Menopauza jest naturalnym etapem życia kobiety. Często jest jednak przedstawiana, jako trudne doświadczenie, do którego trzeba się po prostu przyzwyczaić, które należy „przejść” i niejednokrotnie przecierpieć. Choć zarówno perimenopauza, jak i menopauza są zjawiskami całkowicie naturalnymi, wiążą się one z objawami postrzeganymi jako uciążliwe, a niekiedy nawet wstydliwe. Z tego powodu doświadczenie peri/menopauzy i towarzyszące mu trudności rzadko stają się tematem otwartych rozmów, pozostając przede wszystkim sprawą intymną i osobistą. W raporcie „Menopauza bez tabu” realizowanym przez Kulczyk Foundation w 2023 roku, podkreśla się, że do tej pory menopauza pozostaje w dużej mierze tematem tabu. Przyczyn takiego stanu można upatrywać między innymi w lęku przed starzeniem się oraz w dominującym w obecnych czasach kulcie młodości. Przez lata doświadczenie menopauzy było pomijane lub przeżywane w skrytości, wiele z kobiet nie miało poczucia możliwości otwartego mówienia o towarzyszących jej objawach. Rozmowy o zmianach na poziomie fizjologii a także i funkcjonowania emocjonalnego, zarówno tych mniej, jak i bardziej intymnych czy wstydliwych, jeszcze niedawno były czymś nie do pomyślenia. Tym bardziej brak było szerokiego omawiania tych zagadnień w przestrzeni medialnej, w Internecie czy w mediach społecznościowych, takich jak Facebook, tak jakby „ten” czas nie istniał.
POLECAMY
Zacznijmy jednak od początku, a właściwie od próby usystematyzowania informacji dotyczących tych dwóch zjawisk mianowicie perimenopauzy i samej menopauzy. Menopauzę diagnozujemy w momencie ustania miesiączkowania na co najmniej 12 kolejnych miesięcy, zwykle występuje ona w wieku 44-57 lat. Typowymi dla niej objawami są sławne uderzenia gorąca, nocne poty, zmiany nastroju i zaburzenia snu. Dodatkowo niektóre kobiety mogą doświadczyć suchości pochwy, nietrzymania moczu, przyrostu masy ciała i przerzedzania włosów, które są głównie spowodowane spadkiem poziomu estrogenów. Menopauza ma również duży wpływ na zdrowie kobiet, wiąże się ze wzrostem znaczenia profilaktyki chorób układu krążenia i osteoporozy; niektóre badania opisują także zmiany poznawcze, które zależą od wielu czynników. (Blackson et al., 2024).
Zmiany hormonalne zaczynają wpływać na życie kobiet na długo przed faktycznym nastaniem menopauzy. Równie trudnym etapem jest tzw. perimenopauza, czyli okres stopniowego zmniejszania się czynności jajników, co skutkuje wahaniami poziomu steroidów gonadowych. Wahania te przekładają się na najbardziej zauważalne przez kobiety zmiany jakimi są nieregularne cykle menstruacyjne, cykle bezowulacyjne. Już w tym czasie pojawiają się pierwsze trudności takie jak uderzenia gorąca, zaburzenia snu, a także zmiany nastroju, spadek samooceny, a nawet zaburzenia depresyjne i lękowe. Warto również mieć świadomość skali zjawiska i znać statystyki. Od 80 do 90 procent kobiet doświadcza co najmniej niektórych z tych objawów (Troìa et al., 2025). Reasumując, perimenopauza i menopauza nie są wyłącznie kwestią biologiczną, kwestią zmian w funkcjonowaniu ciała. To także istotne przeobrażenia w sferze psychicznej, czasami w relacjach z innymi ludźmi a nawet stylu życia. Dla niektórych kobiet jest to również moment inspiracji, zmiany i otwarcia się na nowe doświadczenia - nierzadko czas odkrywania siebie na nowo, w innej jakości życia, należy bowiem podkreślić, że perimenopauza i menopauza to etapy życia, których sposób doświadczenia, ma mocno zindywidualizowany charakter, zależny od wielu kontekstów społecznych i psychologicznych. Przykładowo Blackson et al. (2024) wykazali iż cechy demograficzne, takie jak status społeczno-ekonomiczny, a także czynniki związane z kondycją zdrowotną mogą wpływać na to, jak kobieta doświadcza menopauzy. Różnice rasowe i etniczne również wpływają na sposób interpretowania menopauzy, a co za tym idzie, na sposób jej doświadczania. W niektórych kulturach doświadczenie to bywa silnie naznaczone niepokojem związanym z utratą młodości i płodności. W innych natomiast menopauza opisywana jest jako naturalny etap procesu starzenia się, pozbawiony nadmiernej medykalizacji, a zatem nie traktuje się jej jako choroby wymagającej leczenia, lecz raczej jako normalny etap życia (Duralde et al., 2023). Badania Tariq et al. (2023) wykazały, że kobiety mające bardziej negatywne nastawienie do menopauzy zgłaszały ogólnie większą liczbę objawów w okresie okołomenopauzalnym, w odróżnieniu do kobiet pochodzących z krajów, w których postrzega się ją właśnie jako naturalny proces starzenia. Geneza negatywnych postaw wobec menopauzy wiąże się, w opinii wspomnianych badaczy, z brakiem edukacji oraz dezinformacją. Można również zauważyć niewystarczającą obecność tematyki związanej z menopauzą w obszarze nauki. Menopauza nie stanowi zagadnienia, któremu poświęca się wystarczającą uwagę. Przykładowo, w porównaniu z innymi etapami życia, menopauzie dedykuje się mniej miejsca w programach nauczania medycyny. Sytuacja ta wynika między innymi z niedostatecznego finansowania badań w tym obszarze, w porównaniu z innymi zagadnieniami zdrowotnymi (Blackson et al., 2024). Nie dziwi zatem fakt, że według raportu „Menopauza bez tabu” aż 71% kobiet przed menopauzą uważa, że nie posiada wystarczającej wiedzy na ten temat, a jeśli ją posiada, to głównie czerpie ją z Internetu. Wyniki badań Tariq et al. (2023) również potwierdzają tę tendencję: mianowicie większość ankietowanych kobiet miała ograniczoną wiedzę (pochodzącą głównie ze źródeł internetowych lub od znajomych) oraz negatywne nastawienie do menopauzy, co utrudniało im radzenie sobie ze zmianami fizycznymi i psychicznymi charakterystycznymi dla tego etapu życia. Wspomniani badacze sformułowali zatem tezę, że lepsza edukacja na temat menopauzy jest niezbędna, aby poprawić jakość życia kobiet w tym okresie i stworzyć możliwie pozytywny obraz życia po menopauzie. Należy także podkreślić, iż istnieją w dyskursie społecznym narracje normalizujące menopauzę, a także takie w których podkreśla się jej pozytywne aspekty jak chociażby brak miesiączki, strachu przed niechcianą ciąża, konieczności stosowania antykoncepcji. Dla niektórych kobiet, o czym już wcześniej pisałyśmy, ten czas staje się okazją do przewartościowania życia, relacji, priorytetów. Jednakże nie można pozostać obojętnym wobec faktu, iż dzisiejsza kobieta w okresie okołomenopauzalnym to jednocześnie kobieta w pełni aktywności i rozwoju zawodowego, osobistego, stawiająca czoło zmianom, niejednokrotnie zaangażowana w pomoc starzejącym się rodzicom i jednocześnie wspierająca własne dzieci. Nie możemy zaklinać rzeczywistości, dzisiejszy świat oczekuje od kobiet w okresie okołomenopauzalnym sprawności, efektywności osobistej i zawodowej. Dodatkowo kobiety same chcą jak najdłużej być aktywne i sprawcze. Zatem jak w to wszystko wpisuje się naturalny rytm naszego życia, który nie zawsze sprzyja naszym pragnieniom i celom?
Jeśli chodzi o wsparcie, ważne jest normalizowanie doświadczeń, to co, czujecie (huśtawki nastroju, uderzenia ciepła itp.) jest całkowicie normalne- już sama świadomość, że „to nie ze mną jest coś nie tak”, a wręcz przeciwnie jest to częścią doświadczenia większości dojrzałych kobiet, może przynieść dużą ulgę. Wahania nastroju to nie Twój charakter, to nie słabość, to co czujesz ma podłoże biologiczne. Nie oznacza to oczywiście ze musicie się całkowicie poddać „negatywnym emocjom”. Ale można radzić sobie z większym spokojem i świadomością. To nie oznacza również, że objawy należy bagatelizować. Wręcz przeciwnie, kobiety nie powinny bać się mówić o emocjach. Nazwanie emocji pomaga je oswoić i zmniejszyć, napięcie, które im towarzyszy. Czasem warto a nawet należy sięgnąć po profesjonalną pomoc psychologa/psychoterapeuty. Kobiety potrzebują również rzetelnej wiedzy medycznej. To pomaga rozładować lęk przed nieznanym. Ważne są regularne wizyty u ginekologa, wiedza o hormonalnej terapii, sposobach leczenia objawów (zaburzenia snu, bóle itp.). Warto też wiedzieć, jak dbać o styl życia, szczególnie o dietę i o aktywność fizyczną, która wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne, ale też na psychiczne. Jeśli objawy są nasilone lub utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować je z lekarzem, bo istnieją skuteczne metody pomocy.
W okresie perimenopauzy i menopauzy warto być dla siebie łagodną. Nie trzeba udawać, że wszystko jest w porządku. Jeśli czujesz, że coś się zmienia, fizycznie czy psychicznie, to normalne. Warto porozmawiać z lekarzem, psychologiem, albo po prostu z innymi kobietami w podobnej sytuacji. Jest coraz więcej miejsc (także w mediach społecznościowych), w których można znaleźć wsparcie. Nie jesteś w tym sama. Menopauza nie odbiera kobiecości ani sprawczości - dla wielu kobiet staje się momentem większej uważności na siebie i swoje potrzeby.
Bibliografia
Blackson, E. A., McCarthy, C., Bell, C., et al. (2024). Experiences of menopausal transition among populations exposed to chronic psychosocial stress in the United States: A scoping review. BMC Women’s Health, 24, Article 487. https://doi.org/10.1186/s12905-024-03329-z
Troìa, L., Garassino, M., Volpicelli, A. I., Fornara, A., Libretti, A., Surico, D., & Remorgida, V. (2025). Sleep disturbance and perimenopause: A narrative review. Journal of Clinical Medicine, 14(5), Article 1479. https://doi.org/10.3390/jcm14051479
Duralde, E. R., Sobel, T. H., & Manson, J. E. (2023). Management of perimenopausal and menopausal symptoms. BMJ, 382, e072612. https://doi.org/10.1136/bmj-2022-072612
Tariq, B., Phillips, S., Biswakarma, R., Talaulikar, V., & Harper, J. C. (2023). Women’s knowledge and attitudes to the menopause: A comparison of women over 40 who were in the perimenopause, postmenopause, and those not in the peri- or postmenopause. BMC Women’s Health, 23(1), Article 460. https://doi.org/10.1186/s12905-023-02424-x
Kulczyk Foundation. (2023). Menopauza bez tabu. https://kulczykfoundation.org.pl/uploads/media/default/0001/07/09e9dc33c2691c0ea1d223775ca0e1f9f96e9e76.pdf
