uwielbia o sobie mówić, słuchać siebie mówiącego. Nie zadaje pytań, nie czeka na odpowiedzi, potok słów z jego ust nie przestaje płynąć. W związku taka osoba może być bardzo skupiona na sobie, a rozmowy z nią – męczące i mało przyjemne.

Kontroler – osoba, która ma potrzebę kontrolowania wszystkiego i wszystkich wokół. Zawsze dąży do tego, żeby panować nad tym, co mówisz, co robisz, a nawet, co myślisz. Nie może znieść sprzeciwu i jeśli masz inne zdanie, to będzie cię przekonywać do swojego.

Emocjonalny żebrak znany jest też jako wampir emocjonalny, ponieważ wysysa z rozmówcy energię. To osoba, która zawsze ma coś smutnego, przykrego lub pesymistycznego do powiedzenia. Trudno jej znaleźć dobre strony sytuacji, czyjeś zalety, za to jak z rękawa sypie negatywnymi wizjami. Po rozmowie z taką osobą świat automatycznie staje się gorszym miejscem do życia.

Magnes na chaos. Wokół nich zawsze coś jest nie tak, a jak tylko jeden problem zostanie rozwiązany, pojawia się drugi. Od drugiej osoby człowiek-magnes chce czasu, sympatii i wsparcia, ale biada temu, kto próbowałby mu dawać dobre rady. Jeśli proponujesz jakieś rozwiązanie problemu – nie jest zainteresowany, za to chętnie narzeka. W związku człowiek-magnes jest zawsze ofiarą.

Typ zazdrosno-oceniający ma w sobie tyle negatywnej energii, że trudno być przy nim radosnym. Zazwyczaj jego zazdrość objawia się jako osąd, krytyka lub plotki. Jeśli ktoś zaczyna z tobą plotkować o innej osobie i wyczuwasz w tym nutę zazdrości, uważaj – nie wiadomo, co mówi o tobie.

Nałogowy kłamca mija się z prawdą w sprawach błahych i ważnych. Trudno mu zaufać, trudno uwierzyć w jego słowa. Nieszczerość utrudnia relacje, uniemożliwia zaufanie.

Walec zawsze chce mieć rację, mało interesują go uczucia innych, nie liczy się z cudzymi pomysłami, na pierwszym miejscu stawia siebie. W związkach jest arogancki, a swoje opinie uznaje za niepodważalne fakty. Często uważa się za najmądrzejszego, każdą rozmowę traktuje jak wyzwanie, coś, z czego musi wyjść zwycięsko, z ostatnim słowem. Rzadko uważa innych za równych sobie.

Do typologii Edwards można jeszcze dodać: typ temperamentalny – osobę, która nie panuje nad swoimi emocjami i rani innych; dementora – wysysającego wszelką radość z życia poprzez negatywizm i pesymizm oraz zaszczepianie lęku, niepewności, smutku, złości; aroganta – osobę traktującą wszystkich z góry, pod płaszczykiem arogancji chowającą lęki i niską samoocenę.

Kiedy mamy dość

Spotkania z toksycznymi ludźmi są nieuniknione. Jednak od nas zależy, ile władzy damy im nad sobą. Jeśli nie jesteśmy wystarczająco ostrożni, toksyczni ludzie potrafią zatruć nasze myśli, postępowanie, uczucia. Mogą wprowadzić niepotrzebny stres i chaos. Oto dziewięć oznak, że powinieneś odpocząć od toksycznych ludzi. Zebrała je Amy Morin, autorka bestsellerowej książki o ludziach odpornych psychicznie.

1. Dużo o nich mówisz. Narzekanie na uciążliwego szefa czy nieprzyjemnego kuzyna zabiera czas i energię. Mówienie o toksycznych ludziach sprawia, że dajemy im jeszcze więcej władzy nad sobą.

2. Tracisz panowanie nad sobą. Toksyczne zachowania innych potrafią wywołać w nas bardzo silne emocje. Jeśli nie jesteśmy wystarczająco uważni, frustracja może szybko przemienić się w wybuchy wściekłości.

3. Twoja samoocena się obniża. Osoby toksyczne bywają niegrzeczne, potrafią obrazić, zdegradować, skrytykować. Poczucie własnej wartości nie powinno zależeć od działań innych osób, szczególnie takich, które nie dbają o nasze dobro, ale niejednokrotnie tak jest.

4. Obwiniasz ich za swoje zachowanie. Zrzucanie na innych winy za swoje samopoczucie czy zachowanie jest jasnym sygnałem, że ktoś ma nad tobą zbyt dużą przewagę. Sami jesteśmy odpowiedzialni za to, co robimy.

5. Wzdragasz się na myśl o spędzaniu z nimi czasu. Jeśli sama myśl, że masz się spotkać czy przebywać przez jakiś czas z toksyczną osobą, wzbudza w tobie niechęć, to znak, że warto byłoby ograniczyć wpływ tej osoby na twoje życie.

6. Rezygnujesz ze swoich wartości. Jeśli zachowujesz się wbrew swoim zasadom, być może powinieneś zmienić towarzystwo. Zniżanie się do poziomu toksycznych osób jest strategią na przetrwanie, ale na dłuższą metę wywołuje nieprzyjemny dysonans.

7. Nie stawiasz granic. Manipulacje i agresja toksycznych osób mogą utrudniać stawianie zdrowych granic. Bez nich każde przykre słowo i uwaga bardzo nas dotykają, trudno nam się bronić.

8. Uciekasz się do niezdrowych mechanizmów obronnych. Drink wieczorem czy porcja śmieciowego jedzenia chwilowo przynoszą ulgę, ale na dłuższą metę nie służą. Jeśli rozmowy czy przebywanie z jakąś osobą stresują cię i potem radzisz sobie z tym stresem za pomocą niezdrowych nawyków, to znak, że ta znajomość ci nie służy.

9. Cierpią twoje relacje. Jeśli przebywanie z kimś sprawia, że potem kłócisz się z domownikami, krzyczysz na dzieci czy na małżonka, jesteś poirytowany, to znak, że warto się odciąć.

Mówi się, że nasze zachowanie stanowi wypadkową zachowań pięciu osób, z którymi najczęściej spędzamy czas. Jeśli jedną z nich jest osoba wysoko toksyczna, a my nie umiemy się przed nią bronić, zdystansować się od niej, to zmniejszamy swoje szanse na spokój i szczęście. Badania przeprowadzone na Friedrich Schiller University wykazały, że ekspozycja na bodźce wywołujące negatywne emocje sprawia, że organizm jest w ogromnym stresie. Tygodnie stresu niszczą komórki nerwowe, a miesiące nieodwracalnie je uśmiercają. Toksyczne relacje nam nie służą. 

Mari...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy